Элизабет Робоз Эйнштейн

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Элизабет Робоз Эйнштейн latin yazuında])
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү
Элизабет Робоз Эйнштейн
Elizabeth Roboz Einstein (1904-1995) (8491285511).jpg
Туган 11 апрель 1904(1904-04-11)
Орэштие[d], Хунедоара[d], Румыния
Үлгән 9 гыйнвар 1995(1995-01-09) (90 яшь)
Беркли (Калифорния), Аламида (округ, Калифорния), Калифорния, Америка Кушма Штатлары
Ватандашлыгы Flag of the United States.svg Америка Кушма Штатлары
Әлма-матер Вена университеты[d]
Һөнәре химик
Җефет Ганс Альберт Эйнштейн[d]
Гыйльми дәрәҗә: профессор

Элизабет Робоз Эйнштейн (ингл. Elizabeth Roboz Einstein; 11 апрель 1904, Орэштие, Хунедоара — 9 гыйнвар 1995, Беркли (Калифорния) — биохимик һәм нейробиолог, нейрохимия өлкәсендә пионер[1]; төп миелин аксымы аерылуда һәм аның таркау склероз үсешендәге ролен карау буенча билгеле.

Биографиясе[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Элизабет Робоз 1904 елда Сасварош шәһәренең (мадьярса  Szászváros, Венгрия корольлеге; хәзерге вакытта — Орэштие, Румыния) баш раввины гаиләсендә туган. Әнисе үлгәннән соң, әтисе гаиләне Венгриянең Ньиредьхаза шәһәренә күчереп алып килә[2].

Будапешт университетына яһүдләрне кабул итүгә чикләүләр кертү аркасында Робоз Вена университетына укырга керә, аны 1928 елда органик химия буенча отличие белән тәмамлый. Венгрияга кайтканнан соң дәрәҗәне дөресләү өчен имтиханнарны яңадан бирергә мәҗбүр була.

Студент буларак, үсемлекләрнең биохимиясен өйрәнә. Аннары, инде Венгрияда, венгр авыл хуҗалыгы фирмасында үсемлек нутрициологиясе буенча лабораториягә нигез сала[3].

1940 елда антисемит кәефләр арту сәбәпле Робоз Венгриянан АКШ-ка авыл хуҗалыгы белгече буларак виза белән күченә[4].

Элизабет Робоз 1959 елда данлыклы Альберт Эйнштейнның өлкән улы Ганс Альберт Эйнштейнга (1904-1973) кияүгә чыга. Иренең вафатынан соң аның биографиясен яза һәм 1991 елда аны бастырып чыгара[5].

Робозның академик карьерасы 1942 елда Калифорния технология институтының гыйльми хезмәткәре буларак башлана, анда Арье Жан Хаген-Смит белән эшли. Соңыннан ул Вайоминг университетында, Инженер көллиятендә, Стэнфорд университетында һәм Стэнфорд университетының азык-түлек тикшерү лабораториясендә эшли[6][7]

1952 елда Элизабет Робоз Джорджтаун университетына күчә, анда студент-медикларны укыта. Нәкъ шушы вакытта ул таркау склероз белән кызыксына[8].

Ул 1958 елда Стэнфорд университетына кайта, анда Кошландның яңа нейрохимия лабораториясен җитәкли[9]..

1959 елда Сан-Францискода Калифорния университетына һәм соңыннан Берклида Калифорния университетына күчә[10].

Эшләренең күп өлешен Психик сәламәтлек милли институтының клиник лабораториясендә тикшеренүдә белән шөгелләнгән Сәламәтлек саклауның милли институтлары аша АКШ хөкүмәте хуплый[11].

Элизабет Робоз Эйнштейн Америка химия җәмгыйәтенең, Эксперименталь биология һәм медицина җәмгыйәтенең һәм Америка неврология җәмгыйәтенең әгъзасы була. 1957 елда ул Мейнард Коэн һәм Дональд Б.Тауэр белән бергә нейрохимия бүлеген оештыра[12][13].

Тикшеренүләре[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Элизабет Робоз Эйнштейн Кэриан Киз белән бергә эксперименталь аутоиммун энцефаломиелит вакытында таркау склерозны һәм башка демиелинизацияләүче чирләрне өйрәнү өчен шарт модельләштерүче миелинның төп аксымын антиген буларак билгели[14]. Тикшеренүләргә кадәр галимгә иммун яуапка тап нинди сәбәп торуы билгесез була[15]. Бу ачыш антигеннарны даирәсен тарайтырга һәм һәм авыруга дучар булганда иммунотерапия потенциаль мөмкинлекләрен тикшерергә мөмкинлек бирә[16].

1968 елда Робоз Эйнштейн таркау склерозның Милли йәмгиәтенә грант ала, ул Сан-Францискода Калифорния университетындагы коллегалары белән ары тикшерүгә юнәлтелә.Шулай ук аның иммуноглобулин һәм арка җилегендәге сыеклыкта гликопептид кимәлен үлчәү ысулларын эшли һәм аларның үзгәрешен чирләргә нинди йогынты ясавын өйрәнә[17].

1961 елдан 1962 елга кадәр Робоз Эйнштейн Бангкок университетында SEATO стипендиаты була [18] һәм Пастерның Бангкок университетында котырудан вакцинациядән соң энцефаломиелитны өйрәнү буенча эзләнү үткәрә[19]. Шулай ук Сан-Францискодагы Калифорния университетында ул нерв тукымаларының аксымын тикшерүне җитәкли[20], ә Беркли шәһәрендәге Калифорния университетында миелиногенез процесына тиреоид гормоннарының йогынтысын өйрәнүдә катнаша, бу ары яңа туган сабыйлар, гипотиреоз белән яфаланучылар өчен гормональ алмаштыручы терапия эшләргә мөмкинлек бирә[21].

Аерым басмалары[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  1. Adele J. Wolfson.One hundred years of American Women in biochemistry// Biochemistry and Molecular Biology Education: журнал.— 2006.— Март(т. 34, вып. 2).— С. 75—77.— doi:10.1002/bmb.2006.49403402075.
  2. The biographical dictionary of women in science: pioneering lives from ancient times to the mid-20th century / под ред. Marilyn Ogilvie, Joy Harvey — Taylor & Francis, 2000. — Vol. 2. — ISBN 9780415920407.
  3. The biographical dictionary of women in science: pioneering lives from ancient times to the mid-20th century(англ.)под ред. Marilyn Ogilvie, Joy Harvey.— Taylor & Francis, 2000.— Vol.2.— ISBN 9780415920407
  4. The biographical dictionary of women in science: pioneering lives from ancient times to the mid-20th century(англ.)под ред. Marilyn Ogilvie, Joy Harvey.— Taylor & Francis, 2000.— Vol.2.—ISBN 9780415920407
  5. Elizabeth Roboz Einstein. Reminiscences of His Life and Our Life Together — Айова-Сити: Iowa Institute of Hydraulic Research, University of Iowa, 1991. — 112 p. — ISBN 9780874140835.
  6. The biographical dictionary of women in science: pioneering lives from ancient times to the mid-20th century
  7. Elizabeth Roboz Einstein (1904-1995)(англ.).Смитсоновский институт.Дата обращения: 19 мая 2020.Архивировано 19 мая 2020 года.
  8. The biographical dictionary of women in science: pioneering lives from ancient times to the mid-20th century (англ.) под ред. Marilyn Ogilvie, Joy Harvey.— Taylor & Francis, 2000.— Vol.2.— ISBN 9780415920407
  9. MEDICAL NEWS : Калып:Lg // Journal of the American Medical Association. — 1958.
  10. News From University Of California San Francisco Medical Center. Калифорнийский университет в Сан-Франциско. 2020-05-19 тикшерелде.
  11. Mind, Brain, Body, and Behavior: Foundations of Neuroscience and Behavioral Research at the National Institutes of Health / под ред. Ingrid G. Farreras, Caroline Hannaway, Victoria Angela Harden — IOS Press, 2004. — P. 366. — ISBN 9781586034719.
  12. The biographical dictionary of women in science: pioneering lives from ancient times to the mid-20th century (англ.) под ред. Marilyn Ogilvie, Joy Harvey.— Taylor & Francis, 2000.— Vol.2.— ISBN 9780415920407.
  13. Donald B. Tower.The American Society for Neurochemistry (ASN): Antecedents, Founding, and Early Years
  14. Lewis P. Rowland NINDS at 50: An Incomplete History Celebrating the Fiftieth Anniversary of the National Institute of Neurological Disorders and Stroke — Бетесда: U.S. Dept. of Health and Human Services, Public Health Service, National Institutes of Health, 2001. — P. 326.
  15. Peter R. Dunkley. Isolation of Myelin Basic Proteins : Калып:Lg / Peter R. Dunkley, Patrick R. Carnegie // Research Methods in Neurochemistry. — 1974. — Vol. 2. — P. 219—245. — DOI:10.1007/978-1-4615-7751-5_9.
  16. Byron H. Waksman. Preface : Калып:Lg // Neurochemical Research. — 1984. — Vol. 9 (October). — P. 1355–1357. — DOI:10.1007/BF00964662.
  17. The biographical dictionary of women in science: pioneering lives from ancient times to the mid-20th century(англ.)под ред. Marilyn Ogilvie, Joy Harvey.— Taylor & Francis, 2000.— Vol.2.— ISBN 9780415920407.
  18. The biographical dictionary of women in science: pioneering lives from ancient times to the mid-20th century(англ.)под ред. Marilyn Ogilvie, Joy Harvey.— Taylor & Francis, 2000.— Vol.2.ISBN 9780415920407
  19. Elizabeth Roboz Einstein. Introduction and Comments : Калып:Lg // Myelination and Demyelination. — 1977. — Vol. 100, no. Advances in Experimental Medicine and Biology. — P. 1—16. — DOI:10.1007/978-1-4684-2514-7.
  20. News From University Of California San Francisco Medical Center(англ.). Калифорнийский университет в Сан-Франциско(1967).Дата обращения: 19 мая 2020.
  21. Paola S. Timiras. Elizabeth Roboz Einstein, (1904–1995) : Калып:Lg // Neurochemical Research. — 1995. — Vol. 20 (July). — P. page885. — DOI:10.1007/bf00969703.

Сылтамалар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  • Einstein, Elizabeth Roboz (рус.). Дата обращения: 18 мая 2020. Архивировано 18 мая 2020 года.(рус.) — Карточка учёного в базе данных Scopus