Җамбыл Җабай улы

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Җамбыл Җабай улы latin yazuında])
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү
Җамбыл Җабай улы
Stamp of Kazakhstan 128.jpg
Туган телдә исем каз. Жамбыл Жабаев
Туган 16 (28) февраль 1846
Алматы өлкәсе, Olı Yöz
Үлгән 22 июнь 1945(1945-06-22)[1] (99 яшь)
Алматы, Казакъ Совет Социалистик Җөмһүрияте, ССҖБ[1]
Күмү урыны Комплекс дома-музея Джамбула[d]
Ватандашлыгы Flag of the Soviet Union (1924–1955).svg ССҖБ
Русия империясе
Һөнәре шагыйрь, автыр-башкаручы, акын
Mausoleum of Jambyl Jabayev.jpg

Commons-logo.svg Җамбыл Җабай улы Викиҗыентыкта

Җамбыл Җабай улы (каз. Жамбыл Жабайұлы, (28 февраль 1846, Җамбыл тавы, Җамбыл өлкәсе-22 июнь 1945, Алматы) – казакъ халык шигърияте танылган шәхес, шигырьләр сүзенә үзенчәлекле оратор, җырау, җырчы.

Биографиясе[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Туган урыны – идәннәр Җамбыл тавы, Җамбыл өлкәсе. Туфракта яшәү урыны – Алматы өлкәсе Узынагаш торак пункт. Килеп чыгу – Оло йөз эчендәге Шапырашты нәселе Екей ырудан.

Мохтар Әвәзов буенча Җидесу җире Җамбыл Җабай улы тормошонда зур роль уйнай, ул "сәнгать Җидесуда биеклеккә күтәрелгән", «XIX гасыр бүтән урыннарда аеруча сәнгать Җидесуда үсеш алган, безнең казакъ халкының айтыс саябырсып мизгел бүген сәнгать Җидесуда туплана» [2] дип яза.

Буга тарихи сәбәпләр бар иде. Беренчедән, Русия империясе колониаль кулы бу җиргә нык җитмәгән. Икенчедән, бу махсус гореф төбәк, чыннан да, күптән иде менде һәм китерде югары тамырлар үзешчән сәнгать мизгел өреге урында белән, XIX гасыр. Җидесуда бөек Абай Кунабаев, Биржан, Шашубай шагыйрьләр яшиләр.

Ырынбур турында Җыр (фрагмент)[3][үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

tt: Күрәм — шәһәр, чиксез дала,
Кургаш шикелле, соры күк.
Син микән бу, зур Ырынбур,
Кая сарыкны куып чыгарган Алибек?

Чал кашлар астында,
Ачулану ялкын туудыра.
Эссе, ак патшалар кәлгәсе дип
Хәтердә син, Ырынбур!

Син далада кыя сымак тордын,
Беткесез зарлану җил тавышлар,
Куркыныч җәза һәм богау,
Кан көенеч шәһәре.

Без курыккан идек сине Ырынбур,
Чокып яздык сиңа, Ырынбур,
Син каһәр суккан җир булдын,
Идейлдән Тянь-Шаньгә тиклем.
19/XII—1937

ru: Вижу — город, степной простор,
Небо серое, словно свинец.
Ты ли это, большой Орымбор,
Куда гнал Алибек овец?

Под навесом седых бровей
Загорается гневом взор.
Душной крепостью белых царей
Вспоминаешься ты, Орымбор!

Ты в степях стоял, как утес,
В нескончаемых стонах ветров —
Город крови и горьких слез,
Страшных пыток и кандалов.

Мы боялись тебя, Орымбор,
Проклинали тебя, Орымбор,
Ты страшилищем слыл, Орымбор,
От Едиль до Тянь-Шаньских гор.
19/XII—1937


Хәтер[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  1. 1,0 1,1 1,2 Джамбул Джабаев // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / мөхәррир А. М. Прохоров — 3-е изд. — Москва: Советская энциклопедия, 1969.
  2. [«қазақ халқында ерекше дамыған айтыс өнері ХІХ ғасырдан бергі жерде өзге жерлерде саябырсып, Жетісу, оңтүстік өлкелерінде шоғырлана бастайды»]
  3. Ырынбур губернасы башкортлары
  4. В Турции спецвыпуск журнала «Кардеш калемлер» посвящен Жамбылу Жабаеву. inform.kz, 26.07.2016 (рус.)