Җилләр манарасы

Җилләр манарасы
Ил	Греция
Урнашу урыны	Афина
Төзелү вакыты	Б.э.к. I гасыр
Биеклек	12,1 метр
Материал	Пентелий мәрмәре

Җилләр манарасы — Афинадагы иң борынгы метеорологик һәйкәл, биеклеге 12,1 метр, диаметры якынча 8 метр.

Тарих һәм архитектура

Сигез кырлы манара Борынгы Афинада Рим Агорасының көнчыгыш чигендә пентелий мәрмәреннән шәһәр гражданнары өчен б.э.к. I гасыр уртасында бай сәүдәгәр, астроном һәм Сүриядәге Киррдан меценат Андроник тарафыннан төзелгән.

Афинадагы Җилләр манарасы соңгы грек антиклыгының күренекле архитектура һәйкәле булып тора. Озак вакыт аны өйрәнү Европаның күп кенә илләренең Сәнгать академияләрендә булачак архитекторлар өчен мәҗбүри булган.

Сигез кырлы манара, яки октогон, өч баскычлы подиумга урнаштырылган. Аның кырыйлары дөнья якларына карап юнәлтелгән. Манара кояш сәгате булып хезмәт иткән.

Антик заманда мәрмәр пирамида түбәсендә торбага исә торган Тритон рәвешендәге флюгер урнашкан (сакланмаган). Манараның өске өлешен уратып алган фриз сакланып калган, анда октогонның яклары караган яктан искән сигез җилнең аллегорик сурәтләре төшерелгән — Борей (төньяк), Кекий (төньяк-көнчыгыш), Апелиот (көнчыгыш), Эвр (көньяк-көнчыгыш), Нот (көньяк), Липс (көньяк-көнбатыш), Зефир (көнбатыш) һәм Скирон (төньяк-көнбатыш). Сурәтләр белән бергә билгеле бер вакытта нинди җил искәнен билгеләргә мөмкинлек биргән аңлатма язулар да булган. Җил фигуралары астында кояш сәгате тамгасы урнаштырылган. Рим төзүчесе Витрувий манара тасвирламасында сигез җилнең башка атамаларын китерә: Австр (көньяк), Солан (көнчыгыш), Фавоний (көнбатыш), Септентрион (төньяк), Эвр (көньяк-көнчыгыш), Африк (көньяк-көнбатыш), Кавр (төньяк-көнбатыш), Аквилон (төньяк-көнчыгыш).

Җилләр төрле атрибутлы плащ кигән канатлы ир-ат фигуралары рәвешендә сурәтләнә: төньяк Борей — сакаллы һәм авыр киемнәргә төренгән; салкын төньяк-көнчыгыш Кекий түгәрәк калканнан боз коя, яңгырлы көньяк Нот сулы савытны аудара, җылы көнбатыш җил Зефир плащы астыннан чәчәкләр коела. Рельефлар камиллектән ерак, алар тупас һәм, мөгаен, тәҗрибәсез оста тарафыннан башкарылгандыр.

Манара эчендә Акропольдән су алучы су сәгате (клепсидра) урнаштырылган булган. Манараның эчке ягына төньяк-көнчыгыш һәм төньяк-көнбатыш ягында урнашкан ике ишек алып барган. Алар алдында өчпочмаклы фронтонлы кечерәк ике колонналы портиклар урнашкан. Колонналарның аскы өлешләре генә сакланып калган. Манараның эчке диварлары кәрнизләр белән бүлгәләнгән һәм кечерәк колоннадалар булган, алардан эз дә калмаган. Көньяктан манарага түгәрәк манара тоташкан, аның аша клепсидрага якындагы акведуктан су килгән.

Һәйкәлнең сәнгать тарихы буенча барлык дәреслекләргә кергән иң атаклы детале — «Җилләр манарасы капителе», ул коринф ордерына карый, ләкин оригиналь формага ия. Мондый капительләр манара портикларының дүрт колоннасында да булган. Алар сакланмаган, әмма график һәм күләмле реконструкцияләр бар. Җилләр манарасы капителенең волюталары юк, ә акант яфракларының аскы рәте өстендә түгәрәк буйлап очлы пальмасыман яфраклар уза. Архитектура тарихчылары мондый композициядә Мисыр йогынтысын күрә. Колонналарның базасы юк, бу дорик ордерга хас.

Византия чорында манара чиркәү манарасы итеп җайлаштырыла. Төрек хакимлегеннән азат ителгәннән һәм христианлык торгызылганнан соң, октогон символикасы нигезендә, манара баптистерий булып хезмәт иткән. Фәнни реставрация 1976 елда үткәрелгән.

Афинадагы Җилләр манарасы Оксфордтагы Радклифф обсерваториясенең (1794) һәм Акъярдаге шул ук исемдәге манараның (1849) прообразы булып тора.