Әстерхан чикләвеге

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Әстерхан чикләвеге latin yazuında])
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү
Әстерхан чикләвеге
Сурәт
Халыкара фәнни исем Juglans regia L., 1753[1]
Таксономик ранг төр[1]
Югарырак таксон чикләвек[d][1]
Таксонның халык атамасы Echte Walnuss[2], Persian Walnut[3], Common walnut[4], 核桃[5], Okkernoot[6], ořešák královský[7], okkernoot[8], noyer commun, noyer royal[8], walnut[8], Walnussbaum[8], Calottier һәм English walnut[9]
Нәрсәнең чыганагы Әстерхан чикләвеге (җимеш), English walnut wood[d] һәм walnut leaf[d]
ХТСБ саклану статусы югалу куркынычы иң аз булган[d][10]
Бүләкләр
Төрләр ареалы харитасы
GRIN URL npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=20772[12]
ХТСБ идентификаторы 63495[4]
Commons-logo.svg Әстерхан чикләвеге Викиҗыентыкта

Әстерхан чикләвеге (лат. Júglans régia) — Чикләвек ыругының агачлар төре, Чикләвекчәләр (Juglandaceae) гаиләлегенә карый.

Әстерхан чикләвегенең өлгергән җимеше һәм орлыгы

Тасвир[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Зур агач, биеклеге 25 метрга җитә, калын соры төсле кәүсәсе диаметры 3-7 метрга җитә, киң ябалдашы белән.

Оешма яфраклы агач.

Җимешләре - зур бер орлыклы чикләвек, калын сүсчел яшел төсле кабыгына һәм нык күкәй сыман яки шар сыман төшкә ия. Өлгергәч, кабыгы кибә һәм үзе аерылып китә, төше үзе ачылмый.

Гадәттә май аенда чәчәк ата. Җимешләре сентябрьдә, октябрьдә пешәләр.

Таралыш[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Кыргый хәлдә Кавказ арты ягында, аеруча Талыш тауларында, төньяк Кытайда, төньяк Һиндстанда, Тән-Шән тауларында, Иранда, Юнанстанда үсә. Шулай ук көньяк Казакъстанда, Кыргызстанда, Фәрганә тауларында таралган.

Каты салкынга чыдамсыз, -25...-28 С туңып бетә.

Кулланылыш[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Әстерхан чикләвеге ашарга яраклы, бик файдалы, тәмле, шифалы орлыкларына ия. Аннан төрле ашамлыклар, хәлвә, кәнфитләр, тортлар пешерелә.

Әстерхан чикләвеге орлыкларыннан май ясала, ул ашарга яраклы, шулай ук сабын, тушь, буяулар җитештерүдә кулланыла.

Яфраклары витамин һәм җәрәхәтне төзәтү чарасы буларак кулланыла. Әстерхан чикләвегеннән ясалган шулпа яки төнәтмә ашказаны, гинекологик, бөер, сидек куыгы, стоматит, ангина чирләрен дәвалау өчен кулланыла, шулай ук авитаминоз, атеросклероз, ябыгу вакытында эчәләр.

Walnuss-rinde.jpg

Кайры

Walnuss-knospe.jpg

Бөреләр

Starr 070906-8579 Juglans regia.jpg

Яфраклар

Walnussbluete-001.jpg

Серкәч чәчәкләре

Juglans flower female 20050526 064 part.jpg

Җимешлек чәчәкләре

Juglans regia orzech wloski 2008.JPG

Өлгермәгән җимеш

Juglans regia Walnoot 'Buccaneer'.jpg

Өлгергән ачылган җимеш

Сылтамалар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  • Губанов И. А. и др. Дикорастущие полезные растения СССР / Отв. ред. Т. А. Работнов. — М.: Мысль, 1976. — С. 81—85. — (Справочники-определители географа и путешественника)
  1. 1,0 1,1 1,2 Линней К. Species Plantarum: Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas — 1753.
  2. FloraWeb
  3. (not translated to mul) Wikitörlär — 2004.
  4. 4,0 4,1 Кызыл китап — 1964.
  5. Catalogue of Life in Taiwan
  6. Nederlands Soortenregister
  7. Portál informačního systému ochrany přírodyAgentura ochrany přírody a krajiny České republiky.
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 Бельгийский список видов
  9. АКШ авыл хуҗалыгы министрлыгының үсемлекләр базасы
  10. The IUCN Red List of Threatened Species 2020.2 — 2020.
  11. https://www.baum-des-jahres.de/baeume-1989-2018/die-walnuss/
  12. GRIN үсемлекләр таксономиясе