Уфа

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Уфа latin yazuında])
(Өфә битеннән юнәлтелде)
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү
Уфа
Flag of Ufa.svg
Coat of arms of Ufa.svg
Герб
Уфа (Русия)
Уфа
Уфа (Башкортостан)
Уфа
Ил Русия
Республика Башкортстан
Координатлар 54°44′00″ т. к. 55°58′00″ кч. о.HGЯO
Эчке бүленеш 7 район
Уфа мэры Өлфәт Мостафин[1]
Нигезләнгән 1574
Мәйдан 707 км²
Мәркәз биеклеге 150 м
Рәсми тел [[башкорт теле,
рус теле]]
Халык саны Green Arrow Up Darker.svg 1 062 300[2] кеше
Халык тыгызлыгы 1466 кеше/км²
Агломерация Green Arrow Up Darker.svg 1 300 000
Милли состав татарлар, башкортлар, урыслар һ.б.
Дини состав мөселманнар, христианнар
Телефон коды 347
почта индекслары 450000—450999
Рәсми сайт ufacity.info
Кардәш шәһәрләр Әнкара һәм Һалле
Бүләкләр Октябрь Инкыйлабы ордены

Уфа (баш. Өфө) яки Өфе [3]Башкортстан республикасының башкаласы һәм бер вакытта Уфа районының дә үзәге (составына инми). Караидел белән Дим елгаларның Агыйдел елгасына кушыла торган урынында урнашкан.

2010 елдагы Бөтен Русия Исәпләүнең алдан санавы буенча, халык саны 1 062 300 кеше. Мәйдан — 707,93 км².

1719-1775 елларда Уфа провинциясе үзәге; 1781-1796 елларда Уфа наместниклыгы үзәге; 1782-1922 елларда бер вакытта Уфа өязенең дә үзәге; 1865-1919 елларда Уфа губернасы үзәге; 1922-1990 елларда Башкорт АССР-ының, 1990 елдан Башкортстанның башкаласы, 1930 елдан бер вакытта Уфа районының дә үзәге (составына инми). 2006 елдан административ реформа буенча берничә туплавык пунктлар белән Уфа шәһәре шәһәр округы составына керә.

Русиянен эре мәдәни, фән һәм икътисад үзәге. Халык саны буенча Аурупада 31 нче урында тора.

География[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Уфа шәһәре Агыйдел елгасының сул ягында, аңа Караидел һәм Дим елгалары кушылу төшендә урнашкан. Көнбатыштан көнчыгышка озынлыгы — 28 километр, төньяктан көньякка озынлыгы — 53 километр.[4]

Уфадан эре шәһәрләр кадәр ераклыгы (автоюллар буенча)[5]
Ижау ~ 394 км
Киров ~ 777 км
Пирем ~ 522 км
Сыктывкар ~ 1204 км
Екатиринбур ~ 547 км
Төмән ~ 808 км
Самар ~ 463 км
Мәскәү ~ 1355 км
Роза ветров
Чиләбе ~ 417 км
Омск ~ 1353 км
Сарытау ~ 918 км
Волгоград ~ 1311 км
Ырынбур ~ 374 км
Казакстан байрагы Актүбә ~ 627 км
Казакстан байрагы Костанай ~ 732 км
Казакстан байрагы Астана ~ 1423 км

Климат[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Уфа климаты
Күрсәткеч Гый Фев Мар Апр Май Июн Июл Авг Сен Окт Ноя Дек Ел
Абсолют максимум, °C 5,8 9,2 14,3 30,9 36,2 38,3 38,6 38,5 33,4 26,8 14,7 5,0 38,6
Уртача максимум, °C −9,5 −7,7 −0,4 11,0 20,1 24,6 25,5 22,8 16,8 7,7 −1,7 −6,7 8,6
Уртача температура, °C −13,7 −12,6 −5,8 5,2 13,1 18,0 19,3 16,5 10,9 3,6 −4,8 −10,4 3,4
Уртача минимум, °C −18,5 −17,8 −11,2 0,2 6,6 11,8 13,5 11,0 6,2 0,3 −8,1 −14,6 −1,6
Абсолют минимум, °C −48,5 −43,5 −34,4 −29,7 −9,7 −1,2 1,4 −0,6 −6,8 −25,6 −35,1 −45 −48,5
Явым-төшем нормасы, мм 45 37 26 34 37 58 61 60 53 62 53 51 577
Чыганак: Погода и климат

Сәгать поясы[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Map of Russia - Yekaterinburg time zone.svg

Уфа халыкара стандарт буенча Yekaterinburg Time Zone (YEKT) сәгать поясында урнаша. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +6:00 гә тигез.

Тарих[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Уфаның күренеше, 1910

1574 елның яз башында Агыйдел елгасы белән Каридел елгасы кушылган биек ярымутрауда Уфа шәһәренең нигез салына. Ул тулысынча хәзерге Дуслык монументы урнашылган Беренче май майданына туры килә. Аның майданы 1,2 һектар, стенасының озынлыгы 440 метр чамасы булган.

1586 елдан башлап Уфа шәһәре дип атала башлый. Шул ук елда Уфага укчылар отряды башында шәһәрнең беренче воеводасы Михаил Нагой килә. Михаил Нагой Иван Грозныйның хатыны, Кабарда кенәзе Темрюкның кызы Марияның дусты була. Беренче воеводаның исем-шәрифләрен Михаил Ногай дип тә аңлаталар.

1708 елданКазан губернасы составында, 1728 елдан — Уфа провинциясе үзәге, 1744 елдан — Ырынбур губернасына беркетелгән, 1781 елданУфа калгайлыгының үзәге, 1796 елдан — яңадан Ырынбур губернасы составында, 1802 елдан — гражданнар губернаторы резиденциясы һәм губерна учреждениелары булган губерна каласы, 1865 елданУфа губернасы үзәге, 1922 елданБашкортстанның баш каласы.

1918 елның 5 июлендә, Ватандашлар сугышы барышында, Уфа большевикларга каршы баш күтәргән чехословак корпусы өлешләре тарафыннан яуланган. Шәһәр Оештыручылар җыелышының әгъзалары комитәте контроленә күчте. Шул ук елның 8-23 сентябрендә биредә Уфа дәүләт киңәшмәсе (большевикларга каршы хөкүмәтләрнең, фиркаләрнең, казак гаскәрләренең һәм җирле үзидарәләр форумы) үткәрелгән. 23 сентябрьдә биредә Вакытлы бөтенрусия хөкүмәте (шулай ук «Уфа директориясе» исеме астында таныш) игълан ителә. Ул шәһәрдә 9 октябренә кадәр урнашкан, шуннан соң Омскига күчте. Декабрь аенда шәһәргә Кызыл Гаскәре өлешләре керәләр. 1919 елның 13 мартында шәһәр Колчак гаскәре тарафыннан алына, әмма 9 июнендә үк Кызыл Гаскәре аны кире ала.

ХХ гасырның 20-30 елларда шәһәр зур үсешне кичерә, тулаем сәнәгый продукциясе 16 тапкырга арткан. Сугышкача елларда Уфа сәнәгый комбинаты, Уфа моторлар төзү заводы, ТЭЦ, һәм нефть эшкәрт заводлары сафка басканнар.

Бөек Ватан сугышы вакытында шәһәргә дистәләрчә сәнәгый ширкәт, дәүләт оешма, кайбер фәнни-тикшеренү институтлар, Коминтерн хезмәткәрләре, Украина язучылары эвакуацияләнгәннәр.

1944 елда Уфаның Сталин районы шәһәр составыннан чыгарылган һәм Черниковск шәһәренә үзгәртеп корылган. 1956 елда ул яңадан Уфа составына кергән.

1974 елда шәһәр Октябрь Инкыйлабы ордены белән бүләкләнде.

Шәһәр районнары[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Уфа — берничә аерым массивтан торган, 7 районлы мәдәни-сәяси-иҗтимагый үзәк. Калинин, Дим, Киров, Ленин, Октябрь, Орджоникидзе, Совет районнарында йөзләрчә милләт вәкилләре яши. Шулар арасында Октябрь районы — иң яше, ул 1977 елның 3 мартында «туган».

Халык[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

1811[6] 1840[6] 1856[6] 1863[6] 1897[7] 1913[6] 1926[6] 1931[6] 1939[6] 1959[8] 1970[9] 1979[10] 1989[11] 2002[12] 2010
~9 200 ~16 500 ~12 900 ~16 500 49 275 ~78 000 ~97 700 ~123 400 ~250 000 546 878 770 905 969 289 1 082 052 1 042 437 1 062 300

Милли состав (2002): урыслар — 50,6%, татарлар — 28,0%, башкортлар — 14,7%, украиннар — 1,7%, чуашлар — 1,0%.[13]

Халык саны
1650[14]1718[14]1811[14]1840[14]1856[15]1863[15]1865[14]1879[14]
7005600920016 50012 90016 50020 10023 200
1886[14]1897[16]1913[14]1914[15]1916[14]1920[14]1923[14]1926[16]
27 00049 275100 70099 900112 70092 80085 30098 537
1931[14]1939[14]1945[14]1956[17]1959[18]1962[15]1967[15]1970[19]
125 000250 000264 800265 000546 878610 000704 000770 905
1973[15]1976[15]1979[20]1982[15]1986[15]1989[21]1992[15]1996[15]
844 000924 000969 2891 023 0001 077 0001 082 0521 097 2001 096 400
1998[15]2000[15]2001[15]2002[22]2003[14]2004[14]2005[14]2006[14]
1 086 3001 091 2001 091 1001 042 4371 043 3061 040 6231 036 0261 029 616
2007[14]2008[14]2009[23]2010[24]2011[14]2012[25]2013[26]2014[27]
1 022 5751 021 4581 024 8421 062 3191 065 6021 072 2911 077 7191 096 702
250 000
500 000
750 000
1 000 000
1 250 000
1 500 000
1811
1879
1916
1939
1967
1982
1998
2004
2009
2014

Югары уку йортлары[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Уфа шәһәренең уку йортлары 169 юнәлештә белгечләр әзерли. Әйдәүче югары уку йортлары:

республикада фәнни-педагогик кадрлар әзерләүче төп үзәкләр булып исәпләнәләр.

Икътисад[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Уфада Русянең эре нефть эшкәртеү һәм химия заводрары урнашкан. Улар арасынды: Яңа-Уфа нефть эшкәртеү заводы, Уфа нефть эшкәртеү заводы, Уфаоргсинтез, Уфанефтехим.

Транспорт[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Автомобиль транспорты[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Шәһәр аша М7 «Идел» «Идел» (МәскәүВладимирНижгарЧабаксарКазан — Уфа), М5 «Урал» «Урал» (МәскәүРәзәнПинзәСамар — Уфа — Чиләбе), Р314 (Уфа — СтәрлетамакЫрынбур) автоюллар баралар.

Тимер юл транспорты[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Моны да карагыз: Уфа тимер юл вокзалы

Тимер юл Уфага 1886 елда килә.

Уфада Куйбышев тимер юлының Башкорт бүлекчәсе идарәсе урнаша.

Уфа тимер юл вокзалыннан килүче шәһәр яны поездлары вакыты[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Дим станциясе ягына[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Поезд Килү кузгалу Хәрәкәт Тукталышлар кабатланып тору
6431 04:48 - Таутөмән-Уфа Бөтен, 1646 км һәм У Агыйдел тыш көн саен
6491 - 05:29 Уфа — Кандра Уң ак, Тема, Ост.нокта 1606 км, Авдон, Ост.нокта 1601 км, Юматово, Санаторная, Пионерская, Ост.нокта 1589 км, Алкино, Ост.нокта 1584 км, Ост.нокта 1582 км, Тукран, Чишмы 1, Чишмы 2, Сафарово, Ост.нокта 1455 км, Ямбахты, Ост.нокта 1444 км, Болгавар, Чирмешән, Ост.нокта 1422 км, Гафури, Буздяк, Ост.нокта 1400 км, Ост.нокта 1396 км, Устюба, Каран-елга, Ост.нокта 1380 км көн саен
6211 05:36 05:37 Шакша-Дим Уң уфимка, Воронки, Левая белая тыш эш көннәре
6433 05:45 - Зур Теләк — Уфа Бөтен көн саен
6215 06:24 06:25 Шакша-Дим Уң уфимка, Воронки, Левая белая тыш эш көннәре
6851 - 06:35 Уфа-Инҗәр Уң ак, Тема, Тема-южный-парк, Нижегородка, Уршак, Ост.нокта 21 км, Ост.нокта 24 км, Кабаково, Ост.нокта 34 км, Ибрагимовсин, Ост.нокта 42 км, Карламан, Ост.нокта 10 км, Ост.нокта 15 км, Ост.нокта 22 км, Приуралье, Ост.нокта 36 км, Ост.нокта 40 км, Ост.нокта 44 км, Ост.нокта 50 км, Ост.нокта 53 км, Ратау, Ост.нокта 60 км, Ост.нокта 71 км, Ост.нокта 73 км, Зубково, Ост.нокта 95 км, Ост.нокта 102 км, Тюль, Ост.нокта 115 км көн саен
6435 06:39 - Зур Теләк — Уфа Ост.нокта 1661 км тыш көн саен
6437 - 07:30 Уфа-Раевка бөтен урында көн саен
6423 08:07 08:08 Кропачево-Дим Ост.нокта 1696 км, Ост.нокта 1661 км көн саен
6453 - 11:14 Уфа-Раевка Левая белая тыш көн саен
6803 - 12:08 Уфа-Стәрлетамак бөтен көн саен
6853 - 15:08 Уфа-Инҗәр Уң ак, Тема, Тема-южный-парк, Нижегородка, Уршак, Ост.нокта 21 км, Ост.нокта 24 км, Кабаково, Ост.нокта 34 км, Ибрагимовсин, Ост.нокта 42 км, Карламан, Ост.нокта 10 км, Ост.нокта 15 км, Ост.нокта 22 км, Приуралье, Ост.нокта 36 км, Ост.нокта 40 км, Ост.нокта 44 км, Ост.нокта 50 км, Ост.нокта 53 км, Ратау, Ост.нокта 60 км, Ост.нокта 71 км, Ост.нокта 73 км, Зубково, Ост.нокта 95 км, Ост.нокта 102 км, Тюль, Ост.нокта 115 км көн саен
6455 - 15:17 Уфа-Раевка Левая белая тыш көн саен
6403 15:23 15:24 Зур Теләк- Дим бөтен көн саен
6217 16:19 16:20 Шакша-Дим Уң уфимка, Воронки, Левая белая тыш эш көннәре
6493 - 16:31 Уфа-Туймазы Уң ак, Левая ак, Тема, Юматово, Алкино, Чишмы 1, Чишмы 2, Сафарово, Ост.нокта 1455 км, Ямбахты, Ост.нокта 1444 км, Болгавар, Чирмешән, Ост.нокта 1422 км, Гафури, Буздяк, Ост.нокта 1400 км, Ост.нокта 1396 км, Устюба, Каран-елга, Ост.нокта 1380 км, Кандры, Бикметово, Усень, Ост.нокта 1352 км көн саен
6205 - 16:49 Уфа-Раевка Уң ак, Тема, Ост.нокта 1606 км, Авдон, Ост.нокта 1601 км, Юматово, Санаторная, Пионерская, Ост.нокта 1589 км, Алкино, Ост.нокта 1584 км, Ост.нокта 1582 км, Тукран, Чишмы 1, Ингәк-куль, Давлеканово көн саен
6219 17:03 17:04 Шакша-Дим Уң уфимка, Воронки, Левая белая тыш эш көннәре
6401 18:02 - Зур Теләк — Уфа бөтен көн саен
6459 - 18:30 Уфа-Раевка бөтен көн саен
6463 - 19:10 Уфа-Раевка Ост.нокта 1528 км, Ост.нокта 1513 км тыш көн саен
6417 19:17 19:18 Әшә-Дим Ост.нокта 1696 км, Чуваши, Левая белая көн саен

Иглин станциясе ягына[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Поезд Килү Кузгалу Хәрәкәт Тукталышлар кабатланып тору
6402 03:37 03:38 Дим-Аша Левая Белая тыш көн саен
6214 05:11 05:12 ДимШакша Левая ак, Воронки, Уң уфимка тыш эш көннәре
6464 05:23 - Раевка-Уфа Тюлянь, Давлеканово, Ост.нокта 1528 км, Казангул, Ост.нокта 1546 км, Ингәк-куль, Ост.нокта 1556 км, Удряк, Ост.нокта 1564 км, Ост.нокта 1568 км, Чишмы 1, Тукран, Ост.нокта 1582 км, Ост.нокта 1584 км, Алкино, Ост.нокта 1589 км, Пионерская, Санаторная, Юматово, Ост.нокта 1601 км, Авдон, Ост.нокта 1606 км, Тема, Левая ак, Уң белая көн саен
6877 05:49 - Карлыман-Уфа Бөтен көн саен
6404 - 06:05 Уфа-Зур Теләк бөтен көн саен
6460 06:21 - Раевка — Уфа бөтен эш көннәре
6206 07:12 - Раевка — Уфа Давлеканово, Ингәк-куль, Чишмы 1, Тукран, Ост.нокта 1582 км, Ост.нокта 1584 км, Алкино, Ост.нокта 1589 км, Пионерская, Санаторная, Юматово, Ост.нокта 1601 км, Авдон, Ост.нокта 1606 км, Тема, Уң белая көн саен
6494 07:34 - Туймазы - Уфа Ост.нокта 1352 км, Усень, Бикметово, Кандры, Ост.нокта 1380 км, Каран-елга, Устюба, Ост.нокта 1396 км, Ост.нокта 1400 км, Бүздәк, Гафури, Ост.нокта 1422 км, Чирмешән, Болгавар, Ост.нокта 1444 км, Ямбахты, Ост.нокта 1455 км, Сафарово, Чишмы 2, Чишмы 1, Алкино, Юматово, Тема, Левая ак, Уң белая көн саен
6456 10:11 - Раевка-Уфа Левая белая тыш көн саен
6801 10:51 - Стәрлетамак — Уфа бөтен көн саен
6871 11:08 - Инҗәр — Уфа бөтен көн саен
6416 - 11:35 Уфа-Зур Теләк бөтен көн саен
6452 13:52 - Раевка — Уфа бөтен көн саен
6216 15:03 15:04 Дим -Шакша Левая ак, Воронки, Уң уфимка тыш эш көннәре
6218 15:41 15:42 Дим — Шакша Левая ак, Воронки, Уң уфимка тыш эш көннәре
6420 - 15:57 Уфа-Урман бөтен көн саен
6424 16:24 16:25 Дим- Кропачево бөтен көн саен
6492 17:51 17:52 Кандра-Шакша Ост.нокта 1380 км, Каран-елга, Устюба, Ост.нокта 1396 км, Ост.нокта 1400 км, Бүздәк, Гафури, Ост.нокта 1422 км, Чирмешән, Болгавар, Ост.нокта 1444 км, Ямбахты, Ост.нокта 1455 км, Сафарово, Чишмы 2, Чишмы 1, Тукран, Ост.нокта 1582 км, Ост.нокта 1584 км, Алкино, Ост.нокта 1589 км, Пионерская, Санаторная, Юматово, Ост.нокта 1601 км, Авдон, Ост.нокта 1606 км, Тема, Уң ак, Уфа, Воронки, Ост.нокта 1629 км, Парковая, Черниковка, Спортивная көн саен
6454 18:19 - Раевка — Уфа бөтен көн саен
6432 - 19:26 Уфа-Таутөмән бөтен көн саен
6873 19:43 - Инҗәр — Уфа Ост.нокта 115 км, Тюль, Ост.нокта 102 км, Ост.нокта 95 км, Зубково, Ост.нокта 73 км, Ост.нокта 71 км, Ост.нокта 60 км, Ратау, Ост.нокта 53 км, Ост.нокта 50 км, Ост.нокта 44 км, Ост.нокта 40 км, Ост.нокта 36 км, Приуралье, Ост.нокта 22 км, Ост.нокта 15 км, Ост.нокта 10 км, Карламан, Ост.нокта 42 км, Ибрагимовсин, Ост.нокта 34 км, Кабаково, Ост.нокта 24 км, Ост.нокта 21 км, Уршак, Нижегородка, Дема-южный-парк, Тема, Уң белая көн саен
6468 19:57 19:58 Дәүләкән — Зур Теләк Ост.нокта 1528 км, Ост.нокта 1533 км, Казангул, Ост.нокта 1539 км, Ост.нокта 1546 км, Ингәк-куль, Ост.нокта 1556 км, Удряк, Ост.нокта 1564 км, Ост.нокта 1568 км, Чишмы 1, Тукран, Ост.нокта 1582 км, Ост.нокта 1584 км, Алкино, Ост.нокта 1589 км, Пионерская, Санаторная, Юматово, Ост.нокта 1601 км, Авдон, Ост.нокта 1606 км, Тема, Левая ак, Уң ак, Уфа, Воронки, Ост.нокта 1629 км, Парковая, Черниковка, Спортивная, Уң уфимка, Шакша, Тауш, Иглин, Ост.нокта 1659 км, Ост.нокта 1661 км, Ост.нокта 1664 км, Чуваши, Чуваш-кубов, Тавлинов, Ост.нокта 1684 км, Кудеевка, Ост.нокта 1688 км, Урман көн саен

Уфада туган танылган шәхесләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Галерея[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Моны да карагыз[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  1. Уфа мэры булып Өлфәт Мостафин сайланды. «Азатлык радиосы», 29.09.2018
  2. Халык саны 100 меңнән артык булган Русия шәһәрләре исемлеге
  3. Татар телендә икенче язылышы, юл такталарында очрый
  4. http://www.ufacity.info/ufa/passport.php
  5. Расчет расстояний между городами. АвтоТрансИнфо. 2009 елның 13 август көнендә тикшерелгән.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 6,6 6,7 http://www.mojgorod.ru/r_bashkortst/ufa/
  7. http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=1583
  8. 1959 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  9. 1970 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  10. 1979 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  11. 1989 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  12. 2002 елгы Бөтенрусия җанисәбе. РФ, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  13. 2002 ел сан алу базасы
  14. 14,00 14,01 14,02 14,03 14,04 14,05 14,06 14,07 14,08 14,09 14,10 14,11 14,12 14,13 14,14 14,15 14,16 14,17 14,18 14,19 14,20 Подготовка к проведению всероссийской переписи населения на территории городского округа г. Уфа
  15. 15,00 15,01 15,02 15,03 15,04 15,05 15,06 15,07 15,08 15,09 15,10 15,11 15,12 15,13 Народная энциклопедия «Мой город». Уфа. 2013 елның 9 октябрь көнендә тикшерелгән. 2013 елның 9 октябрь көнендә төп чыганагыннан архивланган.
  16. 16,0 16,1 Расселение народов Исторического Башкортостана
  17. Народное хозяйство СССР в 1956 г. (Статистический сборник). Государственное статистическое издательство. Москва. 1956. 2013 елның 26 октябрь көнендә тикшерелгән. 2013 елның 26 октябрь көнендә төп чыганагыннан архивланган.
  18. Всесоюзная перепись населения 1959 года. Численность городского населения РСФСР, её территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу(рус.). Демоскоп Weekly. 2013 елның 25 сентябрь көнендә тикшерелгән. 2013 елның 28 апрель көнендә төп чыганагыннан архивланган.
  19. Всесоюзная перепись населения 1970 года Численность городского населения РСФСР, ее территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу.(рус.). Демоскоп Weekly. 2013 елның 25 сентябрь көнендә тикшерелгән. 2013 елның 28 апрель көнендә төп чыганагыннан архивланган.
  20. Всесоюзная перепись населения 1979 года Численность городского населения РСФСР, ее территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу.(рус.). Демоскоп Weekly. 2013 елның 25 сентябрь көнендә тикшерелгән. 2013 елның 28 апрель көнендә төп чыганагыннан архивланган.
  21. Всесоюзная перепись населения 1989 года. Численность городского населения. 2011 елның 22 август көнендә төп чыганагыннан архивланган.
  22. Всероссийская перепись населения 2002 года. Том. 1, таблица 4. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, районов, городских поселений, сельских населённых пунктов - райцентров и сельских населённых пунктов с населением 3 тысячи и более. 2012 елның 3 февраль көнендә төп чыганагыннан архивланган.
  23. Численность постоянного населения Российской Федерации по городам, поселкам городского типа и районам на 1 января 2009 года. 2014 елның 2 гыйнвар көнендә тикшерелгән. 2014 елның 2 гыйнвар көнендә төп чыганагыннан архивланган.
  24. Всероссийская перепись населения 2010 года. Численность населения по населенным пунктам Республики Башкортостан. 2014 елның 20 август көнендә тикшерелгән. 2014 елның 20 август көнендә төп чыганагыннан архивланган.
  25. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям. Таблица 35. Оценка численности постоянного населения на 1 января 2012 года. 2014 елның 31 май көнендә тикшерелгән. 2014 елның 31 май көнендә төп чыганагыннан архивланган.
  26. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 года. — М.: Федеральная служба государственной статистики Росстат, 2013. — 528 с. (Табл. 33. Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, городских населённых пунктов, сельских населённых пунктов). 2013 елның 16 ноябрь көнендә тикшерелгән. 2013 елның 16 ноябрь көнендә төп чыганагыннан архивланган.
  27. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2014 года. 2014 елның 2 август көнендә тикшерелгән. 2014 елның 2 август көнендә төп чыганагыннан архивланган.

Чыганак[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]