Бүре

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Бүре latin yazuında])
(Büre битеннән юнәлтелде)
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү
Бүре
Canis lupus laying.jpg
Халыкара фәнни исем Canis lupus L., 1758[1][2][3]
Таксономик ранг төр[1][2][3]
Югарырак таксон Бүреләр[d][1][2]
Таксонның халык атамасы Grey wolf[4], Lobo[5], Loup[5], Loup gris[5], Loup vulgaire[5], Arctic Wolf[5][6], Common Wolf[5][6], Gray Wolf[5][6], Grey Wolf[5][6], Mexican Wolf[5][6], Plains Wolf[5][6], Timber Wolf[5][6], Tundra Wolf UwU[5][6], Wolf[5][6], Wolfe[6][7], varg, gråvarg, ulv, Loup commun, vlk obecný[8], wolf[7], loup[7], grey wolf, wolf[7] һәм susi[9]
Макималь гомер озынлыгы 20,6 ел[10]
Йөклелек чоры Ошибка Lua в Модуль:Sources на строке 178: attempt to concatenate local 'letter' (a nil value).
Төшләү көче коэффициенты 136
Йөрәк тибеше ешлыгы 90 ударов в минуту һәм 200 ударов в минуту
ХТСБ саклану статусы югалу куркынычы иң аз булган[d][11]
Бүләкләр
Телгә алынган� хезмәтләр The Wolf and the Lamb[d]
Gray Wolf Distribution.gif
Туклану чыганагы Кыр куяны[d], Үр куяны, поши, бизон[d], үләксә[d], төньяк боланы[d], боланнар, Сарыкбозау[d], кабан дуңгызы, Ovis orientalis[d], Rupicapra[d], ibex[d], Лемминг[d], Кыр тычканнары[d], Кондызлар[d], Сарык, сыер, эт, мәче, җиләк[d], алма, армут[d], йөзем[d], үлән[d], Сөләйман балыклары[d], Кара койрыклы болан[d], Аурупа кыр кәҗәсе[d], зәвыклы болан[d], Руч, Нутрия[d], Янутсыман эт[d], кошлар, балыклар, Аурупа муфлон[d], Вапити[d] һәм Ризык калдыклары[d]
ХТСБ идентификаторы 3746[5]
Чехия Республикасының юкка чыгу куркынычы булган төрләре Кызыл исемлеге статусы critically endangered[d][8]
Оя зурлыгы 6[13]
Commons-logo.svg Canis lupus Викиҗыентыкта

Бүре́ (Canis lupus) — этсыманнар гаиләлегеннән имезүче хайван. Европада, Азиядә һәм Төньяк Америкада очрый. ТР территориясендә зур урманнарда яши.

Гәүдә озынлыгы 160 см га кадәр, ата бүреләр ана бүреләргә караганда зуррак. Башы һәм муены куәтле, сузынкы танаулы, казналыгы нык үскән, казык тешләре озын. Койрыгы йөнтәс, озынлыгы 50 см га кадәр һәм, этнекеннән аермалы буларак, һәрвакыт туры. Мехы кабарынкы һәм куе, җәйге вакытта - кыска, тупас һәм каты. Соргылт, соргылт-җирән яки кара кыллар катыш саргылт төстә. Бүре - актив ерткыч, яхшы ишетә һәм күрә, көчле, җитез һәм чыдам. Су эчә торган урын тирәсендәге, аулак һәм тын җирне кулайрак күрә. Оясын табигый ышык урыннарда, уентыларда яки чокырларда, ауган агачлар арасындагы агач тамырлары яки кәүсәләре астында, чокыр битләрендә, сазлыкларда ясый. Оясында даими рәвештә бары тик язын һәм җәен, балаларын тудыру һәм тәрбияләү чорында гына яши. Күбесенчә кыргый һәм йорт хайваннары, кошлар белән туена. Авыру һәм үлгән хайваннарны ашап, табигатьтә санитар ролен үти. Табигый биоценозларда тояклыларның санын көйләп тора. Ач бүре кайвакыт кешеләргә дә һөҗүм итә. Бүре күбесенчә төнлә ауга чыга. Терлекчелек һәм сунарчылык хуҗалыкларына зыян китерергә мөмкин. Бүреләр - моногамик хайваннар. Гомер буе парлашып яшиләр, ләкин кышын кечкенә көтүләр булын оешалар, гадәттә, төркемгә узган елның яшь бүреләре килеп кушыла. Аталану вакыты - кыш. Гадәттә 4-6 баласы була.


Гадәти шартларда 15 елга кадәр яши. Аларның санын исәпкә алу бик мөһим. Татарстанда бүре аз санда һәм шуңа күрә бу ерткычның һәр җирдәге зыяны турында сөйләргә туры килми. Бу төр этләрнең йорт токымнарына башлангыч биргән һәм шуңа күрә алар белән җиңел кушыла. Кайбер районнарда эт-бүре гибридлары очрый.[14]

Ау ел дәвамында рөхсәт ителә. Котыру авыруы вирусын йөртергә дә мөмкин. Бүре йорт этенең (Canis familiaris) ыруг башлангычы булып тора.

Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  1. 1,0 1,1 1,2 Integrated Taxonomic Information System — 1996.
  2. 2,0 2,1 2,2 Mammal Species of the World — 2005.
  3. 3,0 3,1 Smith A. T., Xie Y., Lunde D. P. et al. A Guide to the Mammals of China. / A. T. Smith, Y. XiePrinceton: Princeton University Press, 2008.
  4. Wildscreen ARKive — 2003.
  5. 5,00 5,01 5,02 5,03 5,04 5,05 5,06 5,07 5,08 5,09 5,10 5,11 5,12 5,13 Кызыл китап — 1964.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 6,6 6,7 6,8 6,9 Cole T. C. H. Wörterbuch der Säugetiernamen, Dictionary of Mammal Names — 2015. — ISBN 978-3-662-46269-0doi:10.1007/978-3-662-46270-6
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 Бельгийский список видов
  8. 8,0 8,1 Portál informačního systému ochrany přírodyAgentura ochrany přírody a krajiny České republiky.
  9. Finnish Biodiversity Information Facility
  10. Longevity of Mammals in Captivity; from the Living Collections of the World — 1 — 2005.
  11. The IUCN Red List of Threatened Species 2020.2 — 2020.
  12. https://www.deutschewildtierstiftung.de/naturschutz/tier-des-jahres
  13. L. David Mech Canis lupus // Mamm. SpeciesAmerican Society of Mammalogists, 1974. — ISSN 0076-3519; 1545-1410doi:10.2307/3503924
  14. Рәхимов И.И. , Ибраһимова К.К., Татарстанның үсемлекләр һәм хайваннар дөньясы. бит192

Чыганаклар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]