Бутан

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Бутан latin yazuında])
(Butan битеннән юнәлтелде)
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү
Flag of Bhutan.svg
Байрак
Emblem of Bhutan.svg
Илтамга
Bhutan on the globe (Bhutan centered).svg
Рәсми телләр Дзоң-ке[d]
• Ил башлыгы
Джигме Кхесар Намгьял Вангчук[d]
• Хөкүмәт башлыгы
Тобгай, Церинг[d]
Канун чыгаручы орган Бутан парламинте[d]
Мәйдан
• Барлыгы
38 394 км²
Халык саны
• Бәя
753 947 кеше кеше (2013)[1]
ТМП (САМП) (бәя)
• Барлыгы
6 485 191 776 ± 0,010000228882 халыкара дуллыр[2]
• Кеше башына
2656 ± 0,01 АКШ дуллыры[3]
ТМП (номинал) (бәя)
• Барлыгы
2 511 852 941,1765 АКШ дуллыры[4]
Акча берәмлеге ңгултрум[d]
Нинди як хәрәкәте сул[d]
Шалтрату коды +975
Интернет домены .bt
Балигъ булу яше 18 яшь

Бутан Патшалыгы (འབྲུག་ཡུལ་ | brug yul | zhuk yü | тыңларга ) – Азиядә Гималайлардагы дәүләт, Һиндстан һәм Кытай арасында урнашкан. Башкаласы – Тхимпху шәһәре. Үзисеме – Друк Юл яки Друк Ценден- «яшенле аждаһа иле».

Бутан – шулай ук, Һиндстанның Көнбатыш Бенгалия штатындагы, үзәге Калимпонг булган чиктәш территориянең тарихи атамасы. Бу территорияне Бутаннан конфликтлар нәтиҗәсендә XIX гасырда инглизләр тартып ала.

Бер версия буенча «Бутан» атамасы Бху-Уттан (Bhu Uttan) дигән сүздән алынган, ул санскрит теленнән тәрҗемәдә «таулык» яки «таулы ил» дигәнне аңлата. Башка версия буенча, ил атамасы «Тибет кырые (ахыры)» яки «Тибет көньягы» дигәнне аңлатучы Бхот-Ант (Bhots-ant) сүзеннән килеп чыккан.

Көнбатышта Бутан Патшалыгы Сикким дигән һинд штаты белән (1975 елга кадәр ул мөстәкыйль патшалык була), көнчыгышта Аруначал-Прадеш штаты, көньякта күп еллык ватандашлар сугышы баручы Ассам штаты, көньяк-көнбатышта Көнбатыш Бенгалия белән чиктәш.

Мәйданы[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Бутан территориясе 47 000 кв. км алып тора.

Төп шәһәрләр, административ бүленеш[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Башкаласы - Тхимпху (27 мең кеше). Административ мөнәсәбәттә ил 8 провинция (дзонгтан) тора.

Дәүләт төзелеше[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Бутан - чикләнгән монархия. Дәүләтнең башы - патша Джигме Кхесар Намгьял Уангчук .

Табигате[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Рельеф[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Ил Көнчыгыш Гималайларның көньяк өлешен алып тора, иң югары нокта - Джомолхари (7314 м) тавы.

Геологик төзелеше һәм файдалы казылмалары[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Илнең җире эчендә кальций карбиды, гипс запаслары бар.

Климат[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Бутанның климаты муссонлы, күбесенчә дымлы, тропик, югары билбауда - салкын.

Эчке сулар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Брахмапутра елгасы бассейны.

Туфраклар һәм үсемлекләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Яфраклы мәңге яшел һәм яфрак коя торганнар хөкем сөрә. 4000 м дан югарырак югары тау болыннары бар; мәңге карларның массивлары һәм бозлыклар бар.

Хайваннар дөньясы[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Имезүчеләрдән филләр, мөгезборыннар, юлбарслар, леопардлар, пантералар, кыргый үгезләр, маймыллар, мускус боланнары, Гималайлар аюлары, төлкеләр бар.

Халкы һәм теле[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Халкы 1909 млн кеше. Этник төркемнәр: бхотлар - 50%, непаллылар - 35%. Телләр: дзонгха тибет диалекты (дәүләт теле), гурунг.

Дин[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Махаяна буддизмының лама төре (дәүләт дине) - 75%, индуизм - 25%.

Кыскача тарихи тасвирлама[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Һиндстанда төпләнеп калып, инглиз колонизаторлары Бутан өстеннән контроль куйганнар. Ил Һиндстаннан бәйсезлекне 1949 елда алган. 1954 елда Бутанда үз парламент барлыкка килгән.

Кыскача икътисади тасвирлама[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Бутан - аграр ил. Тау җир эшкәртү (бөртеклеләр, манго, ананаслар, цитруслар); тау көтүчелеге, тауларда урман кисүе. Авыл хуҗалыгы чималы эшкәртү һәм тау файдалы казылмалар предприятиеләр. Үзлектән ясап һөнәр тукымалар, келәмнәр, салкын корал ясау; нәфис металлар, агачлар эшкәртү. Экспорт: агач, фрукт консервалары, күмер, мускус, лак, балавыз, графит, фил сөяге. Чит ил туризмы, почта маркалары сату.

Акча берәмлеге - нгултрум (шулай ук Һиндстан рупиясе дә йөри).

Кыскача мәдәният тасвирламасы[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Сәнгать һәм архитектура[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Илдә буддизм монастырьлары бар.

Тхимпху.

Иң эре монастырьлар һәм патша сарае. Пунакха (элеккеге җәй башкаласы). Иске патша сарае.

Чыганаклар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Энциклопедический справочник "Все страны мира", Издательство "ВЕЧЕ", 2003.

Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]