Küktäge taşçıq
| Küktäge taşçıq ingl. Pebble in the Sky | |
 | |
| Janr | |
|---|---|
| Avtor | |
| Original tele | |
| Yazılu datası | |
| Näşer itü datası | |
| Näşriät | |
| Sikl | |
«Küktäge taşçıq» — Ayzek Azimovnıñ 1950 yılnıñ ğinwarında çıqqan romanı. Galaktika imperiäse turındağı siklğa[en] qarıy, anda şulay uq «Yoldızlar tuzan kebek[en]» häm «Ğäläm ağımnarı[en]» kitapları da kerä.
Basılu tarixı
[үзгәртү | вики-текстны үзгәрт]«Küktäge taşçıq» başta Ayzek Azimov tarafınnan 1947 yılnıñ cäyendä «Minem belän qartayğa» («Grow Old With Me») iseme astında «Startling Stories» jurnalı öçen buldırılğan, anıñ baş möxärrire Sem Merwin-keçe qırıq meñ süzle povest’ yazarğa sorağan. İseme Robert Brawniñnıñ «Rabbi Ben-Yezra» şiğıreneñ roman finalına eläkkän berençe yullarınıñ döres bulmağan sitata bulıp tora. Ämmä jurnal fänni fantastikağa tügel, ä macaralarğa iğtibar itkänlektän, möxärriät bu äsärne bastırmasqa qarar qılğan. 1949 yılda «Doubleday» möxärrire Walter İ. Bredberi, Frederik Pol kiñäşe buyınça, bu äsärne alğan, ämmä anıñ küläme citmeş meñ süzgä qädär artqan häm 1950 yılnıñ ğinwarında ul «Küktäge taşçıq» iseme astında dönya kürgän. Äsärneñ berençe versiäse, «Grow Old With Me», 1986 yılda «The Alternate Asimovs» cıyıntığında basılıp çıqqan[1].
Süjetı
[үзгәртү | вики-текстны үзгәрт]Galaktik eranıñ 827 yılı. Böten Galaktika başqalası Trantor planetasında bulğan Galaktika imperiäse xakimlege astında berläşterelgän. «Robotlar häm imperiä» romanındağı Avrora planetasınnan kosmonitlar ğämälläre näticäsendä tufrağı tulısınça diärlek radiatsiä belän zararlanğan Cir yäşäw öçen yaraqsız diärlek. Keşelekneñ watanı bularaq Cir küptän onıtılğan, moña barı tik planeta belän idärä itüçe Ölkännär Şurası häm Baronnadan (Sirius sektorı) kilgän arxeolog Bel Arvardan ğına ışana.
Bu waqıtta, oçraqlı atom-töş reaksiäse barışında, kiläçäk Cirenä 1949 yıldan elekkege tegüçe häm 62 yäşlek pensioner Cozef Şvarts elägä. Uzğan distälärçä meñ yıllar eçendä söyläm telendä sizelerlek üzgäreşlär bulğan. Cirle xalıq belän aralaşırğa sälätsez Şvartsnı aqılğa zäğif dip qabul itälär häm fizik Affret Şektqa häm anıñ qız-assistentqası Polağa täcribä protsedurası öçen totıluçı sıyfatında birälär. Operatsiä näticäsendä Şvartsnıñ aqıl säläte artqan häm telepatik sälätläre barlıqqa kilgän.
İmperiä xakimiäte raslanğannan soñ ike yöz yıl eçendä Cir xalqı elekke böyeklek lozungları astında öç tapqır baş kütärgän, läkin kütäreleşlär bastırılğan. Planetanıñ berniçä zur radioaktiv zonası bar, gärçä alarnıñ barlıqqa kilü säbäbe bilgele bulmasa da. Xäzer Cir nibarı 20 million keşene genä tuyındıra ala, monıñ öçen resurslarnı bülüneñ qatğıy sisteması häm cämğiät üseşenä zur öleş kertkännän tış, altmış yäşkä citkän barlıq keşeneñ ğömeren özü eşli.
Planetada xakimiät Galaktika imperiäsen täqdim itüçe prokurator, aña buysınğan xärbi garnizonnar häm Ölkännär Şurası arasında bülengän. Şura äğzaları cirlelärneñ başqa planetalarda yäşäwçelärdän östenlege turındağı ideyalarnı xuplıylar. Şura äğzaları başqa planetalarda yäşäwçelärgä genä tä’sir itä torğan ülem virusı buldıralar, anıñ yärdämendä alar İmperiäneñ qalğan öleşen qol itärgä häm Cir yazmışı öçen üç alırğa telilär.
Cozef Şvarts Şektlar häm Arvardan belän baş kütärüçelärgä äsirlekkä elägä häm alarnıñ plannarı turında belälär, läkin Şvarts telepatiäse yärdämendä alar Sent-Luis rayonında virus saqlağıçın yuq itä alalar. Kitap optimistik notada tämamlana — bälki, İmperiäne radiatsiäle tufraqnı alıştırıp, Cirne torğızırğa künderä alır.
Bäyälämälär
[үзгәртү | вики-текстны үзгәрт]Bauçer[en] häm Makkomas[en], yaxşı ideyalar buluğa qaramastan, romannan qänäğät tügel ide[2]. Layon Spreg de Kamp[en] üz çiratında kitapnı yuğarı bäyälägän, anı «iskitkeç, berniçä çın-çınlap ölkän häm professional’ kitap eşläreneñ berse» dip atağan[3].