Kaliforniä kondorı

	Kaliforniä kondorı;
Fänni klassifikatsiä
	Domen: Eukariotlar; Patşalıq: Xaywannar; Tip: Xordalılar; Sıynıf: Qoşlar; Oträd: Qarçığasımannar[d]; Ğailälek: Amerika grifları; Iruğ: Gymnogyps R. Lesson[d], 1842; Tör: Kaliforniä kondorı
Xalıqara fänni atama
	Gymnogyps californianus (Şow[d], 1797)
Sinonimnar
	Vultur californianus Şow, 1797; ; Cathartes californianus Temmink[d], 1820; ; Gypagus californianus Vyeyo[d], 1823; ; Cathartes vulturinus Temminck, 1824; ; Sarcorhamphus californianus (Vigors[d], 1825); ;
Areal
Saqlaw statusı
	; Yuqqa çığu çigendä toruçı tör[d]

Kaliforniä kondorı (Gymnogyps californianus) — Amerika grifları (Cathartidae) ğailälegennän bik siräk oçrıy torğan qoş töre^[3]. Kaliforniä, Arizona, Yuta häm Meksika tawlarında oçrıy^[4]^[5].

XX ğasırda yuqqa çıqqan diärlek; 1980-yıllardan başlap bu yuqqa çığıp baruçı törneñ sanın torğızu häm anıñ biologiäsen öyränü programması şaqtıy uñışlı tormışqa aşırıla^[6].

Taswirlaması

Qanatlar qolaçı 240—305 sm^[7]. Tän ozınlığı 109—140 sm. Qoşnıñ awırlığı 7—14,1 kg^[8].

Tomşığı qısqa häm köçle, ul yaña, çeremägän üläksäne^[en] kisäklärgä bülü öçen caylaştırılğan^[5].

Tuqlanuwı

Kaliforniä kondorı azıq ezläwne irtä tañnan başlıy. Üläksä belän genä diärlek tuqlana. Aşağannan soñ kondor yıraq tınıç urınğa oçıp kitä häm bik ozaq yal itä^[5]^[9].

Saqlaw statusı

Kaliforniä kondorı qayçandır böten Tönyaq Amerika kontinentı buylap taralğan bulğan. Üzeneñ mähabät oçuwı arqasında ul awçılarnı cälep itä torğan maqsat bulğan, alar arqasında tör yuqqa çığu çigenä citkän^[9]. 1987 yılda, irektä yäşäwçe soñğı kondor totılğaç^[6], alarnıñ ğomumi sanı 27 zat täşkil itkän. Ämmä totqınlıqta yaxşı ürçü arqasında, 1992 yıldan alarnı yañadan irekkä çığara başlağannar. 2007 yılğa Kaliforniä, Arizona häm Meksika tıyulıqlarında 127 Kaliforniä kondorı yäşägän. 2019 yılğa zatlar sanı 500dän artıp kitkän, alarnıñ yartısınnan artığı qırğıy tabiğättä yäşi^[10].

Filateliä häm numizmatika

Kaliforniä kondorına Angola, Benin, Gambiä, Maldivlar, Meksika, BMO, Sent-Vinsent häm Grenadinalar, AQŞ, Togo, Uganda, Fransiä häm Çad poçta markaları bağışlanğan bulğan^[11]^[12].

Kondor Kaliforniä ştatı xörmätenä çığarılğan 2005 yılğı AQŞnıñ 25 sentlı täñkäsendä bar. Täñkäneñ reversında Yosemiti üzänendäge^[en] Haf-Doum^[en] granit qıyası fonında naturalist Con Myur^[en] sürätlängän. Küktä Kaliforniä kondorı oça. Yazularda «John Muir» (Con Myur), «Yosemite Valley» (Yosemiti üzäne) dip äytelä^[13].

Fotogalereya

Olı(үле сылтама) kondornıñ başı häm öske öleşe
Arizona(үле сылтама) Zur kanyonı^[en] östendä kondor
Yuta(үле сылтама) ştatınıñ Zayon milli parkında^[en] oçıp yörüçe kondor
Kondor(үле сылтама) botaq östendä utıra

İskärmälär

↑ Fauna Boreali-Americana; or The Zoology of the Northern Parts of British America: In 3 Vols.
↑ The Annals of Gymnogyps to 1900.
↑ Hoatzin, New World vultures, Secretarybird, raptors — IOC World Bird List.
↑ Грифы, хищные птицы // Брокгауз һәм Ефрон энциклопедик сүзлеге: 86 томда (82 том һәм 4 өстәмә). Санкт-Петербург: 1890—1907.
1 2 3 California Condor: Life History. All About Birds: Bird Guide. Cornell Lab of Ornithology, Cornell University. әлеге чыганактан 2015-02-06 архивланган. 2015-02-21 тикшерелгән.
1 2 Romanov M. N., Tuttle E. M., Houck M. L. , Modi W. S., Chemnick L. G., Korody M. L., Stremel Mork E. M., Otten C. A., Renner T., Jones K. C., Dandekar S., Papp J. C., Da Y., NISC Comparative Sequencing Program, Калып:Iw, Magrini V., Hickenbotham M. T., Glasscock J., McGrath S., Mardis E. R., Ryder O. A. (en) // Калып:Iw : журнал. — London, UK: Калып:Iw, Current Science Group, 2009. — Vol. 10. — № Suppl. 2. — P. S10. — ISSN 1471-2164. — DOI:10.1186/1471-2164-10-S2-S10 — PMID 19607652. Архивировано из первоисточника 29 июль 2009.(Тикшерелгән 18 февраль 2015)
↑ Wood, Gerald. The Guinness Book of Animal Facts and Feats(ингл.). — 1983. — ISBN 978-0-85112-235-9.
↑ Raptors of the World by Ferguson-Lees, Christie, Franklin, Mead & Burton. Houghton Mifflin (2001) ISBN 0-618-12762-3
1 2 Калифорнийский кондор (Gymnogyps californianus) — фото и видео. Птицы. AnimalBox.ru — Энциклопедия животного мира. әлеге чыганактан 2012-03-02 архивланган. 2015-02-21 тикшерелгән.
↑ Thebault, R. (2019-07-22). The largest bird in North America was nearly wiped out. Here’s how it fought its way back. 2019-07-25 тикшерелгән.
↑ Stamps showing California Condor Gymnogyps californianus. Species Sorted: Mainly Images: New World Vultures Cathartidae. Theme Birds on Stamps; Kjell Scharning. әлеге чыганактан 2015-02-21 архивланган. 2015-02-21 тикшерелгән.
↑ California Condor. Species Index: Clements Families: Cathartidae (New World Vultures). Birds of the World on Postage Stamps; Chris Gibbins. әлеге чыганактан 2014-07-15 архивланган. 2015-02-21 тикшерелгән.
↑ Калифорния. Квотеры 50-ти штатов; 2005 год. Монеты США — отражение истории; US-Coins.ru; A. Larionov. әлеге чыганактан 2013-11-24 архивланган. 2015-02-21 тикшерелгән.

Sıltamalar

U.S. Fish and Wildlife California Condor Recovery Program
Ventana Wildlife Society including the Live Condor cams at Big Sur and San Simeon.
Hunting with Non-Lead
Vulture Territory Facts and Characteristics: California condor 2022 елның 26 гыйнвар көнендә архивланган
BirdLife Species Factsheet 2008 (archived)

[1] Fauna Boreali-Americana; or The Zoology of the Northern Parts of British America: In 3 Vols.

[2] The Annals of Gymnogyps to 1900.

[3] Hoatzin, New World vultures, Secretarybird, raptors — IOC World Bird List.

[4] Грифы, хищные птицы // Брокгауз һәм Ефрон энциклопедик сүзлеге: 86 томда (82 том һәм 4 өстәмә). Санкт-Петербург: 1890—1907.

[Cornell-5] 1 2 3 California Condor: Life History. All About Birds: Bird Guide. Cornell Lab of Ornithology, Cornell University. әлеге чыганактан 2015-02-06 архивланган. 2015-02-21 тикшерелгән.

[BMC-6] 1 2 Romanov M. N., Tuttle E. M., Houck M. L. , Modi W. S., Chemnick L. G., Korody M. L., Stremel Mork E. M., Otten C. A., Renner T., Jones K. C., Dandekar S., Papp J. C., Da Y., NISC Comparative Sequencing Program, Калып:Iw, Magrini V., Hickenbotham M. T., Glasscock J., McGrath S., Mardis E. R., Ryder O. A. (en) // Калып:Iw : журнал. — London, UK: Калып:Iw, Current Science Group, 2009. — Vol. 10. — № Suppl. 2. — P. S10. — ISSN 1471-2164. — DOI:10.1186/1471-2164-10-S2-S10 — PMID 19607652. Архивировано из первоисточника 29 июль 2009.(Тикшерелгән 18 февраль 2015)

[Wood-7] Wood, Gerald. The Guinness Book of Animal Facts and Feats(ингл.). — 1983. — ISBN 978-0-85112-235-9.

[8] Raptors of the World by Ferguson-Lees, Christie, Franklin, Mead & Burton. Houghton Mifflin (2001) ISBN 0-618-12762-3

[animalbox-9] 1 2 Калифорнийский кондор (Gymnogyps californianus) — фото и видео. Птицы. AnimalBox.ru — Энциклопедия животного мира. әлеге чыганактан 2012-03-02 архивланган. 2015-02-21 тикшерелгән.

[10] Thebault, R. (2019-07-22). The largest bird in North America was nearly wiped out. Here’s how it fought its way back. 2019-07-25 тикшерелгән.

[11] Stamps showing California Condor Gymnogyps californianus. Species Sorted: Mainly Images: New World Vultures Cathartidae. Theme Birds on Stamps; Kjell Scharning. әлеге чыганактан 2015-02-21 архивланган. 2015-02-21 тикшерелгән.

[12] California Condor. Species Index: Clements Families: Cathartidae (New World Vultures). Birds of the World on Postage Stamps; Chris Gibbins. әлеге чыганактан 2014-07-15 архивланган. 2015-02-21 тикшерелгән.

[13] Калифорния. Квотеры 50-ти штатов; 2005 год. Монеты США — отражение истории; US-Coins.ru; A. Larionov. әлеге чыганактан 2013-11-24 архивланган. 2015-02-21 тикшерелгән.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

Сүзлекләр һәм энциклопедияләр	Британника (онлайн)
Норматив контроль	GND: 4651535-5

Fänni klassifikatsiä
Kaliforniä kondorı

Domen: Eukariotlar Patşalıq: Xaywannar Tip: Xordalılar Sıynıf: Qoşlar Oträd: Qarçığasımannar^[d] Ğailälek: Amerika grifları Iruğ: Gymnogyps R. Lesson^[d], 1842 Tör: Kaliforniä kondorı
Xalıqara fänni atama
Gymnogyps californianus (Şow^[d], 1797)
Sinonimnar
Vultur californianus Şow, 1797 Cathartes californianus Temmink^[d], 1820 Gypagus californianus Vyeyo^[d], 1823 Cathartes vulturinus Temminck, 1824 Sarcorhamphus californianus (Vigors^[d], 1825)^[1]^[2]
Areal

Saqlaw statusı
Yuqqa çığu çigendä toruçı tör^[d]