Karl Hammerşmidt

Karl Hammerşmidt
alman. *Karl Hammerschmidt*
	Karl Hammerşmidt; alman. Karl Hammerschmidt
Tuu datası	12 iyün 1801
Tuu urını	Habsburg monarxiäse, Vena
Ülem datası	30 avgust 1874 (73 yäş)
Ülem urını	Ğosman imperiäse, Konstantinopol[en]
İl	Habsburg monarxiäse; Ğosman imperiäse
Eşçänlek töre	lepidopterolog[en], tabib[en], mineralog[en], entomolog, tabiğät fännäre belgeçe[d], universitet uqıtuçısı[en]
Fänni sfera	biologiä, geologiä

Karl Hammerşmidt, Karl Eduard Hammerşmidt (alman. Karl Eduard Hammerschmidt; soñınnan Abdulla Bäy (tör. Abdullah Bey); 1801 yılnıñ 12 iyüne, Habsburg monarxiäse, Vena — 1874 yılnıñ 30 avgustı, Ğosman imperiäse, Konstantinopol^[en]) — Avstriä häm Ğosman tabiğät fännäre belgeçe, entomologı häm tabibı.

Biografiäse

1801 yılnıñ 12 iyünendä Venada tınıçlıq xakimı^[en] Anton Hammerşmidt ğailäsendä tuğan. 1818—1826 yıllarda Vena universitetında^[en] fälsäfä häm xoquqnı öyrängän. 1830 yıllarda, ixtimal, Vena meditsina-xirurgiä akademiäsendä^[en] meditsina beleme alğandır. Leopoldina^[en] äğzalığına alınğan. «Landwirtschaftliche Zeitung» gäciteneñ baş möxärrire bulğan. 1848 yılda Oktäber kütäreleşendä^[en] qatnaşqanı öçen çittän torıp 12 yılğa törmägä xökem itelgän, şunnan soñ 1849 yılda İstanbulğa küçep kitkän. Avstriä monarxiäse citäkçelege revolütsiädä qatnaşqan häm Ğosman imperiäsenä emigratsiägä kitkän barlıq zatlarnı, şul isäptän Hammerşmidtnı da, qulğa alunı häm kire qaytarunı taläp itkän, moña Porta^[en] baş tartqan. Berniçä yıl Hammerşmidt başta İstanbulda, annarı Dimäşqta tabib bulıp eşlägän. 1860 yıllarda islam dinen qabul itkän häm Abdulla Bäy isemen alğan^[1]^[2]. 1861 yılda Ğosman armiäsenä xezmätkä alınğan, anda qaymaqam^[en] (podpolkovnik) däräcäsen alğan, ä 1867 yılda miralay (polkovnik) bulğan^[3]. 1869 yılda fängä kertkän öleşe öçen Frants Yozef ordenınıñ^[en] komandorı bulğan häm altın medal’ belän büläklängän (Avstro-Macarstan). 1873 yılda İstanbul universitetınıñ meditsina fakultetı professorı bulğan. 1874 yılnıñ 30 avgustında Konstantinopoldä wafat bulğan^[1]^[2].

Fänni häm ictimaği eşçänlege

Venada yäşägändä böcäklär, minerallar häm taşqa äylängänleklär kolleksiälägän. Ershersoglar^[en] Albrext^[en], Karl Ferdinand^[en] häm Wilhelmnıñ^[en] entomologik kolleksiäsen oyıştırğan^[1]. Emigratsiädä böcäklär cıyu belän şöğellänüwen däwam itkän^[1]. London patşa entomologiä cämğiäte^[en] äğzası bulğan^[4]. Xaywannarnıñ berniçä taksonın taswirlağan, şul isäptän Comadia redtenbacheri (Hammerschmidt, 1848)^[5], Mayetiola bromi (Hammerschmidt, 1834)^[6], Hammerschmidtiella diesingi (Hammerschmidt, 1838)^[7], Pyxinia Hammerschmidt, 1838^[8].

1867 yılda Parijdağı Bötendönya kürgäzmäsendä^[en] üze cıyğan öç kolleksiäsen täqdim itkän: Devon taşqa äylängänlekläre kolleksiäsen, böcäklär kolleksiäsen häm üsemleklär herbarien. Qazılmalar kolleksiäsen ul Parij tabiği tarix muzeyına^[en] tapşırğan. Entomologik kolleksiä öçen kürgäzmäneñ altın medale belän büläklängän, ä herbariy öçen Hammerşmidt bronza medal’ alğan^[9]. 1873 yılda Venadağı Bötendönya kürgäzmäsendä^[en] qatnaşqan^[4].

Hammerşmidt anesteziologiä pionerlarınıñ berse bulğan. Efir anesteziäse stadiäseneñ klassifikatsiäsen häm stomatologik operatsiälär waqıtında efir, kükertle uglerod^[en] häm xloroformnı^[en] qullanu berketmäsen eşlägän^[1].

1870 yılda İstanbul meditsina mäktäbe qarşında Törkiädä berençe tabiğät fännäre muzeyına nigez salğan, 1918 yılda muzey yanğında yuq itelgän^[9]^[10].

1860-yıllarda Qızıl Xaç häm Qızıl Yarımay xäräkäten buldıru buyınça konferensiälärdä Ğosman imperiäseneñ räsmi wäkile bulğan häm Törkiä Qızıl Yarımayına^[en] nigez saluçı bulğan^[1]. Oyışmada ul general’ särkätip urının bilägän, cämğiät prezidentı Marko Paşa^[tr] bulğan^[10].

Xäter

1968 yılda Qızıl Xaç häm Qızıl Yarımay xäräkäteneñ 100 yıllıq yubileyı xörmätenä çığarılğan markada surätlängän^[1]^[3].

Ankarada Qızılay mäydanında^[en] anıñ büstı quyılğan^[3].

2008 yılda anıñ iseme İslam sotsial’ belem birü kollecına birelgän^[4].

İskärmälär

1 2 3 4 5 6 7 List W. F., Kernbauer A., Kenner T. Karl E. Hammerschmidt. Humanist, natural scientist and pioneer in anesthesia (de) // Der Anaesthesist. — 1998. — В. 1. — Т. 47. — С. 65–70. — DOI:10.1007/s001010050525
1 2 Stanfel G. G.. Dr. Abdullah Karl Hammerschmidt – Islamische Fachschule für soziale Bildung. әлеге чыганактан 2021-10-23 архивланган. 2025-03-28 тикшерелгән. 2021 елның 23 октябрь көнендә архивланган
1 2 3 Unat E. K. Macarli dr. Abdullah Bey (Karl Eduard Hammerschmidt) ve Türkiye’deki çalişmalari // Türk kizilayi’nin kurucusu: dr. Abdullah Bey. — Ankara: Türk Kızılayı Yayınları, 2017. — С. 18-29. — 100 с.
1 2 3 Abdullah Karl Eduard Hammerschmidt.
↑ Molina-Vega A., Hernández-Domínguez E. M., Villa-García M., Álvarez-Cervantes J. Comadia redtenbacheri (Lepidoptera: Cossidae) and Aegiale hesperiaris (Lepidoptera: Hesperiidae), two important edible insects of Agave salmiana (Asparagales: Asparagaceae): a review (en) // International Journal of Tropical Insect Science. — 2021. — В. 3. — Т. 41. — С. 1977–1988. — ISSN 1742-7592. — DOI:10.1007/s42690-020-00396-1
↑ Mayetiola bromi – Plant Parasites of Europe.
↑ Lee D. L. The effect of changes in the osmotic pressure upon Hammerschmidtiella diesingi (Hammerschmidt, 1838) with reference to the survival of the nematode during moulting of the cockroach (en) // Parasitology. — 1960. — В. 1-2. — Т. 50. — С. 241–246. — DOI:10.1017/S0031182000025324
↑ Ormières, R. Pyxinia firmus (Léger, 1892), Eugrégarine parasite du Coléoptère Dermestes frischi Kugel. Z. F. (de) // Parasitenkunde. — 1977. — Т. 53,. — С. 13–22. — DOI:10.1007/BF00383110
1 2 Günergun F. & Şengör A. M. C. Ein Österreichischer Flüchtling begründet die Geologie in der Türkei: Dr. jur. Dr. med. Karl Eduard Hammerschmidt / Abdullah (1800?-1874) (de) // Berichte der Geologischen Bundesanstalt. — 2011. — Т. 89. — С. 13—19. — ISSN 1017-8880. Архивировано из первоисточника 30 октябрь 2021.
1 2 Kuruluşunun K., Adımları İ. F. Türk Kizilayi’nin Kurucusu: dr. Abdullah Bey // Türk kizilayi’nin kurucusu: dr. Abdullah Bey. — Ankara: Türk Kızılayı Yayınları, 2017. — С. 9-17. — 100 с.

Ädäbiät

Türk Kizilayi’nin Kurucusu: dr. Abdullah Bey. — Ankara: Türk Kızılayı Yayınları, 2017. — 100 б.

[:0-1] 1 2 3 4 5 6 7 List W. F., Kernbauer A., Kenner T. Karl E. Hammerschmidt. Humanist, natural scientist and pioneer in anesthesia (de) // Der Anaesthesist. — 1998. — В. 1. — Т. 47. — С. 65–70. — DOI:10.1007/s001010050525

[:2-2] 1 2 Stanfel G. G.. Dr. Abdullah Karl Hammerschmidt – Islamische Fachschule für soziale Bildung. әлеге чыганактан 2021-10-23 архивланган. 2025-03-28 тикшерелгән. 2021 елның 23 октябрь көнендә архивланган

[:3-3] 1 2 3 Unat E. K. Macarli dr. Abdullah Bey (Karl Eduard Hammerschmidt) ve Türkiye’deki çalişmalari // Türk kizilayi’nin kurucusu: dr. Abdullah Bey. — Ankara: Türk Kızılayı Yayınları, 2017. — С. 18-29. — 100 с.

[:4-4] 1 2 3 Abdullah Karl Eduard Hammerschmidt.

[5] Molina-Vega A., Hernández-Domínguez E. M., Villa-García M., Álvarez-Cervantes J. Comadia redtenbacheri (Lepidoptera: Cossidae) and Aegiale hesperiaris (Lepidoptera: Hesperiidae), two important edible insects of Agave salmiana (Asparagales: Asparagaceae): a review (en) // International Journal of Tropical Insect Science. — 2021. — В. 3. — Т. 41. — С. 1977–1988. — ISSN 1742-7592. — DOI:10.1007/s42690-020-00396-1

[6] Mayetiola bromi – Plant Parasites of Europe.

[7] Lee D. L. The effect of changes in the osmotic pressure upon Hammerschmidtiella diesingi (Hammerschmidt, 1838) with reference to the survival of the nematode during moulting of the cockroach (en) // Parasitology. — 1960. — В. 1-2. — Т. 50. — С. 241–246. — DOI:10.1017/S0031182000025324

[8] Ormières, R. Pyxinia firmus (Léger, 1892), Eugrégarine parasite du Coléoptère Dermestes frischi Kugel. Z. F. (de) // Parasitenkunde. — 1977. — Т. 53,. — С. 13–22. — DOI:10.1007/BF00383110

[:1-9] 1 2 Günergun F. & Şengör A. M. C. Ein Österreichischer Flüchtling begründet die Geologie in der Türkei: Dr. jur. Dr. med. Karl Eduard Hammerschmidt / Abdullah (1800?-1874) (de) // Berichte der Geologischen Bundesanstalt. — 2011. — Т. 89. — С. 13—19. — ISSN 1017-8880. Архивировано из первоисточника 30 октябрь 2021.

[:5-10] 1 2 Kuruluşunun K., Adımları İ. F. Türk Kizilayi’nin Kurucusu: dr. Abdullah Bey // Türk kizilayi’nin kurucusu: dr. Abdullah Bey. — Ankara: Türk Kızılayı Yayınları, 2017. — С. 9-17. — 100 с.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]