Эчтәлеккә күчү

Kola Beldı

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Kola Beldı latin yazuında])
Kola Beldı
rus. Кола Бельды
Tuu datası

2 may 1929

Tuu urını

SSRB, Yıraq Könçığış krayı[d], Muxu[d]

Ülem datası

21 dekäber 1993 (64 yäş)

Ülem urını

Räsäy, Xabaraw

İl

ССБР байрагы SSRB
Россия байрагы Räsäy

Hönär

cırçı

Janr

estrada[d]

Nikolay Beldı, Nikolay İvanoviç Beldı (rus. Николай Иванович Бельды; 1929 yılnıñ 2 mayı, SSRB, Yıraq Könçığış krayı[d], Muxu[d] — 1993 yılnıñ 21 dekäbere, Räsäy, Xabaraw), kübräk Kola Beldı (rus. Кола Бельды) bularaq bilgele, — SSRB häm Räsäy cırçısı, 1950—1980-yıllarda populär estrada artistı, RSFSR atqazanğan[en] (1985), Saxa ASSR atqazanğan, Burät ASSR[en] atqazanğan artistı. Milläte buyınça nanay.

Biografiäse

[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

1929 yılnıñ 2 mayında Muxu awılında awçı İvan Vladimiroviç Beldı ğailäsendä tuğan. Balaçaq aç ide. İrtä yätim qalğan[1]. Nerv tetränüwe kiçergän (urmanda adaşıp) häm totlığa başlağan[2][3].

Nayxin[ce] awılınıñ mäktäp-internatında üskän häm tärbiälängän, annan Almaniä-Sovet suğışı waqıtında Xabaraw aşa frontqa qaçqan, üzenä ike artıq yıl yazıp. Tın okean flotınıñ yungası bulğan. Koreyadagı xärbi xäräkätlärdä[en] qatnaşqan[1]. Tın okean flotınıñ Cır häm biü ansamblendä[d] çığış yasağan. Muzıka uquxanäsen ekstern tämamlağaç, Beldı xezmäten Tın okean flotınıñ mina qorabında[en] motorist-dizelist bulıp däwam itkän[2][3].

Naximov medale[en], «Almaniäne ciñgän öçen[en]» häm «Yaponiäne ciñgän öçen[en]» medalläre, II däräcä Watan suğışı ordenı, Uşakov medale[en][4], Ciñügä 20, 30, 40 yıl yubiley medalläre belän büläklängän.

Flotta xezmät itkännän soñ L. V. Sobinov isemendäge Sarıtaw däwlät konservatoriäsenä[en] uqırğa kergän. Uquwın stanoklar tözü zavodında, Sarıtaw drama teatrında[en] eşläw belän bergä alıp barğan[4]. Berniqädär waqıt Voronej xärbi okrugınıñ Cır häm biü ansamblendä, annarı Kalinin häm Xabaraw filarmoniälärendä, ä 1959 yıldan — Bötenräsäy konsert-gastrol’ berläşmäsendä eşlägän, soñınnan ul Moskonsert[en] itep üzgärtep qorılğan, 1990 yılğa qädär solist-vokalist sıyfatında. 1971 yılnıñ fevralennän SBKP äğzası.

İcatı

[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Berençe tapqır flotta xezmät itkändä cırlıy başlağan[5]. 1957 yılda Mäskäwdä uzğan VI Bötendönya yäşlär häm studentlar festivale[en] laureatı bulğan. Nikolaynı mädäniät eşlekleläre (S. Mixalkov[en] h. b.) häm mädäniät ministrı Y. Furtseva kürep alğan[2]. Artistnı Mäskäwgä eşlärgä çaqırğannar. 1960 yılda Kola Beldı Bötenräsäy estrada artistları konkursı laureatı bulğan[3]. Şul uq yılda artist Grigoriy Aleksandrovnıñ[en] «Urıs suvenirı[en]» näfis filmında student-«şaman»nıñ berençe epizodik rolen alğan[2].

Berençe aqlı-qaralı televizion klipta Kola Beldı fortepiano akkompanementı astında şayan «Bolannar turında cır» yäki, anı yışraq atağança, «Ä bolannar yaxşıraq!» cırın başqarğan; bu cırnıñ tekstın Y. Kostükovskiy[az] häm V. Baxnov[hu], muzıkasın M. Tabaçnikov[uk] yazğan. İñ zur populärlıq 1972—1973 yıllarğa turı kilgän. 1972 yılda Kola Beldı «Min sine tundrağa alıp kitäm[d]» cırı belän «Yıl cırı[en]» festivale finalına çıqqan[2], ä 1973 yılnıñ 25 avgustında «Tabiğät cırlıy» häm «Min sine tundrağa alıp kitäm» cırların başqarğan öçen Sopot xalıqara cır festivaleneñ[en] töp konkursında ikençe premiä alğan[2][3].

Kola Beldı 30 yıldan artıq il buylap häm çit illärdä gastrollärdä bulğan, dönyanıñ 46 ilendä çığış yasağan. Fransiädä Beldını «Tönyaqnıñ altın tawışı» dip atağannar[6], ä Xäbäşstan imperatorı anı üz ileneñ ordenı belän büläklägän[4][5].

1970-yıllardan Beldı tikşerenü eşe belän şöğellängän — tönyaq xalıqlarnıñ unikal’ milli cırların cıyğan häm saqlağan[1]. Rejissörlar Vladimir Vasilyev häm Akira Kurosawanıñ «Dersu Uzala[en]» filmında töp rolgä sınaw ütä almağaç, ul Kurosawa belän tanışqan häm milli köylärne saylarğa yärdäm itkän, şulay uq töp rolne başqaruçı Maksim Munzuk[en] belän repetitsiälär ütkärgän[2].

Beldı cıyğan folklor materialı 1980-yıllar axırında çıqqan «Aq utraw[d]» albomı nigezenä salınğan. Şulay uq cırçı «Pop-mexanika[en]» proyektınıñ säxnä eksperimentlarında qatnaşqan; şundıy konsertlarnıñ bersendä yäş Vladimir Şaxrin[d] bulğan[1].

Soñğı yılları häm üleme

[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

1990 yılda Xabarawda yäşi başlağan. Öçençe tapqır öylängän. 1991 yıl başında, aña 61 yäş bulğanda, anıñ qızı Yelena tuğan[2][7].

1993 yılnıñ 21 dekaberendä, kibetkä satıp alırğa çıqqanda, miokard infarktınnan wafat bulğan[2][7]. Xabarawda Üzäk ziratta[d] cirlängän. Kola ülgännän soñ anıñ xatını, balalar poliklinikası tabibı, «Kola Beldı» ictimaği fondın — kommersiäle bulmağan ictimaği oyışmanı oyıştırğan.

Amur yılğa paroxodlığınıñ «Meteor» teploxodına[hu] «Kola Beldı» iseme birelgän. Xabaraw mikrorayonnarınıñ bersendä Kola Beldı uramı bar[8]. Nanay rayonınıñ[en] administrativ üzäge — Troitskoye[crh] awılında da anıñ xörmätenä uram atalğan.

Ğailäse

[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
  • Berençe nikaxı (1950—1965) — Nina Pavlovna (1914 yılda tuğan)[7]
  • İkençe nikax (1966—1989) — Larisa Semönovna (1924—1989)[7]
  • Öçençe nikaxı (1991—1993) — Olga Aleksandrovna (1960 yılda tuğan), tabib[7]
    • Qızı — Yelena Nikolayevna (1991 yılda tuğan)[7]
      • Onığı (2017 yılda tuğan)[7][9]

Diskografiäse

[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Minialbomnarı (gramplastinkaları)

[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
  • 1958 — Kola Beldı (SP, 30020-1)[10]
  • 1969 — Kola Beldı cırlıy (EP, «Melodiä», D 00026875-6)[11]
  • 1973 — Kola Beldı (EP, «Melodiä», GD 0003395-6)[12]
  • 1979 — Kola Beldı cırlıy (EP, «Melodiä», S62-12359-60)[13]

Studiä albomnarı

[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
  • 1973 — Kola Beldı cırlıy (LP, «Melodiä», SM 04151-2)[14]
  • 1982 — Xeyce (Zdravitsa) (LP, «Melodiä», S60 19273 003)[15], sifrlı räweştä yañadan bastırılğan: MEL CO 1210 (2023)
  • 1985 — Kil, yaz (LP, «Melodiä», S60 21719 003)[16]
  • 1988 — Aq utraw[d] (LP «Melodiä», S60 21719 003)

Kompilatsiäläre

[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
  • 2004 — Min sine tundrağa alıp kitäm (CD, «ARK-System Records», ARK CD 032)[17]
  • 2009 — Kola Beldı cırlıy (CD, «Melodiä», MEL CD 60 01581)[18]

İskärmälär

[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
  1. 1 2 3 4 Александр Горбачёв. (2011-03-03). Past Perfect: Кола Бельды и подлинная история «Белого острова». Афиша.
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Хозяин тайги. Как нанайский мальчик стал главным чукчей Советского Союза.
  3. 1 2 3 4 Золотой голос Севера. Кола Бельды оставил эстраду ради личного счастья
  4. 1 2 3 Увезу тебя я в тундру! Именно так называлась песня, мегахит Советского Союза начала 1970-х годов....
  5. 1 2 «Увезу тебя я в тундру»: даже рокеры из «ЧайФа» аплодировали Кола Бельды.
  6. ↑ «Увезу тебя я в тундру» 2023 елның 4 июль көнендә архивланган. back-in-ussr.com
  7. 1 2 3 4 5 6 7 «Увезу тебя я в тундру». Позднее счастье Кола Бельды (2016-11-27).
  8. ↑ Улица Кола Бельды в Хабаровске.
  9. ↑ Увезу тебя я в тундру, или позднее счастье нанайского певца Кола Бельды. 3 мая 2018.
  10. ↑ Кола Бельды, 30020-1 (1958) 2023 елның 19 июль көнендә архивланган, records.ru
  11. ↑ Поёт Кола Бельды, Д 00026875-6 (1969) 2023 елның 19 июль көнендә архивланган, records.ru
  12. ↑ Кола Бельды, ГД 0003395-6 (1973) 2023 елның 19 июль көнендә архивланган, records.ru
  13. ↑ Поёт Кола Бельды, С62-12359-60 (1973) 2023 елның 19 июль көнендә архивланган, records.ru
  14. ↑ Поёт Кола Бельды, СМ 04151-2 (1973) 2023 елның 19 июль көнендә архивланган, records.ru
  15. ↑ Хейдже (Здравица), С60 19273 003 (1982) 2023 елның 19 июль көнендә архивланган, records.ru
  16. ↑ Приди, весна, С60 21719 003 (1985) 2023 елның 19 июль көнендә архивланган, records.ru
  17. ↑ Увезу тебя я в тундру, ARK CD 032 (2004) 2023 елның 19 июль көнендә архивланган, Discogs.com
  18. ↑ Поёт Кола Бельды, MEL CD 60 01581 (2009) 2023 елның 19 июль көнендә архивланган, records.ru

Ädäbiät

[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
  • Дмитриев, Юрий «Искусство современной эстрады». 1962, 128 стр., изд. «Молодая гвардия», Москва

Sıltamalar

[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
Чыганак — https://tt.wikipedia.org/w/index.php?title=Kola_Beldı&oldid=4409886