Mähär

Mähär
Mähär
	гарәп. مَهْر‎; төр. mehir
	Mähär Викиҗыентыкта

Mähär (ğaräb. مهر‎ — «tuy büläğe»^[1]) — İslam ğäilä xoquqında kiyäwneñ bulaçaq xatınına nikax waqıtında birelä torğan büläğe. Kiyäw tarafınnan qız yağına birelä torğan mal yäki aqçanı belderä. Mähärneñ küläme töğäl qaralmağan, läqin kayber möselman illärendä añıñ iñ keçkenä häm iñ zur çiğe bilgelängän.

Mähär ğadättä iqe öleşkä bülenä: xäzer qulğa birelä torğan mähär — näqıd häm kiçekterelgän mähär — nasiyä. Berençese — kiyäw tarafınnan käläşkä nikaxlaşkanda birelä torğan bilgele bur summa yäki mölkät, iqençese — ire ülgän oçraqta yäki anıñ teläğe belän nikax tarqalğanda xatınğa birelä torğan aqça yäki mölkät. Ğomumän, äğär ir belän xatın nikaxtan soñ yaqın mönäsäbätlärgä kermäğän bulsalar, ir gayıbe belän nikax tarqalğanda, xatın mähärneñ yartısına xaqlı bula. Äğär nikax xatın gayıbe belän özelsä, mähär tülänmi, tülängän bulsa, irgä kire qaytarıla.

Nikax kileşüeneñ iñ möhim şartlarınıñ berse. Kileşü buyınça mähärne tüläw waqıtı kiçekterelep tora ala. Mähär tüläw büğenge köndä törle formada barlıq möselmannarda saqlana. Bu töşençä törki xalıqlardağı birnä-qalımğa öleşçä turı kilä. Läqin xatınnıñ ğäiläsenä tülänä torğan häm qıznı alğan öçen tüläwdän ğibarät qalımnan ayırmalı bularaq, mähär turıdan-turı xatınğa tülänä häm anıñ şäxsi milkenä äylänä.

Никах килешүенең иң мөһим шартларының берсе. Килешү буенча мәһәрне түләү вакыты кичектерелеп тора ала. Мәһәр түләү бүгенге көндә төрле формада барлык . Бу төшенчә төрки халыклардагы бирнә-калымга өлешчә туры килә. Ләкин хатынның гаиләсенә түләнә торган һәм кызны алган өчен түләүдән гыйбарәт калымнан аермалы буларак, мәһәр турыдан-туры хатынга түләнә һәм аның шәхси милкенә әйләнә.

Mäliqi mäzhäbe buyınça ir mäherneñ öleşe yortnı cihazlawğa totılırğa tiyeş, diğän şart quya ala. Mähärneñ mäcbürilegenä Än-Nisa süräseneñ dürtençe ayäte kürsätä. ^[2] Şul uq ayät buyınça xatın mähärdän baş tarta da ala.

İslamga qadärge mähär Ğaräbstanda Yevraziyä xalıqlarındağı qalımğa tiñdäş bula häm qıznıñ ğäiläsenä tülänä.

Şartlar

Mähär niqaxlaşuçılarnıñ yaqları arasında aldan kileşü (xötbä) waqıtında bilgelänä. Mähärneñ zurlığı häm tülänü şartları nikax kileşüendä (siga) terkälä.^[3].

Qimmätkä iä häm milek bula alğan teläsä-qaysı äyber mähär bularaq xezmät itä ala. Bu urında aqça, bizängeçlär, qimmätle taşlar yäki metallar bula ala. Möxämmäd päyğambärneñ küpsanlı xädislärendä ul üzeneñ säxabälären öyläneşü aldınnan xatınnarına mähär tülärgä öndi. Xätta iñ yarlı säxabälär dä ni dä bulsa büläq itälär. Päyğambärneñ wafatınnan soñ säxabäläre şulay uq bu mäsälä buyınça urtaq fiqergä (icmä) kilälär.

Äğär kiyäw belän käläş nikax kileşüe tözegändä mähär külämen bilgelämäğän bulsalar, ul şäriğät tarafınnan quşılğan iñ kim külämdä tülänä. Xänäfi mäzhzbendä iñ az küläm 33,6 ğramm kömeş bäyäsenä yäki 4,8 ğramm altın bäyäsenä tiğez; mäliqi mäzhzbendä - öy dirhäm; cäfäri mäzhäbendä teläsä qaysı iñ az bäyäle äyber. İñ zur küläme çiqlänmäğän^[3].

Qazaxstan diniyä näzaräte «mähär» häm «qalım» terminnarın tiñdäş itep bilgeli^[4].

İskärmälär

Ислам порталы

↑ Махр и калым Архивная копия от 9 августа 2019 на Wayback Machine // БРЭ
↑ «Даруйте женам их махр. А если женщины по собственной воле откажутся от чего-либо [из махра], то пользуйтесь этим во благо и в удовольствие.» ан-Ниса 4:4 (Османов)
1 2 Боголюбов, 1991
↑ Ким, Александра (2024-11-25). «Махр и калым – это одно и тоже?»: на вопрос ответил теолог - Новости taspanews.kz от 25 ноября 2024 09:57.

[1] Махр и калым Архивная копия от 9 августа 2019 на Wayback Machine // БРЭ

[2] «Даруйте женам их махр. А если женщины по собственной воле откажутся от чего-либо [из махра], то пользуйтесь этим во благо и в удовольствие.» ан-Ниса 4:4 (Османов)

[Боголюбов—1991——-3] 1 2 Боголюбов, 1991

[4] Ким, Александра (2024-11-25). «Махр и калым – это одно и тоже?»: на вопрос ответил теолог - Новости taspanews.kz от 25 ноября 2024 09:57.

[1]

[2]

[3]

[4]