Mitanni

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Mitanni latin yazuında])
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү
Mitanni
XVI—XIII b.e.q. ƣasır
MittaniMap.jpg
Başqala

Vaşşukanni (Hoşkani)

rəsmi tel

hurrian həm akkad telləre

İdərə itü tərtibe

Monarxiə

Tarix

1500 b.e.q. yılda nigez salınƣan

  • 1250 b.e.q. yılda Assiriə Mitanni dəwləten basıp alƣan

Mitanni (Hanigəlbat Assiriə kitaplarında, Naharina Misır həm semit kitaplarında) — XVI—XIII b.e.q. ƣasırda Tɵnyaq Mesopotamiədə bulƣan borınƣı dəwlət. Hurrian telle xalıq torƣan.

Mitanni dəwləte çəçək atu dəwerendə, 1400 b.e.q.

1500 b.e.q. - 1300 b.e.q. hind-arilər xakimnəre tararafınnan nigezləngən dəwlət. İldə küpçelek hurriannar (hurritlar) torƣan, ləkin semitlar da bulƣan.

Rəsmi telləre - hurrian həm akkad telləre.

Mitanni başqalsı - Habur yılƣasında urnaşqan Vaşşukanni (Hoşkani) şəhəre, bügenge Süriədəge Serekani qalası urınında urnaşqan bulƣan dip sanala.

Mitanni tele şulay uq mitanni arilər tele dip yɵrtelə.

Soꞑƣı tikşerenülər buyınça küpçelek mitannilelərneꞑ Y-DNK haplotɵrkeme R1a-Z93 bulƣan, nəq şuşı haplotɵrkem bügenge tatarlar arasında yış oçrıy[1].

Tarix[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Mitanni dəwlətendə at ürçetüçelek zur üseş alƣan.

1595 b.e.q. yılda Hatusili I ulı Mursili I Babilgə qarşı yawƣa barƣan həm Hammurapi nigezləgən dəwlətne cimergən.

Mursili I dən soꞑ Het patşalıƣında nizaƣlaşular çorı başlana, nəticədə Mitanni kütərelə.

Mitanni berençe patşası - Şuttarna I.

Mitanni iꞑ kɵçle patşası - Sausattar bulƣan, ul Aşşur nı buysındıra.

Misır firƣəwene Tutmos I (XVI b.e.q.) Mitannigə qarşı Yefrat yılƣasında suƣışqan. Mitanni patşası Artadama I həm Misır firƣəwene Tutmos IV tik XV b.e.q. ƣasırda Solıx kileşüen tɵzegən.

Het patşası Hattusipis III Mitanni Süriəgə hɵcüm itə, Mitanni patşası Tuşratta Misır yərdəmendə hetlarƣa qarşı uꞑışlı itep suƣışa, ləkin hetlar hɵcümnəre zur zıyan kiterə.

1250 b.e.q. yılda Assiriə Mitanni dəwləten basıp ala. Mitanni bəysez tarixı təmamlana.

Patşalar[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  • Kirta (1520 b.e.q.)
  • Şuttarna I
  • Parrattarna (1500—1470 b.e.q.)
  • Parşa(ta)tar (1470—1450 b.e.q.)
  • Sawştatar (1450—1410 b.e.q.)
  • Artadama I (1410—1400 b.e.q.)
  • Şuttarna II (1400—1375 b.e.q.)
  • Artaşşumara(1375 — 1370 b.e.q.)
  • Tuşratta (1370 — 1350 b.e.q.)
  • Artadama II
  • Şuttarna III
  • Şattivaza (1350—1320 b.e.q.)
  • Şattuara I (1320—1300 b.e.q.)
  • Vasaşatta ( 1300—1280 b.e.q.)
  • Şattuara II ( 1280—1267 b.e.q.), Assiriə patşası Salmanasar I tarafınnan ciꞑelgən

Sıltamalar[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  • Дьяконов И. М. Арийцы на Ближнем Востоке: конец мифа // «Вестник древней истории». 1970. № 4.
  • Дьяконов И. М., Неронова В. Д., Свенцицкая И. С. История Древнего Мира т.1. Раннәя Древность: в 3-ех т. — М.: Издательство «Наука», 1989
  • Оҗалан А. От Шумерского государства жрецов к демократической цивилизации. — Том 2. — М., 2003. — 464 с.
  • Янковская Н. Б. Землевладение большесемейных домовых обшчин в клинописных источниках // «Вестник древней истории». 1959. № 1.
  • Янковская Н. Б. Communal Self-Government and the King of Arrapha // «Journal of the Economic and Social History of the Orient». 1969. V. 12, pt 3.
  • Kammenhuber A. Die Arier im Vorderen Orient. Hdlb., 1968.
  1. http://sanskrt.org/archives/1131