Эчтәлеккә күчү

Rinçengiyn Barsbold

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Rinçengiyn Barsbold latin yazuında])
Rinçengiyn Barsbold
mong. Ринчений Барсболд
Tuu datası

21 dekäber 1935

Tuu urını

MXR[d], Ulaanbaatar

Ülem datası

28 avgust 2025 (89 yäş)

İl

MXR[d]
Монголия байрагы Mongoliä

Eşçänlek töre

paleontolog[d], geolog

Fänni sfera

paleontologiä[d]

Eş urını

Mongoliä fännär akademiäseneñ Paleontologiä institutı

Alma-mater

MGEI[d] (1959)

Ğilmi däräcä

biologiä fännäre doktorı[d] (1979)

Ğilmi isem

akademik

Büläklär

Monğoliä däwlät premiäse
Шәрәф ордены
Romer — Simpson medale[d] (2010)

Rinçengiyn Barsbold, Rinçengiyn (Rinçen) Barsbold (mong. Ринчений Барсболд; 1935 yılnıñ 21 dekäbere, MXR[d], Ulaanbaatar — 2025 yılnıñ 28 avgustı) — Mongoliä paleontologı[en], biologiä fännäre doktorı, akademik B. Rinçennıñ?! ulı[1]. Akademik, Mongoliä fännär akademiäseneñ Paleontologiä institutı direktorı, professor, qoşlarnıñ teropodlardan[en] kilep çığuwı turındağı gipoteza avtorı. 2010 yılda Umırtqalılar paleontologiäse cämğiäteneñ[en] Romer — Simpson medale belän büläklängän. Mongoliä däwlät premiäse[mn] laureatı (2018), Mongoliä Xezmät Qaharmanı[en], Süxbaatar ordenı[en] kavalerı (2024).

Biografiäse

[үзгәртү | вики-текстны үзгәрт]

Yuğarı belemne SSRBda alğan. 1959 yılda S. Orconikidze isemendäge Mäskäw geologiä-ezläw institutın[en] tämamlağan[2]. 1969 yılda geologiä-mineralogiä fännäre kandidatı däräcäsenä dissertatsiä yaqlağan[2][3]. 1979 yılda «Aqbur çorı Mongoliäseneñ yırtqıç dinozavrları» temasına biologiä fännäre doktorı däräcäsenä dissertatsiä yaqlağan[2][4]. MXR häm SSRB fännär akademiäläreneñ urtaq Mongoliä-Sovet paleontologik ekspeditsiäseneñ Mongoliä öleşe başlığı bulğan. Bu ekspeditsiä 1969 yıldan başlap MXRda Üzäk Aziä tarixında iñ kiñ komplekslı paleontologik tikşerenülär, ayırım alğanda, MXR Üzäk Aziä dinozavr faunaların ütkärgän[2].

Fänni qazanışları

[үзгәртү | вики-текстны үзгәрт]

Paleontologiä ölkäsendä eşne XX ğasırnıñ 60-yıllarında başlağan, waqıt uzu belän teropodlar, ayırım alğanda Gobi[en] teropodları, häm Mezozoy[en] stratigrafiäse[en] buyınça dönyanıñ äydäp baruçı belgeçläreneñ berse bularaq abruy qazanğan.

1983 yılda Barsbold teropod häm qoşlarnıñ morfologik sıyfatlamaları turı kilügä nigezlängän yaña teoriäne täqdim itkän[5]. Bu teoriä buyınça, xäzerge qoşlar teropodlarnıñ ber yäki berniçä tarmağınnan kilep çıqqan. Teoriä 1990-yıllarda qanatsız qawrıylı dinozavrlar[en] açılğaç ataqlılıq häm kiñ tanılu alğan.

2025 yılnıñ 28 avgustında 89 yäşendä wafat bulğan[6].

Tasvirlağan taqsonnar

[үзгәртү | вики-текстны үзгәрт]

Barsbold berüze yäki avtordaşlıqta tübändäge taksonnarnı taswirlağan[7]:

Büläkläre, premiäläre, fänni tanıluwı

[үзгәртү | вики-текстны үзгәрт]

Barsbold xörmätenä dinozavrlarnıñ ber ıruğı — Barsboldiä[en] — häm Nemegtomaia barsboldi[en] töre atalğan.

Mongoliä däwlät premiäse[mn] laureatı (2018)[9][10]. 2024 yılda Süxbaatar ordenı[en] belän büläklängän häm Mongoliä Xezmät Qaharmanı[en] isemenä layıq bulğan[11].

2010 yılda Rinçengiyn Barsbold fänni karyerası däwamında qazanışları öçen Umırtqalılar paleontologiäse cämğiäteneñ[en] yuğarı bülägenä — Romer — Simpson medalenä layıq bulğan; aña qädär bu büläkne ber genä Aziä ğalime alğan[12].

2011 yılda Räsäy fännär akademiäseneñ çit il äğzası itep saylanğan[13]. 2012 yılda «Räsäy Federatsiäse belän iqtisadi, mädäni häm humanitar xezmättäşlekne üsterügä häm nığıtuğa zur öleş kertkän öçen» Räsäy Xörmät ordenı[en] belän büläklängän[14].

İskärmälär

[үзгәртү | вики-текстны үзгәрт]
  1. ↑ «В Монголии самая богатая коллекция динозавров» (2006-06-28). әлеге чыганактан 2010-07-16 архивланды. 2025-08-31 тикшерелгән.
  2. 1 2 3 4 Наука и человечество, 1983: Доступно и точно о главном в мировой науке. Международный ежегодник / Редкол. А. А. Логунов (предс.) и др. — Москва: Знание, 1983. — С. 114. — 100 000 экз.
  3. ↑ Барсболд, Ринченгийн Стратиграфия и пресноводные моллюски верхнего мела гобийской части Монгольской Народной Республики 2018 елның 21 апрель көнендә архивланган. Автореферат диссертации на соискание ученой степени кандидата геолого-минералогических наук. (128). Геологический институт АН СССР. — М., 1969. — 26 с.
  4. ↑ Ринченгийн Барсболд Хищные динозавры мела Монголии 2018 елның 21 апрель көнендә архивланган. Диссертации на соискание ученой степени доктора биологических наук : 04.00.09. — М., 1979. — 292 с.
  5. ↑ Р. Барсболд. О «птичьих» чертах в строении хищных динозавров // Ископаемые рептилии Монголии // Труды ССМПЭ. — М.: Наука, 1983. — В. 24.
  6. ↑ Obituary - Academician Barsbold Rinchen (1935-2025).
  7. ↑ Список описанных видов на портале DinoData 2012 елның 14 февраль көнендә архивланган(ингл.)
  8. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Avtordaşlıqta.
  9. ↑ Болор.Ж (2019-01-08). Р.Барсболд: Геологийн салбарт өөрийн орны эрдэмтдийн нэгдсэн бүтээлтэй байхыг зорьсон. Монцамэ.
  10. ↑ Ц.Баасансүрэн (2019-01-11). ШУА-аас олон улсын болон төрийн шагнал хүртсэн эрдэмтдээ алдаршууллаа. әлеге чыганактан 2025-09-04 архивланды. 2025-08-31 тикшерелгән.
  11. ↑ Доктор, академич Ринчений Барсболдод Монгол Улсын Хөдөлмөрийн баатар цол хүртээв (2024-02-09).
  12. ↑ Р. Барсболд удостоен высшей награды Общества палеонтологии. Голос России (2010-06-23). әлеге чыганактан 2010-07-16 архивланды. 2025-08-31 тикшерелгән.
  13. ↑ Барсболд Ринченгийн (Ринчен) (Rinchen Barsbold) 2016 елның 4 март көнендә архивланган на сайте ИС АРАН
  14. ↑ Указ Президента Российской Федерации от 20 апреля 2012 года № 467 «О награждении государственными наградами Российской Федерации иностранных граждан».

Sıltamalar

[үзгәртү | вики-текстны үзгәрт]
Чыганак — https://tt.wikipedia.org/w/index.php?title=Rinçengiyn_Barsbold&oldid=5507826