Semön Vişnevskiy (1920)

Semön Vişnevskiy
mar. *Семён Вишневский*
	Semön Vişnevskiy; mar. Семён Вишневский
Tuu datası	23 may 1920
Tuu urını	Qazan gubernası, Çabaqsar öyäze, Pomarı
Ülem datası	29 may 1990 (70 yäş)
Ülem urını	Mari ASSR, Yoşkar-Ola
Watandaşlıq	SSRB
Eşçänlek töre	yazuçı, şağir, prozaik[d], tärcemäçe[d], jurnalist
İcat yılları	1936—1990
Yunäleş	sotsialistik realizm[d]
Janr	şiğir, poema[d], xikäyä[d]
Äsärlär tele	mari, urıs
Premiälär	Mari ASSR Däwlät premiäse[d] (1983)
Büläklär	Кёнигсбергны алу өчен медале ; Mari ASSRnıñ xalıq şağire[mhr] (1970)

Semön Vişnevskiy, Semön Alekseyeviç Vişnevskiy (mar. Семён Алексеевич Вишневский; 1920 yılnıñ 23 mayı, Qazan gubernası, Çabaqsar öyäze, Pomarı — 1990 yılnıñ 29 mayı, Mari ASSR, Yoşkar-Ola) — mari sovet şağire, prozaigı, tärcemäçese, jurnalistı. Mari ASSR Yazuçılar berlege^[d] räise (1953—1958). Mäskäwdä mari şiğriäte atnalığı^[d] qatnaşuçısı. Mari ASSRnıñ xalıq şağire^[mhr] (1970). Mari ASSR Däwlät premiäse^[d] laureatı (1983). Almaniä-Sovet suğışında qatnaşqan.

Biografiäse

1920 yılnıñ 23 mayında Qazan gubernasınıñ Çabaqsar öyäzeneñ Pomarı awılında yarlı krestyan ğailäsendä tuğan. Şağirneñ ätise yalçı häm kötüçe bulğan. Ğailädä altı bala bulğan: alarnıñ dürtese irtä wafat bulğan, qärdäşläre İvan häm Semön isän qalğannar. Ğailäse kürşe Peredovik awılına küçenügä qaramastan, Semön 7 yıllıq mäktäpne tuğan awılında tämamlağan (1928—1935)^[1].

1936—1939 yıllarda Vişnevskiy Mari sänğät texnikumınıñ teatr bülegendä uqığan. 1939 yıldan «Mariy kommuna^[mhr]» gäcite möxärriätendä xezmätkär bulıp eşlägän^[1]^[2].

1940 yılda Qızıl Armiägä alınğan. Xärbi-säyäsi uquxanäne tämamlağan^[3]. Suğışnıñ törle frontlarında (Könbatış, Tönyaq-Könbatış, 3-nçe Belorussiä) suğışqan, Könçığış Prussiä territoriäsendä awır yaralanğan^[2].

Demobilizatsiädän soñ Vişnevskiy Pomarı awılına qaytqan. 1947 yılda ul Yoşkar-Olağa küçep kilgän häm 1948 yılğa qädär «Mariy kommuna» respublika gäcitendä eşlägän^[1]. 1948—1952 yıllarda N. K. Krupskaya isemendäge Mari däwlät pedagogiä institutında^[ba] uqığan^[2].

5 yıl däwamında Mari ASSR Yazuçılar berlege^[d] belän citäkçelek itkän. MASSR Yazuçılar berlege räise sıyfatında 1958 yılnıñ avgustında Vişnevskiy mari yazuçılarınıñ I qorıltayında qatnaşqan, anda 5 yıl eçendä (1953—1958) mari ädäbiätınıñ üseşe turında doklad belän çığış yasağan^[1].

Mari ASSR Yazuçılar berlege räise häm Mari ASSR şağirläre delegatsiäse citäkçese bularaq, 1956 yılnıñ 17—24 avgustında Mäskäwdä uzğan mari şiğriäte atnalığında^[d] qatnaşqan. Anda ul mari ädäbiätı üseşe turında dokladlar belän çığış yasağan häm üzeneñ şiğirlären uqığan^[1].

1958—1966 yıllarda Vişnevskiy — MASSR Mädäniät ministrlığınıñ sänğät buyınça ölkän inspektorı. Berniqädär waqıt M. Şketan isemendäge Mari däwlät teatrı direktorı bulıp eşlägän. 1966—1968 yıllarda «Paçemış» satirik jurnalı baş möxärrire urınbasarı bulıp eşlägän. 1973—1975 yıllarda — Mari ASSR Yazuçılar berlegeneñ cawaplı särqätibe (räise). 1975 yılda respublika ähämiätendäge şäxsi pensioner statusın alğan^[1]^[2].

1990 yılnıñ 29 mayında Yoşkar-Olada wafat bulğan.

Ğailäse

Suğıştan soñ Vişnevskiy üzeneñ bulaçaq xatını Yevdokiä Filippovna Şçerbakova belän tanışqan, ul xäzerge Mari İl Köcäñär rayonınıñ Şoy-Şudumar awılında tuğan häm 7 yıllıq mäktäptä başlanğıç sıynıflar uqıtuçısı bulıp eşlägän. Aña ul berniçä lirik şiğir bağışlağan. Semön Alekseyeviç belän Yevdokiä Filippovna nikaxınnan qızları Rozaliä, Yelena häm Tatyana tuğan^[1].

Ädäbi eşçänlege

1936 yıldan yaza häm basıla başlağan. Suğış yıllarında 3 şiğirlär cıyıntığı çığarğan: «Фронтовой корно» («Front yulı», 1943), «Эрвел мардеж» («Könçığış cile», 1944), «Шӱмем ӱжеш» («Yöräk çaqıra», 1946)^[2].

1951 yıldan SSRB Yazuçılar berlege äğzası^[2].

1956 yılnıñ avgustında Mari ASSR yazuçıları delegatsiäse sostavında Mäskäwdä uzğan mari şiğriäte atnalığında qatnaşuçılarnıñ berse bulğan.

1957 yılda «Шӱм гыч шӱмыш» («Yöräktän yöräkkä») isemle şiğirlär häm poemalar cıyıntığın bastırğan. «Пиал» («Bäxet») poeması Bötensoyuz radiosı aşa translatsiälängän^[2].

50 yıldan artıq ädäbi eşçänlege däwerendä 20gä yaqın kitap bastırıp çığarğan. Vişnevskiy şiğirlärenä 100gä yaqın cır yazılğan. Şulay uq kümäk cıyıntıqlarda basılğan satirik şiğirlär dä yazğan. Şağirneñ qayber äsärläre Mäskäwneñ «Библиотечка журнала „Огонёк“» häm «Крокодил» näşriätlarında basılıp çıqqan^[2].

1965 yılda anıñ «Ик олаште» («Ber şähärdä») xikäyälär cıyıntığı dönya kürgän^[2].

Vişnevskiy äsärläre urıs, ukrain, belarus, bolgar, fin-uğır tellärenä tärcemä itelgän. Üz çiratında ul urıs häm sovet klassikları (A. Puşkin, M. Lermontov, N. Nekrasov^[en], İ. Nikitin^[en], M. İsakovskiy^[en]) lirikasın häm A. Musatovnıñ^[fi] «Stojarlar» häm E. Kazakeviçnıñ^[en] «Yoldız» povestlären mari telenä tärcemä itkän^[2].

İctimaği-säyäsi eşçänlege

Yoşkar-Ola şähär Sovetı (1955—1959), Mari ASSR Yuğarı Sovetınıñ^[d] IV (1955—1959) häm VIII (1971—1975) çaqırılış deputatı itep saylanğan. MASSR Yuğarı Sovetı Prezidiumı äğzası bulğan (1971—1975)^[2].

Büläkläre häm isemnäre

Mari ASSRnıñ xalıq şağire^[mhr] (1970)
Mari ASSR Däwlät premiäse^[d] (1983)
Xalıqlar duslığı ordenı (1980)
I däräcä Watan suğışı ordenı (06.04.1985)^[4]
Qızıl Yoldız ordenı (07.02.1945)^[4]
«Batırlıq öçen» medale (22.04.1943)^[4]
«Königsbergnı alğan öçen» medale^[en] (1975)^[1]
«1941—1945 yıllardağı Böyek Watan suğışında Almaniäne ciñgän öçen» medale^[en]^[4]
MASSR Yuğarı Sovetı Prezidiumınıñ maqtaw gramotaları (1943, 1945, 1951, 1953, 1990)^[2]

Xäter

A. Zarubin yazğan portret (1961)^[5].
Pomarı awılınıñ ber uramı şağir isemen yörtä^[6].
2010 yılda Yoşkar-Olada Berençe May uramı, 120 adresı buyınça şağir yäşägän häm eşlägän yortqa anıñ tuuwına 90 yıl tulu uñayınnan memorial’ taqta quyılğan^[7].
2015 yılda, şağirneñ tuuwına 95 yıl tulu uñayınnan, Pomarı mäktäbendä yıl sayın ütkärelä torğan «Vişnevskiy uquları» şiğriät häm cır icatı konkursı start alğan^[8].
2015 yılda, şağirneñ tuuwına 95 yıl tulu uñayınnan, Pomarı awılı Üzäk kitapxanäsendä S. Vişnevskiy isemendäge ädäbi zal açılğan^[9].

İskärmälär

↑ ^1,0 ^1,1 ^1,2 ^1,3 ^1,4 ^1,5 ^1,6 ^1,7 «Марийский край, в тебя влюблён я…» (к 100-летию со дня рождения народного поэта Марийской АССР С. А. Вишневского) (2020-10-22). әлеге чыганактан 2020-10-27 архивланды. 2025-05-26 тикшерелгән.
↑ ^2,00 ^2,01 ^2,02 ^2,03 ^2,04 ^2,05 ^2,06 ^2,07 ^2,08 ^2,09 ^2,10 ^2,11 Писатели МЭ, 2008
↑ Вишневский Семён Алексеевич, ст. лейтенант. 2021-07-23 тикшерелгән.
↑ ^4,0 ^4,1 ^4,2 ^4,3 Вишневский Семен Алексеевич :: Память народа.
↑ Кутасова В. Е.. Портретная галерея писателей в изобразительном искусстве марийского края (1950 — 1980-х гг.).
↑ 95 лет народному поэту МАССР С.А. Вишневскому (2015-05-26). 2020-04-16 тикшерелгән.
↑ Об установке мемориальной доски народному поэту Марийской АССР Вишневскому С.А. (2010-06-23).
↑ 95 лет народному поэту МАССР С.А. Вишневскому (2015-05-26).
↑ В Волжском районе (Марий Эл) открыли литературный зал, посвящённый 95-летию со дня рождения Семена Вишневского (2015-05-28).

Ädäbiät

Александров А. М., Беспалова Г. Е., Васин К. К. С. Вишневский // Писатели Марийской АССР: биобиблиографический справочник. — Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 1976. — С. 66—69. — 368 с. — 5000 экз.

Беспалова Г. Е., Васин К. К., Зайниев Г. З. Семён Вишневский // Писатели Марийской АССР: биобиблиографический справочник / Отв. А. В. Селин. — Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 1988. — С. 54—59. — 376 с. — 5000 экз.
Семён Вишневский // Писатели Марий Эл: биобиблиографический справочник / Сост. А. Васинкин, В. Абукаев и др. — Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 2008. — С. 153—156. — 752 с. — 3000 экз. — ISBN 978-5-7590-0966-5.
Вишневский Семён Алексеевич // Энциклопедия Республики Марий Эл / Отв. ред. Н. И. Сараева. — Йошкар-Ола, 2009. — С. 278. — 872 с. — 3505 экз. — ISBN 978-5-94950-049-1.
Зайниев Г. З. Вишневский Семён Алексеевич // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — 2-е изд. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2017. — С. 84. — 606 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-905314-35-3.
Вишневский Семён Алексеевич // Писатели Марий Эл: биобиблиографический справочник / Сост. Г. Сабанцев, Ю. Соловьёв и др. — Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 2020. — С. 71—74. — 423 с. — 1000 экз. — ISBN 978-5-7590-1285-6.

Шурыгин А. В. Славный путь (к 100-летию со дня рождения народного поэта Марийской АССР С. А. Вишневского) // Музейный вестник: ежегодный сборник. Вып. № 15 / ГБУК «Национальный музей РМЭ им. Т. Евсеева»; науч. ред. Д. Ю. Ефремова. — Йошкар-Ола, 2021. — С. 128—136.

Sıltamalar

[fumus-1] 1,0 ^1,1 ^1,2 ^1,3 ^1,4 ^1,5 ^1,6 ^1,7 «Марийский край, в тебя влюблён я…» (к 100-летию со дня рождения народного поэта Марийской АССР С. А. Вишневского) (2020-10-22). әлеге чыганактан 2020-10-27 архивланды. 2025-05-26 тикшерелгән.

[Писатели_МЭ—2008——-2] 2,00 ^2,01 ^2,02 ^2,03 ^2,04 ^2,05 ^2,06 ^2,07 ^2,08 ^2,09 ^2,10 ^2,11 Писатели МЭ, 2008

[3] Вишневский Семён Алексеевич, ст. лейтенант. 2021-07-23 тикшерелгән.

[:0-4] 4,0 ^4,1 ^4,2 ^4,3 Вишневский Семен Алексеевич :: Память народа.

[5] Кутасова В. Е.. Портретная галерея писателей в изобразительном искусстве марийского края (1950 — 1980-х гг.).

[6] 95 лет народному поэту МАССР С.А. Вишневскому (2015-05-26). 2020-04-16 тикшерелгән.

[7] Об установке мемориальной доски народному поэту Марийской АССР Вишневскому С.А. (2010-06-23).

[8] 95 лет народному поэту МАССР С.А. Вишневскому (2015-05-26).

[9] В Волжском районе (Марий Эл) открыли литературный зал, посвящённый 95-летию со дня рождения Семена Вишневского (2015-05-28).

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]