«Кырым татарлары» битенең юрамалары арасында аерма

Навигациягә күчү Эзләүгә күчү
3763 байта убрано ,  12 ел элек
Redirecting to Qırım Tatarları
(Redirecting to Qırım Tatarları)
#yünältü [[tr:KırımQırım Tatarları]]
'''Qırım Tatarları''' (üzataması: Qırımlılar, Qırımtörekler, Qırımtatarlar), [[Törki]] xalıq.
 
[[1989]]. yıldağı xalıq sanın isäpkä alu waqıtında 270.000nän artıq keşe terkälgän. [[Ukraina]]da ([[Qırım]] yarımutırawında, [[Xerson]] ölkäsendä), [[Räsäy]]dä (nigezdä [[Krasnodar]] häm [[Stavropol]] kraylarında) häm [[Üzbäkstan]] (başlıça [[Toshkent]] (Taşkent) belän [[Farg'ona]] (Färğänä) ölkälärendä) yäşilär.
 
== Törkemnär ==
 
Dala yaq ([[Noğay]] Tatarlar), Taw Aldı ([[Tatlar]]) häm Könyaq yar buyı ([[Yalıböylüler]]) Tatarları subetnik törkemnärenä bülenälär.
 
== Tel häm yazu ==
 
[[Qırımça|Qırımtatar tele]]ndä söyläşälär. Yazuda [[1926]]. yılğa qädär [[Ğäräp älifbası]]n, [[1940]]. yılğa qädär [[Latín älifbası]]n ([[Jañalif]]kä oxşaş), [[1940]] [[Urıs älifbası]]n (östämä xäreflärsez, digraflarnı qullanıp), [[1990. yıllar]]dan qabat [[Latín älifbasın]] ([[Törek älifbası]] nigezenä [[Q]] häm [[Ñ]] quşqaç) qullanalar.
 
== Din ==
 
[[Möselman]]-[[Sönnilär]]. [[Íslam]]nı [[Altın Urda]] däwerendä qabul itkän, dip uylanıla. [[Íslam]]ğa qädär Qırımtaralarnıñ babaları öleşçä [[Xristian]] yäki [[Yähüd dine]] totuçıları bulğan.
 
== Atalar ==
 
Qırımtatarlar etnogenezendä [[Xäzär]], [[Qıpçaq]], [[Nuğay]], şulay uq cirle qäbilälärdän [[Tawır]], [[Kimmeri]], [[Törki]] [[Alan]] häm başqa qatnaşqan. [[Hunnar]]nıñ häm [[Skíflar]]nıñ yoğıntısı da bar. berböten xalıq bularaq formalaşuları [[Altın Urda]] häm ul tarqalğanda [[Qırım Xamlığı]] däwerendä turı kilä.
 
== Tarıx ==
 
Räsäy [[Qırım Xanlığı]]n basıp alğaç, Qırımtatarlar [[1850. yıllar]]dan [[Törkiä]]gä küçä başlílar.
 
== Zamança taríx ==
 
[[1918]]-[[1920]]. yıllarda yarım möstäqil [[Qırım Cömhüriäte]], [[1921]]. yılda [[RSFSR]]da [[Qırım ASSR]] oyıştırıla; [[1945]].tä autonomí yuqqa çığarıla.
 
[[İkençe Bötendönya Suğışı]] barışında Qırım okkupasí waqıtında ([[1941]]-[[1943]]) Nazi propaganda säbäple küp Qırımtatarlar Almannar tarafında [[Sovet]] xökümäte häm [[Bolşevik]] partizannarı qarşı suğışalar, etnik çıstartularda ([[Yähüdlär]] häm [[Urıslar]]ğa qarşı) qatnaşalar.
 
=== Deportasí ===
 
[[1944]]. yılnıñ Mayında Qırımtatarlar (238,5 meñ keşe) [[Qırım]]nan möcbüri räweştä [[Seber]], [[Urta Asía]] häm Urta [[İdel]] byuylarına sörelä. Ayawsız qırıs şartlarda ütkärelgän küçerü barışında häm sürgendäge berençe aylarda Qırımtatarlarnıñ çama belä yartısı ülä.
 
=== Reabilitasí ===
 
[[1967]]. yılda Qırımtatarlarnıñ konstitution xoquqı çiklängän räweştä torğızılsa da, [[1980. yıllar]]nıñ axırlarına qädär alarğa üz watannarına qaytu röxsät itelmi. Üz illärenä qaytaqn Qırımtatarlarnıñ ber öleşetorğızu öçen köräşä. [[1992]]. yılda Qırımğa ''cömhüriät'' xäläte birelä.
 
[[1990. yıllar]]dağı [[Üzbäkstan]]da etnik çıstratular säbäple Färğänä üzenendä yäşäğät Qırımtatarlar Awrupağa küçtä.
 
[[Category:Ukraina]]
[[Category:Tatarstan]]
[[Category:Üzbäkstan]]
 
[[ca:Tàtars de Crimea]]
[[crh:Qırımtatarlar]]
[[cs:Krymští Tataři]]
[[de:Krimtataren]]
[[en:Crimean Tatars]]
[[eo:Krime-tataroj]]
[[es:Tártaros de Crimea]]
[[fi:Krimin tataarit]]
[[fr:Tatars de Crimée]]
[[hr:Krimski Tatari]]
[[it:Tatari di Crimea]]
[[ja:クリミア・タタール人]]
[[lt:Krymo totoriai]]
[[mk:Кримски Татари]]
[[nl:Krim-Tataren]]
[[pt:Tártaros da Criméia]]
[[ro:Tătarii crimeeni]]
[[ru:Крымские татары]]
[[sv:Krimtatarer]]
[[tr:Kırım Tatarları]]
[[uk:Кримські татари]]
Анонимный участник

Навигация