İmpuls

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан
Моңа күчү: навигация, эзләү
İmpuls saqlanuı misalı

İmpuls (xäräkät miqdarı) - vektor fizik zurlığı, cisem mexanik xäräkäteneñ miqdarı bulıp tora.

Klassik mexanikada impuls cisemneñ massası häm anıñ tizlege tapqırçığışına tigez, impuls yünäleşe tizlek vektorınıñ yünäleşenä täñgäl kilä.

\vec p=m\vec v.

Ğomumi oçraqta impuls Nöter teoremasınnan alına:

İmpuls - mexanik sistemanıñ xäräkäte additiv integralı bulıp tora, Nöter teoreması buyınça impuls fundamental' simmetriäse - fäza berişlelegenä turı kilä.

Nyuton mexanikası[үзгәртү]

Tigez massalı cisemnärneñ sığılmalı bäreleşe
Tigezsez massalı cisemnärneñ sığılmalı bäreleşe

Klassik mexanikada impuls:

\vec p=\sum_{i}m_i \vec{v}_i,
\vec p_i=m_i \vec{v}_i

İntegral' küreneş

\vec p=\int \rho(x,y,z)\vec{v}(x,y,z)dx dy dz

Ägär sistemağa tışqı köçlär tä'sir itmäsä, sistema impulsı saqlana:

\frac{d\vec p}{dt}=0. (*)

Bäreleşlärdä impulslar almasuı sığılmalı bäreleşlärdä häm sığılmasız bäreleşlärdä törleçä bara.

Relätivistik mexanika[үзгәртү]

3-ülçäneşle impuls:

\vec p = \sum_i \frac{m_i \vec v_i}{\sqrt{1-v_i^2/c^2}}

Yomıq sistemada, tışqı köçlär bulmağanda impuls saqlana.

4-ülçäneşle impuls:

p_{\mu}=(E/c,\vec p)=\left(\frac{m_0 c}{\sqrt{1-v_i^2/c^2}},\frac{m_0 \vec v}{\sqrt{1-v_i^2/c^2}}\right).

Energiä häm impuls nisbäte:

E^2-\mathbf{p}^2c^2=m^2c^4~~~~~~~~~~~~~~~~ \mathbf{p} =   \frac{E}{c^2}\, \mathbf{v}.

Ğomumi impuls[үзгәртү]

Teoretik mexanikada ğomumi impuls tizlek buyınça Lagranjiannıñ çığarılmasına tigez:

 p_i = {{\partial {\mathcal L}} \over {\partial \dot{q}_i}}.

Lagranjian

\mathcal L=-mc^2 \sqrt{1-v^2/c^2},

şuña kürä

\vec {p}= \frac{m \vec {v}}{ \sqrt{1-v^2/c^2}}

Ğomumi impuls elektromagnit qırında[үзгәртү]

\mathbf {p} = \frac{m \mathbf {v}}{ \sqrt{1-v^2/c^2}} + q \mathbf A

biredä \mathbf A - vektor potentsialı

Elektromagnit qırınıñ impulsı[үзгәртү]

 \mathbf p = \frac{1}{c^2}\int \mathbf S dV = \frac{1}{c^2} \int [\mathbf E \times \mathbf H] dV

İmpuls kvant mexanikasında[үзгәртү]

Kvant mexanikasında impuls operatorı kertelä:

\hat{\mathbf{P}}=\sum_j\hat{\mathbf{p}}_j=\sum_j -i\hbar\nabla_j

Hamiltonian:

\hat{H} = \sum_i \frac{1}{2m_i}\hat{\mathbf{p}}_i^2 + U(\mathbf{r_1},\dots)

De Broyl dulqınnarı[үзгәртү]

De Broyl tigezlämäse buyınça:

p = \frac h \lambda

biredä \lambda - De Broyl dulqını ozınlığı

Ädäbiät[үзгәртү]

  • Арнольд В. И. Математические методы классической механики. — 5-е изд., стереотипное. — М.: Едиториал УРСС, 2003. — 416 с. — 1500 экз. — ISBN 5-354-00341-5
  • Ландау, Л. Д., Лифшиц, Е. М. Механика. — Издание 4-е, исправленное. — М.: Наука, 1988. — 215 с. — («Теоретическая физика», том I). — ISBN 5-02-013850-9
  • Ландау, Л. Д., Лифшиц, Е. М. Теория поля. — Издание 7-е, исправленное. — М.: Наука, 1988. — 512 с. — («Теоретическая физика», том II). — ISBN 5-02-014420-7
  • Сивухин Д. В. Общий курс физики. — Издание 4-е. — М.: Физматлит, 2002. — Т. I. Механика. — 792 с. — ISBN 5-9221-0225-7