Фигыль

Фигыль — мөстәкыйль сүз төркеме. Җөмләдә хәбәр булып килә. Нишли? Нишләде? Нишләр? Нишләячәк? cорауларына җавап бирә.

Фигыльләр барлык-юклык формада була ала, заман, зат-сан белән төрләнәләр.

Фигыльләрнең барлык-юклык формасы

Фигыльләр барлык яки юклык төрләрендә була. Фигыльнең барлык төре эш-хәлнең үтәлүен белдерә (мәсәлән барды, килә). Фигыльнең юклык төре эш-хәлнең үтәлмәвен белдерә (мәсәлән бармады, килмәде). Барлык төрнең махсус кушымчасы юк. Юклык төре фигыльнең тамыр яки ясалма нигезенә -ма, -мә; -мый, -ми кушымчалары ялганып ясала.

Фигыль төркемчәләре

Фигыльләр предметның яки затның эшен яки хәлен төрлечә белдерәләр.Шуңа күрә аларның төрләнеше дә, җөмләдә башкарган эше дә төрле була.

Фигыльләрне 7 төркемчәгә бүләләр:

Фигыль төркемчәсе	Мисал
Затланышлы фигыльләр
Боерык фигыль	Җый, җыйма, җыйсын, җыймасын
Хикәя Фигыль	Яза, язмый, язды, язмады, язган, язмаган
Шарт Фигыль	Укыса,укымаса, укысаң, укымасаң
Затланышсыз фигыльләр
Сыйфат Фигыль	Йөгерүче (кыз), эшкәртелмәгән (кыр)
Хәл Фигыль	Яхшылап (уку), тора-бара (эшлэу)
Исем Фигыль	Уйлау, уйламау
Инфинитив	Барырга, укырга, бармаска,укымаска

Фигыль юнәлешләре

Юнәлешләр	Кушымчалар	Мисаллар
Төп юнәлеш	-	казу, сөртү
Кайтым юнәлеш	-н; -ын, -ен	казы-н-ды
Төшем юнәлеш	-л; -ыл, -ел.	Казы-л-ды
Уртаклык юнәлеш	-ш; -ыш, -еш	Казы-ш-ты
Йөкләтү юнәлеше	-т; -дыр, -дер, –тер, -тыр, -сәт	Казы-т-ты

Фигыльләрнең ясалышы

• Ясалышы ягыннан фигыльләр тамыр һәм ясалма булалар.
• Тамыр фигыльләр тамырдан гына торалар: бар, йөр, яз, кил, укы, яса.
• Фигыль ясагыч кушымчалар: -ла, -лә; -лан, -лән; -а, -ә; -ар, -әр; -р; -ык, -ек; -сын, -сен; -ай, -әй; -гар, -гәр; -кар, -кәр; -лаш, -ләш; -ы, -е; -да, -дә; -ылда, -елдә. Алар төрле сүз төркемнәреннән фигыль ясыйлар.