Berençe Bolğar patşalığı

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан
Моңа күчү: навигация, эзләү
Berençe Bolğar patşalığı 893-927 yıllarında

Berençe Bolğar patşalığı, Balkan yarımutırawınıñ Tönyağında oyışqan borınğı feodal däwlät (681-1018.)

Azov Dinñgeze buylarındağı Böyek Bolğar däwläte Asparux citäkçelegendä kilgän Bolğarlar tarafınnan cirle Slaván qäbiläläre yäşägän territoriädä oyıştırıla.

8. yöz başlarında patşalıq bilämäsenä Dunay yılğasınnan alıp İske Planina tawlarınaça häm İskır yılğasınnan alıp Qara Diñgez buylarınaça cäyelgän cirlär kergän. Berençe başqalası - Pliska, 893 yıldan - Preslav şähärläre.

Xalqınıñ töp şöğele - igençelek, mal asraw, hönärçelek. Patşalıq xalqı Bolğar aqsöyäkläre (boil, bagain) häm irekle igençelärdän (slavánnar) torğan.

8. yöz urtalarında idaräçe ıruğlar (Dulo, Ukil häm Ugain) arasında täxet öçen barğan nizağ arqasında patşalıq köçsezlänä. Korum xan ([[803]}-814.) däwläne yañadan nığıtuğa ireşä, Könçığışta Awar, Könyaqta Bízantia ğäskärlären ciñep, Konstantinopolne qamap ala (811-814. yıllar). Warísı Omurtag xan (814-831) anıñ unışlı yawların däwam itä, Pannoniäne häm Makedoniäneñ ber öleşen yawlap aluğa ireşä. Çuqığanda Boris I isemen alğan xan däwerendä, 865. yılda Xristianlıq däwlät dine dip belderelä.

Däwlätneñ iñ qüätle çorı Simeon patşa waqıtında (894-927.) turı kilä. Annan soñ feodallarnıñ üzara köräşe, Bízantianeñ daimi basımı häm kürşe Macarlarnıñ yawları näticäsendä Berençe Bolğar patşalığı qabat köçsezlänä. 967.-971. yıllarda tatşalıqnı yawlap alu öçen Rus' kenäze Svyatoslav belän Bízantia imperatorı İoan Tsimisxiy arasında köräş başlana. 1018. yılda patşalıqnı Bízantia üzenä buysındıra.