Esse-Kül

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан
Моңа күчү: навигация, эзләү
Esse-Kül
qırğızça Ысык-Көл
Issyk Kul.jpg
Esse-Kül. Ğälämnän töşerelgän foto
İl

Qırğızstan

Diñgez östendä bieklege

1609 m

Ozınlığı

182 km

Kiñlege

58 km

Mäydanı

6236 km²

Küläme

1738 km³

Yar sızığı ozınlığı

688 km

iñ zur tiränlege

702 m

urtaça tiränlege

278 m

Tozlılığı

5,90 ‰

Sucıyar mäydanı

15 844 km³

Үрнәк: КарауБәхәсҮзгәртү
Esse-Kül könyaq yarı
Esse-Kül könyaq yarı
Esse-Kül şäfäq waqıtında

Esse-Kül (qırğızça Ысык-Көл) - Qırğızstannıñ iñ zur küle, ağımsız, dönyanıñ iñ zur mäydanlı küllär isemlegendä 25-nçe urında, dönyanıñ iñ tiränlekle küllär isemlegendä 7-nçe urında tora.

Cömhüriätneñ könyaq-könçığış öleşendä, Tän-Şän taw tözmäse arasında (Küngey (Könyaq) Alataw häm Terskey (Tönyaq) Alataw), 1609 m diñgez östendä bieklegendä urnaşa.

Ağımsız kül, 80 keçe qoyar yılğası bar, iñ zur qoyar yılğası - Tüp, Cärğalan.

Kül su däräcäse üzgärüçän.

Külneñ suı tozlı, tozlılığı - 5,90 ‰.

Su küläme - 1738 km³, kül öslege mäydanı - 6236 km², yar sızığı ozınlığı - 688 km, urtaça tiränlege - 278 m, iñ zur tiränlege - 702 m.

Esse-Kül könçığıştan könbatışqa yıraqlığı - 182 km, könyaqtan tönyaqqa - 58 km.

Ütä kürenmälelek buyınça dönyanäñ ikençe küle (Baykaldan soñ).

İsem[үзгәртү]

Kül qışın tuñmıy, şuña kürä Esse-Kül dip yörtelä (üzbäkçä İssiq-Kül).

Läkin ğalim E. Morzayev qaraşı buyınça isem "İzge" (ızıq) süzennän kilep çığa.

Tikşerenülär[үзгәртү]

Qıtay qulyazmasında II üasırda b.e.q. "Je Xay" (cılı diñgez) bularaq telgä alına.

XIX ğasırda Räsäy ğalime N.M. Prjevalskiy Esse-Kül tikşerä başlıy. Anıñ wäsiäte buyınça ul Esse-Kül yarında kümelgän.

Turizm[үзгәртү]

Esse-Kül - Qırğızstan turizmnan keremnär töp çığanağı.

Sovet zamanında biredä zur turistik ağım bula. Älegä dä öleşçä saqlana.

Esse-Kül iñ yaratqan turist urınnarı - Çolpon-Ata, Qaraqul, Bosteri, Tamğa (tatarlar salınğan awıl).

Kübese Esse-Külgä kilüçe turistlar - Qazaqstannan, Qırğızstannan, Rusiädän.

Mädäniättä[үзгәртү]

Böyek sovet, ğırğız yazuçısı Çıñğız Aytmatov Esse-Külgä küp äsärlärne häm iñ tanılğan povesten "Aq paroxod" bağışlağan.

Ädäbiät[үзгәртү]

  • Кублицкий Г. И. По материкам и океанам: Рассказы о путешествиях и открытиях. — М.: Детгиз, 1957. — 326 с.
  • Узин С. В. Горячее озеро // Тайны географических названий / С. В. Узин; Художник Е. С. Скрынников. — М.: Географгиз, 1961. — С. 11-20. — 104 с. — 40 000 экз. (обл.)
  • Рукавишников Б. И. Озеро Иссык-Куль и хребет Терскей-Алатау. — М.: Физкультура и спорт, 1970. — 120 с. — (По родным просторам). — 25 000 экз. (обл.)