Үзәккә омтылу тизләнеше

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Үзәккә омтылу тизләнеше latin yazuında])
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү
Үзәктән куу көче Fcf
һәм үзәккә омтылу көче Fcp

Үзәккә омтылу тизләнеше яки нормаль тизләнеш — кәкре юл өчен тизлекнең вектор юнәлеше үзгәреше җитезлеген тасвирлаучы тизләнешнең бер өлеше, икенче өлеше - тизлекнең модуль үзгәрешен тасвирлаучы тангенциаль тизләнеш булып тора.

Үзәккә омтылу тизләнеше юл кәкрелегенең үзәгенә юнәлгән, шуннан атамасы чыккан, икенче исеме - нормаль тизләнеш.

Әлеге тизләнеш сәбәп булган көчләр суммасы - үзәккә омтылу көче дип атала.

Ньютонның 3-нче кануны буенча үзәккә омтылу көче үзәктән куу көченә тигез. Үзәктән куу көче - инерциаль булмаган хисап системасында кулланыла торган төшенчә.

Тасвир[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Үзәккә омтылу тизләнеше болай бирелә:

яки

где  — нормаль (үзәккә омтылучы) тизләнеш,  — юлдагы сызыкча тизлек,

Чыгарылу[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  • - тизлек векторы
  • - орынма векторы

биредә беренче кушылучы — тангенциаль тизләнеш, ө икенчесе — үзәккә омтылу тизләнеше.

  • юлга нормаль векторы
  •  — юлның озынлыгы;
  • .

Христиан Гюйненс беренче тапкыр үзәккә омтылу тизләнеше өчен тигезләмәне тапкан.

Моны да карагыз[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Әдәбият[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  • «Центробежная сила» в Большой советской энциклопедии
  • Матвеев А. Н. Механика и теория относительности: Учебник для студентов вузов. — 3-е издание. — М.: ООО *"Издательский дом «ОНИКС 21 век»: ООО "Издательство «Мир и образование», 2003. — с. 405—406