Plazma

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан
Моңа күчү: навигация, эзләү
Plazma lampası

Plazma (yunança πλάσμα - äwälängän) - öleşçä yäki tulısınça ionlaşqan gaz, neytral atomnar, molekulalar yäki qorğılı kisäkçälärdän (ionnar, elektronnardan) tora.

Plazmanıñ töp üzlege - kvazineytrallek, çönki uñay häm tiskäre qorğılı kisäkçälärneñ külämle tığızlıqları bertigez.

Qayçaqta plazma - matdäneñ dürtençe agregat xaläte dip yörtelä.

İonlaşqan matdädä atomnar, molekulalarnıñ elektron sürülärennän kimendä ber elektron ayırıp alınğan.

Plazmanıñ kvazineytrallege - irekle qorğılar bulğanğa qaramastan (elektronnar, ionnar), ğomumi elektr qorğısı nul'ga tigez.

Plazmada irekle elektr qorğıları buluı säbäple plazma elektr ağımın ütkärä häm başqa agregat xalätlärgä qarağanda magnit, elektr qırları belän köçleräk tä'sir itä.

Plazma 1879 yılda Kruks tarafınnan açıla, 1928 yılda Lengmür qan plazmasına oxşaşlıq öçen agregat xalätne plazma itep yörtä.

Plazma törläre[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Ğälämneñ barion matdäse massası buyınça 99.9% plazmadan tora.

Barlıq yoldızlar, yoldızara fäza plazmadan tora.

Plazma törläre
Yasalma plazma
Cirdäge tabiğät plazması
Ğälämi häm astrofizik plazma

Plazmanıñ gazlardan ayırması[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Üzlek Gaz Plazma
Elektr ütkärüçänlege Bik keçkenä
Hawa - yaxşı izolätor (30 kV/sm2 qädär).
Bik yuğarı
Kisäkçälär törläre sanı Ber Ber, ike. öç häm kübräk
Tizleklär buyınça büleneş Makswell büleneşe Makswell büleneşe häm bütän
Tä'sir iteşülär töre Binar (ike kisäkçälek) Kümäk (küp kisäkçälek)

Üzleklär[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Här qorğılı kisäkçälär sisteması plazma bulmıy, plazma tübändägeçä üzleklärgä iä:

  • Citärlek tığızlıq: qorğılı kisäkçälär ber-bersenä yaqın bulırğa tieş, här kisäkçä böten yaqın kisäkçälär sisteması belän tä'sir iteşä.
, — qorğılı kisäkçälär konsentratsiäse
  • Eçke tä'sir iteşülär östen bula: Debay ekran qoru radiusı plazma zurlığınnan azraq bulırğa tieş, dimäk eçke tä'sir itüşülär öske effektlardan zurraq bula:
  • Plazma yışlığı: kisäkçälär bäreleşläre arasındağı urtaça waqıt plazma tirbäneşennän zurraq bula, elektrodinamik üzleklär molekulär-dinamik üzleklärennän östen bula:

Sıltamalar[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]