İmpuls momentı

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан
Моңа күчү: навигация, эзләү
Äylängändä Giroskop asma bulıp tora impuls momentı säbäple
Köç-F, köç momentı-t, p-impuls häm L-impuls momentı arasındağı nisbät

İmpuls momentı (kinetik moment, poçmaq momentı, orbital' moment, xäräkät miqdarınıñ momentı) - äylänü xäräkäteneñ miqdarın taswirlıy. Massa zurlığın, äylänü küçärenä qarata massa büleneşen häm äylänü tizlegen sıyfatlıy.

Yomıq sistemada impuls momentı saqlana.

Klassik mexanika[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Material' noqtanıñ impuls momentı xisap başına qarata anıñ impulsı häm radius-vektorı vektor tapqırçığışına tigez:

Berniçä noqta öçen:

İntegral' küreneş:

İmpuls momentı Sİ sistemasında coul'-sekunda belän ülçänä.

Additivlıq:

.

Ğädättä impuls momentı massalar üzägenä qarata isäplänä.

Moment isäpläw[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Vektor tapqırçığışı qağidäläre buyınça:

r häm p arasındağı poçmaq

Nöter teoreması buyınça impuls momentı saqlanu fäza izotroplığın taswirlıy.

Waqıt buylap İmpuls momentınıñ çığarılması - köç momentı:

Şulay itep yomıq sitemada:

İmpuls momentı saqlanu[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Fäza izotroplığınnan impuls momentı saqlanu qanunı çığarıla:

,

Spin, orbital' häm tulı impuls momentı[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Orbitada:

Spin, orbital' häm tulı impuls momentı

Elektrodinamika[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Elektromagit qırında kanonik moment p invarintlı bulmıy, şuña kürä kinetik impuls qullanıla:

biredä A - vektor potentsialı, c -yaqtılıq tizlege

Qorğınıñ Hamiltonianı elektromagnit qırında:

İmpuls kinetik momentı:

Kvant mexanikası[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Kvant mexanikasında impuls momentı kvantlana, härber proyektsiä (böten san)* (Plank daimie) tigez bula ala.

Küp Kisäkçelär üz impuls momentına iä - spin, ul qabatlı bula.

Kvant mexanikasında orbital' häm spin momentınıñ fizik zurlığı operatorı kertelä. Orbital' momentı operatorı:

Üzleklär:

,
— Levi-Çevita simvolı

Äylänü simmetriäse[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Sferik simmetriädä impuls momentı operatorları sferik koordinatlarda birelä:

Bu impuls momentı operatorınıñ üz sannarı:

biredä: : sferik funktsiälär.

Atom orbitale[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Atomnarda elektron bolıtları formaları näq sferik funktsiälär formalarğa (s, p, d, f...) täñgäl kilä.

Bu çişeleşlär sferik simmetriäle atomnar öçen qullanıla:

İmpuls momentı operatorınıñ kvant sannarı ğädättä atom orbitale dip yörtelä häm törle xäreflär belän bilgelänä:

  • =0 -> s atom orbitale (sharp)
  • =1 -> p atom orbitale (principal)
  • =2 -> d atom orbitale (diffuse)
  • =3 -> f atom orbitale (fundamental)
  • =4 -> g atom orbitale

İnertsiä tenzorı[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Klassik mexanikada impuls momentı:

biredä — vektor tapqırçığışı bilgese

Cisemnärneñ tulı impuls momentı:

Absolüt nıq cisemnär öçen tübändägeçä yazılıp bula:

biredä: — äylänü küçäre qarata inertsiä momentı, — poçmaq tizlege vektorı

Ğomumi oçraqta bu bäyläneş inertsiä tenzorı yärdämendä yazıla:

İnertsiä tenzorın isäpläw öçen xisap başı teläsä nindi noqta alınıp bula, läkin törleçä isäplängän zurlıqlar Şteyner teoreması belän taswirlana:

Ädäbiät[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  • Биденхарн Л., Лаук Дж. Угловой момент в квантовой физике. Теория и приложения. — М.: Мир, 1984. — Т. 1. — 302 с.
  • Блохинцев Д. И. Основы квантовой механики. — М.: Наука, 1976. — 664 с.
  • Боум А. Квантовая механика: основы и приложения. — М.: Мир, 1990. — 720 с.
  • Варшалович Д. А., Москалев А. Н., Херсонский В. К. Квантовая теория углового момента. — Л.: Наука, 1975. — 441 с.
  • Зар Р. Теория углового момента. О пространственных эффектах в физике и химии. — М.: Мир, 1993. — 352 с.