Бронхиаль астма

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Бронхиаль астма latin yazuında])
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү
Бронхиаль астма
Сурәт
Саклык белгечлеге пульмонология[d] һәм Иммунология
Симптомнар ютәл[1], күкрәк авырту[d], ялкынсыну[1] һәм хрип[d][1]
Дәвалануда кулланыла торган дару Формотерол[d][2], troleandomycin[d][2], зафирлукаст[d][2], oxtriphylline[d][2], сальбутамол[d][2], Галотан[d][2], Тербуталин[d][2], Эуфиллин[d][2], bitolterol[d][2], (−)-эфедрин[d][2], Монтелукаст[d][2], Сальметерол[d][2], Зайлутен[d][2], pirbuterol[d][2], теофиллин[d][2], ephedra[d][2], (+)-Псевдоэфедрин[d][2], Кромоглициевая кислота[d][2], Орципреналин[d][2], Бетаметазон[d][3], Кленбутерол[d][4], acefylline[d][5], зафирлукаст[d][6], dyphylline[d][7], Монтелукаст[d][8], Зайлутен[d][9], Формотерол[d][10], diphemanil[d][11], Орципреналин[d][12], bambuterol[d][13], будесонид[d][14] һәм etofylline[d][15]
Генетик бәйләнеш ErbB4[d][16], RAP1GAP2[17], FBXL7[18], CDHR3[19], GSDMB[20], Интерлейкин 33[d][21], Rad50[d][22], GSDMA[23], IL13[d][24], IGSF3[25], HPSE2[26], PSAP[27], ATG3[d][28], MKLN1[29], XPR1[30], ABI3BP[d][31], KLHL5[32], COL22A1[d][33], HLA-DQA1[d][34], IRF1-AS1[d][35], ACO1[d][36], ZNF665[37], PRKG1[38], IL6R[d][39], GAB1[40], PBX2[41], NOTCH4[d][42], C6orf10[43], IKZF4[44], PYHIN1[45], IL1RL1[d][46], SLC30A8[47], IL18R1[d][48], SMAD3[49], IL2RB[d][50], SLC22A5[51], RORA[d][52], PDE4D[53] һәм CTNNA3[54]
Коллаж
Возможные медицинские заключения Спирали Куршмана[d][55]
Риск факторы тарту[d][56] һәм Җир атмосферасының пычрануы[d][57]
ICD-9-CM 493[1] һәм 493.9[1]
ICPC 2 идентификаторы R96
NCI Thesaurus идентификаторы C28397
Commons-logo.svg Бронхиаль астма Викиҗыентыкта

Бронхиаль астма — сулыш юлларының еш кабатланучан хроник ялкынсынуы. Ул бронхларның төрле дәрәҗәдә һәм дәвамлылыкта һава үткәрүчәнлеге бозылу, реактивлыгы арту, йөткерү, тын бетү өянәге белән характерлана. Авыруның сулыш юлларында өлешчә яки тулысынча кире кайтырлык ябылу күренеше күзәтелә. Төнлә яки иртәнге сәгатьләрдә еш кабатлана торган сызгыручан гыжлау белән сулыш чыгару өянәге, сулыш алу авыраю, йөткерү, күкрәк томалану тойгысы барлыкка килү — мондый авыруларга бик таныш симптомнар. Бронхиаль астма шактый еш очрый торган авыру, өлкәннәрнең якынча 5 % ы астма авырулы, балалар арасында тагын да ешрак күзәтелә, бу чир белән 10 % ка якын балалар авырый.

Чирнең куәтлелеген түбәндәге күрсәткечләр ярдәмендә билгелиләр: бер атна эчендә ничә тапкыр төнге симптомнары була, бер көнгә һәм бер атна буе көндезге симптомнары ничә тапкыр күзәтелә, дәвалау өчен күпме дару кабул ителә, йокы никадәр бозылган, физик активлык никадәр кимегән.

Авыруны дүрт дәрәҗәгә бүләләр.

Җиңел алмашынучан: өянәк атнага бер тапкыр, төнге симптомнар бер ай буена 2 тапкыр булырга мөмкин, үпкәләр нормаль эшли. Җиңел персистенцияле (әгъзаның акрын гына кирегә үсеш алуы): симп­ томнар атнага бер тапкыр күзәтелә, ләкин тәүлек саен түгел. Йокы бозыла, төнге симптомнар аена 2 тапкырдан арта. Уртача дәрәҗәдәге персистенцияле: симптомнар көн саен булып тора. Физик активлык һәм йокы бозыла, төнге симптомнар атнага бер тапкыр кабатлана. Адреномиметиклар кулланырга кирәк була.

Авыр дәрәҗәдә персистенцияле астма: симптомнар даими рәвештә булып тора. Физик активлык һәм йокы начар. Төнге өянәкләр бик еш була. Сулыш чыгару тизлеге 60 % тан түбән.

Хәзерге вакытта бронхиаль астманы түбәндәге клиник группаларга аералар: атопик, инфекциядән соң барлыкка килгән, аспирин бронхиаль астмасы, физик йөкләнешкә бәйле бронхиаль астма, профессиональ бронхиаль астма. Бер авыруда боларның төрле вариантлары бер үк вакытта күзәтелергә мөмкин.

Атопик (экзоген — тышкы факторлар тәсирендә барлыкка килүче) бронхиаль астма өчен түбәндәге билгеләр характерлы: бронхиаль астмага ки­ терүче аллерген булу, аллерген тәэсир иткәннән соң, авыруның көчәеп китүе, аллерген ялкынсынуның күп төрле симптомнары барлыкка килүе; күзләрнең лайлалы тышчасы, сулыш юллары, шулай ук тән тиресе зарарлануы.

Инфекциядән соң барлыкка килгән (эндоген — организмда эчке сәбәпләр тәэсирендә барлыкка килүче) бронхиаль астма өчен аның алдан кичерелгән инфекцияле авыруга охшаш булуы хас. Аспирин бронхиаль астмасы белән авыручылар өчен өч төрле симптом булуы характерлы: полиплы риносинусит (борын куышлыгы һәм борын тирәсе куышлыкларның лайлалы тышчасы ялкынсыну), ялкынсынуга каршы стероидсыз чараларны (НПВС) бик авыр кичерү һәм аларны кабул иткәннән соң тын бетү өянәге барлыкка килү. Бу форма бик авыр кичерелә һәм салицилатлар, НПВС-дарулар кабул иткәннән соң, анафилактик реакция булуы да ихтимал.

Физик йөкләнеш булганнан соң барлыкка килә торган бронхиаль астма еш кына яшьләрдә күзәтелә. Бу авыруларда сулыш кысылу халәте йөгергәндә, тиз атлап барганда, көлгәндә барлыкка килә. Мондый бронхиаль астма белән интегүчеләрдә сулыш кысылу өянәге физик йөкләнештән соң 10 минут узгач күзәтелә һәм бу — диагноз кую өчен критерий дә булып тора.

Хәзерге заманда профессиональ бронхиаль астманы аерып карыйлар, производство факторларына аеруча сизгер булган кешеләрдә очрый ул.

Авыруның барлыкка килүендә генетик факторлар да бик зур роль уйный.

Шуңа күрә нәселдәнлек тә инкяр ителми.

Кагыйдә буларак, бронхиаль астма өянәкләре төнге 2-4 сәгатьләр . арасында башлана. Сулыш алу авыраю һәм тын бетү өянәге, йөткерү, тахикардия симптомнары җәфалый. Сулыш чыгарганда, коры сызгыручан гыжлау барлыкка килә. Авыр өянәк очрагында сулыш алу фазасы кыскара.

Битнең, тышкы лайлалы тышчаларның күгәрүе, сулаганда систолик басымның төшүе, авыруның ирексездән куллары белән тезләренә таянуы яки урындыкка, караватка сөялеп, аркасын терәп утыруы күзгә ташлана.

Авыруларга лаборатор тикшерүләр уздыралар, үпкәләрнең функциясен тикшерәләр, аллергиягә тире пробасы ясала, үпкәләрне тикшерү йөзеннән рентгенография, сирәк кенә рентгеноскопия һ.б. үткәрелә.

Дәвалауны уңышлы алып бару өчен, авыруны көчәйтүче сәбәпләрдән котылу зур әһәмияткә ия. Авыруны үзенә ярдәм күрсәтергә өйрәтү таләп ителә, моның өчен аңа ингаляторны куллану ысулын яхшылап аңлатырга кирәк. Өянәкне бетерергә кислород та ярдәм итә. Спейсер яки небулайзер аша 20 минут саен 1 сәгать буе өянәкне бетерергә ярдәм итә торган бирелергә мөмкин. Боларның нәтиҗәсе булмаса, преднизолон дигән гор­ мональ дару да кулланыла.

Бронхиаль астма авыруы катлауланганда, астматик статус, ателектаз (альвеолаларның куышлыгы бетү), пневмоторакс (плевра куышлыгында һава яки газлар булу) халәтләре алгы планга чыга. Әгәр авыруга елына өч тапкырдан да артык хастаханәгә кереп дәваланырга туры килсә, аның үлү куркынычы зур, шуңа күрә бронхиаль астма белән бик көчле авыручылар хастаханәнең интенсив дәвалау бүлегенә салына.

Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Disease Ontology — 2016.
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 2,13 2,14 2,15 2,16 2,17 2,18 NDF-RT
  3. Inxight: Drugs Database
  4. Inxight: Drugs Database
  5. Inxight: Drugs Database
  6. Inxight: Drugs Database
  7. Inxight: Drugs Database
  8. Inxight: Drugs Database
  9. Inxight: Drugs Database
  10. Inxight: Drugs Database
  11. Inxight: Drugs Database
  12. Inxight: Drugs Database
  13. Inxight: Drugs Database
  14. Inxight: Drugs Database
  15. Inxight: Drugs Database
  16. Phenocarta
  17. Phenocarta
  18. Phenocarta
  19. Phenocarta
  20. Phenocarta
  21. Phenocarta
  22. Phenocarta
  23. Phenocarta
  24. Phenocarta
  25. Phenocarta
  26. Phenocarta
  27. Phenocarta
  28. Phenocarta
  29. Phenocarta
  30. Phenocarta
  31. Phenocarta
  32. Phenocarta
  33. Phenocarta
  34. Phenocarta
  35. Phenocarta
  36. Phenocarta
  37. Phenocarta
  38. Phenocarta
  39. Phenocarta
  40. Phenocarta
  41. Phenocarta
  42. Phenocarta
  43. Phenocarta
  44. Phenocarta
  45. Phenocarta
  46. Phenocarta
  47. Phenocarta
  48. Phenocarta
  49. Phenocarta
  50. Phenocarta
  51. Phenocarta
  52. Phenocarta
  53. Phenocarta
  54. Phenocarta
  55. M Cenci, Giovagnoli M. R., M Alderisio et al. Curschmann's spirals in sputum of subjects exposed daily to urban environmental pollution // Diagnostic CytopathologyWiley-Blackwell, 1998. — ISSN 8755-1039; 1097-0339<349::AID-DC7>3.3.CO;2-Z doi:10.1002/(SICI)1097-0339(199811)19:5<349::AID-DC7>3.3.CO;2-ZPMID:9812228
  56. (unspecified title)PMID:22088612
  57. https://www.pulmonologyadvisor.com/home/topics/asthma/oxidant-pollutant-exposure-at-birth-increases-risk-for-asthma-and-eczema/