Дәфтәре Чыңгызнамә

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Дәфтәре Чыңгызнамә latin yazuında])
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү
Дәфтәре Чыңгызнамә
Башка исемнәр:
Дәфтәр-и Чыңгыз-намә, Дастане Чыңгызнамә
Дәфтәре Чыңгызнамә

Чыңгызнамә.jpg

Автор:

Идрис-хафиз

Жанр:

риваять, елъязма, дастан

Оригинал теле:

татар теле

Оригинал чыгу датасы:

1670-1671

Дәфтәре Чыңгызнамә, шулай да Дәфтәр Чыңгызнамә, Дастане Чыңгызнамә (XVII гасырның азагы) - Алтын Урда һәм Казан ханлыгы тарихи язмаларына һәм риваятьләре нигезләнгән XVII гасырның ахырында иҗат ителгән татар әдәбияты ядкаре.

Тасвирлама[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Дин эшлеклесе, 1670-1671 елгы крестьян сугышында катнашкан Идрис-хафиз әсәрнең авторы булуы фараз[1]. Әсәр 6 кыйсса-бүлектән төзелгән[1]. Һәр бүлек Чыңгыз хан нәселе, Аксак Тимер, Гайсә улы Әмәт, Идегәй һәм башка ханнарның яшәү урыны, биләмәләре тарихын, истәлекләрен яктырта[2]. Әсәрнең соңгы өлеше "Татар елъязмасы" буларак мәгълүм[1].

Бу фразеологизмнарга, гади, шул ук вакытта тасвирлы телле әсәрне беренче булып И.Хәлфин тарафыннан өйрәнелә. 1822 елда әсәрнең җыелма текстын бастыра. Бу басма татар-рус кушымта рәвешендә әзерләнгән сүзлек шәкелендә башкарылган. Бу әсәр Казан университеты һәм 1 нче ир балалар гимназиясе шәкертләре өчен әсбап булып тора[3]. Әсәрнең иң тулы басмасы 1882 елда Ф.Җиһаншин тарафыннан нәшер ителә. Бүгенге көндә 40 тан артык күчермәсе табылган.

Чыганаклар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  • Усманов М.А. Татарские исторические источники. XVII-XVIII вв. - Казань, 1972;
  • Иванич М. "Дафтар-и-Чингиз-наме" как источник по истории кочевых обществ // Источниковедние истории Улуса Джучи (Золотой Орды). От Калки до Астрахани. 1233-1556. - Казань, 2002;
  • Газиз Г., Рәхим М. Татар әдәбияты тарихы: Феодализм дәвере. Казан, 1925.
  • Казан утлары: журнал / баш.мөхәррир Р.Фәйзуллин. - Казан, 2008, №5. ISSN 0206-4189.

Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  1. 1,0 1,1 1,2 Казан утлары: журнал / баш.мөхәррир Р.Фәйзуллин. - Казан, 2008, №5. - Б.169.
  2. Равил Фәхретдинов kitap.net.ru
  3. XV-XVIII гасыр төрки-татар дәүләтләре тарихы буенча чыганаклар beznenmiras.ru

Шулай да карагыз[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Моны да карагыз[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]