İdel-Ural Legionı

İdel-Ural Legionı, (алм. Wolgatatarische Legion) İkençe bötendönya suğışı barışında / Öçençe reyx xärbi köçlärendä Tatar, Başqort, Mari, Çuaş h.b. millät äsirlärennän tözelgän ğäskäri berämlek.

Legion 1942nçe yelda oyeşkan häm yakınça 12500 keşedän torgan, jide batalyonnarga bülengän.

Ideologik nigezlär

Legionniñ iñ möhime missiyäse - bolşevismnı böterü häm Idel Ural Ştatı (Almania protektorat bularaq) tözergä. Berlin şähärendä tatarlar däwlät qorawçı millät dip qaraldı, şulay uq suğışçanlıq häm irek köçe östenlek itep bäyälände, yäki Adolf Hitler häm Heinrich Himmler başqaça uyladılar: Smolenskdan Uralğa qädär böten Aurupa Rusiä cirläre Reyhnıñ koloniyäse bulırğa tieş dip isäpländelär. Alar “Reyhs­komissariat İdel-Ural” tözü planına citdi qaramadılar, tatarlarğa ğına tağın ber Aziä halqı dip qaradılar. Läkin Wehrmacht kübräk ğäskärlärgä moxtac ide, şunlıqtan propaganda yaña legionnı bolşevizmğa qarşı, üz bäysez milläte öçen köräşüçe suğışçılar dip täqdim itte.

Berence bülek

Barlığı 7 batalyon tözelä. 1942 yılnıñ noyäberendä tuplanğan 825. batalyon 1943 yılnıñ fevralendä Belorus partizannarın qarşı suğışqa ozatıla; suğışçıları qoralları belän tulayın partizannarı yağına çığa. Bu batalyon keşeläre soñınnan Zaxarov häm Birülin partizan brigadalarında hitlerçelärgä qarşı suğışalar. 826. batalyon (tözelüe 1943 yıl, ğinwar) 1943 yılnıñ martında Hollandiägä ozatıla häm 1944 yılnıñ 10 avgustında Fransuz partizannarı yağına çığa. 827. (1943, fevral) häm 828. (1943, iyün) batalyonnar Könbatış Ukrainağa – Kovpaknıñ partizan ğäskärenä qarşı suğışqa cibärelälär. Batalyonnar suğışçılarınıñ yaqınça yartısı partızannar yağına çıqqaç, başqaların ışanıçsız sanap, Bilgiä, Hollandiä häm Fransiä küçerälär. 829. batalyon (1943., avgust) suğış xäräkätlärendä qatnaşmıy diärlek häm 1944 yılnıñ avgustında taratıla. 830. häm 831. batalyonnar (1943 yılnıñ sentäber-oktäberendä tözelgännär) Pülşä cirendä urnaştırılalar. "İdel-Ural legionı" formal räweştä "İdel-Ural Törki-Tatasrlarnıñ köräş berlege" citäkçelek itä dip isäplänelsä dä, barlıq möhit komandir wazifaların Wermacht ofitserläre başqarğan. Legionda qatnaşqan soldatlar, Sovetlar Berlege tarafına kilgäç soñraq repressilänälär. Könbatış illärdä qalğan nigezdä Törkiägä häm Avstraliäğä kilälär.

Kollaboratsionism

İdel-Ural legionina bäyläp bik yış "kollaboratsionism" turında yazalar. Bu sorawğa karata İskänder İlyasov'nıñ "Legion "Idel-Ural"" dip isemlängän kitabi basılıp cikti.