Osventsim

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан
Моңа күчү: навигация, эзләү
Birkenau (Auşwits) ülem lagereneñ baş qapqası, 2013 yıl
Qızıl Ğäskär tarafınnan azat itelgän Osventsim yäş isän qalğan totqınnarı.
Osventsim (Auşwits) keşe yandıru miçläre

Kontsentratsion häm ülem lagere Osventsim (almança Konzentrationslager Auschwitz, poläkçä Obóz Koncentracyjny Auschwitz), Kontsentratsion häm ülem lagere Birkenau (almança Konzentrationslager Auschwitz-Birkenau, poläkçä Obóz Koncentracyjny Birkenau) - alman kontslagerläre häm ülem lagerläre kompleksı, 1940-1945 yılda Osventsim şähäre yanında (Krakov qalasınnan 60 km arada) urnaşa.

1939 yılda Adolf Hitler ämere buyınça Osventsim Öçençe Reixka quşıla häm yaña isemen "Auşwits" birelä.

Dönyada yağni faşist Almaniäda qullanılğan "Auşwits" iseme astında tanılğan , läkin sovet häm Rusiä kitaplarında poläk iseme astında - Osventsim dip yörtelä.

Osventsim ülem lagerendä 1941-1945 yılda 1 400 000 keşe üterelgän, şul isäptän 1000000 yähüd.

Osventsim - iñ zur alman natsist ülem lagere, Holokostnıñ töp simvolı bulıp sanala.

Azat itü[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

1945 yılnıñ 27 ğinwarında polkovnik Fedor Krasavin citäkçelegenäge Sovet ğäskärläreneñ 263-nçe uqçı tömäne häm general-polkovnik Kuroçkin citäkçelegendä 1-nçe Ukrain frontınıñ ğäskärläre Osventsim ülem lageren azat itälär.

1945 yılnıñ 27 ğinwarında Qızıl Armiä general-mayor Krasavin citäkçelegendä ğäskärläre Auşwits ülem lageren azat itälär.

1945 yılda Oswentsim şähäre häm andağı kontslagernı azat itü burıçı quyıla. 4,5 meñ gektar cirne bilägän ülem şähären ike pexota diviziäse, tanklar, ayırım batalionnar, ä lagerne SS batalionı saqlağan. Sovet ğäskärläre artilleriä faydalana almıy, çönki totqınnarğa da zıyan kiterüdän qurqa. Şturm 1945 yılnıñ 27 ğinwarında irtänge säğät 7dä başlana. Töşkä sovet ğäskärläre şähär östenä qızıl bayraq qadap, isän qalğan un meñ totqınnı irekkä çığara. Şturm waqıtında Krasavin diviziäse 67 suğışçısın yuğalta, 119 keşe yaralana. Krasavin üzeneñ xärbi beldermäsendä faşistlar üzläreneñ cinäyätlären yäşerü öçen biş krematoriynıñ dürtesen şartlatırğa, häm yuq itelgän totqınnarnıñ äyberlären, kiem-salımın Germaniägä cibärü öçen saqlağan 35 skladnıñ 29ın yandırırğa ölgerüen xäbär itä. Qalğan skladlarda ğına da 800 meñ xatın-qız kieme, 350 meñ ir-at kieme häm ayaq kiemnäre, 7 tonna xatın-qız çäçe, distälägän meñ altın teş protezları tabıla[1].

Soñraq Krasavin Qazannıñ garnizonı komandirı itep bilgelängän. 1947 yılda Fedor Krasavin ülgännän soñ, Qazannıñ Arça ziratında kümelgän.

Azat itü suğışında 234-350 sovet soldatı wafat bulğan.

1947 yılda Osventsim lagerendä muzey açıla, ul YUNESKO Bötendönya Mirası isemlegenä kertelgän.

Ädäbiät[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]