Äbelxäyer xanlığı

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Äbelxäyer xanlığı latin yazuında])
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү
Äbelxäyer xanlığı

1428 — 1468
Файл:Historical map of Kazakhstan AD 1400-1500, 1428.svg
räsmi tel

qıpçaq tele

Din

İslam

İdärä itü tärtibe

Monarxiä

Dinastiä

Şäybäni näsele

Үрнәк: КарауБәхәсҮзгәртү

Äbelxäyer xanlığı yäki Äbelxäyer olısı (qayçaqta Üzbäk xanlığı) - Altın Urda öleşe Aq Urda tarqaluı näticäsendä kilep çıqqan däwlät (1428-1468). Atın Urda tarqalğannan soñ könyaq öleşe Äbelxäyer xanlığına kerä, Noğay Urdası , Mogulistan, Seber xanlığı arasında urnaşqan bulğan.

1468 yılda Abelxäyer xan ülgännän soñ, däwlät tarqala, ber öleşen Noğay Urdası basıp ala, qala öleşendä Qazaq xanlığı barlıqqa kilä.

Tarix[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

1419 yılda İdegäy suğışta ülgännän soñ, Altın Urda zäğiflänä häm tarqala başlıy.

1428 yılda Oluğ Möxämmäd Bäräk xannı ciñep, anı Altın Urdanıñ könyaq öleşenä qua.

1428-1429 yılda qaçqan Bäräk Mansur bertuğannarı häm İdegäy ulları Ğazi häm Näwrüz tarafınnan üterelä.

Aq Urda tarqala häm könçığış-könyaq öleşendä başta Bäräk xan, soñraq Äbelxäyer xäkimiätkä kilä. Läkin täxet öçen tuqtawsız köräş däwam itä.

1430 yılda Äbelxäyer täxetkä däğwaçı Mäxmüd-Xaci xanğa qarşı Tubıl yarında suğışa, näticädä Mäxmüd-Xaci ciñelä.

1446 yılda Äbelxäyer Sığnaq, Arqun, Aqqorğan şähärlären basıp ala.

1457 yılda Üz Timer citäkçelegendäge oyratlar (mongol qäbiläse) Äbelxäyer ğäskären tar-mar itä. Oyratlar Taşkänt häm Törkistan şähärlären cimerä.

Oyratlar höcüme Äbelxäyer däwläten bik qaqşata, anıñ säyäsäte belän riza bulmağan köndäşlär Canibäk häm Gäräy Cidesu töbägenä kitä häm anda ayırım Qazaq xanlığına nigez sala.

Äbelxäyer separtistlarnı bastırsın öçen könyaqqa bara, läkin yulda Aqqıstaw, bügenge Almatı qalası yanında wafat bula.

Äbelxäyer ülgännän soñ däwlät tarqala.

Ädäbiät[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  • Равил Фәхретдинов. ТАТАР ХАЛКЫ ҺӘМ ТАТАРСТАН ТАРИХЫ.
  • МОНГОЛЬСКОЕ НАШЕСТВИЕ НА ТЕРРИТОРИИ КАЗАХСТАНА И ЕГО ПОСЛЕДСТВИЯ
  • Почекаев Р. Ю. Цари ордынские. Биографии ханов и правителей Золотой Орды. — СПб.: ЕВРАЗИЯ, 2010. — 408 с. — 1000 экз. — ISBN 978-5-91852-010-9
  • Селезнёв Ю. В. Элита Золотой Орды. — Казань: Издательство «Фэн» АН РТ, 2009. — 232 с.
  • Абд-ар-раззак Самарканди Места восхода двух счастливых звёзд и места слияния двух морей // Сборник материалов, относящихся к истории Золотой Орды. — М., 1941.