Алексей Шеин

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Алексей Шеин latin yazuında])
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү
Алексей Шеин
Aleksei Shein.jpg
Туган 1652
Мәскәү, Урыс патшалыгы
Үлгән 2 (12) февраль 1700
Күмү урыны Троица-Сергий лаврасы[d]
Һөнәре сәясәтче
Катнашкан сугышлар/алышлар Русско-турецкая война 1686—1700 годов[d], Крымские походы[d], Азовские походы Петра I[d] һәм Стрелецкий бунт (1698)[d]
Хәрби дәрәҗә янаралисимыс[d]

Commons-logo.svg Алексей Шеин Викиҗыентыкта

Алексей Семён улы Шеин ( август 1652 [1] [2] - 12 февраль 1700 ) - рус дәүләт һәм хәрби эшлеклесе, якын боярин (1695 елдан), генералиссимус (28.06.1696).

Биографиясе[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Борынгы бояр нәселенең соңгы вәкиле. Стольник Семен Иванович Шеинның һәм боярин князь Иван Петрович Пронскийның кызы Евдокиянең бердәнбер улы. Аның бабасы Михаил Борисович Шеин 1632-1634 елларда Смоленск сугышы вакытында рус гаскәрләре белән җитәкчелек иткән. Рус гаскәрләре җиңелгән. Михаил Шеин хыянәттә гаепләнә һәм җәзалана, ә аның гаиләсе Сембер губернасына жибәрелә

Бала чагында Алексей Шейн 1671 елның 6 июнендә булган Степан Разинны үтерүдә шаһит булган. Соңрак ул Питер I һәм Иван V коронацияләүдә булган (1682 елда).

Патшабикә Софья Алексеевна 1682 елның 25 мартында Алексей Шеинга боярлык дәрәҗәсен бүләк итә. 1680-1681 елларда Алексей Шеин Тубыл шәһәрендә һәм 1683-1684 елларда Курск шәһәрендә хәрби башлык була.

1687-89 елларда Түбән Новгород отряд полкын җитәкли, 1687 һәм 1689 елларда Кырым походларында һәм 1695-1696 елларда Азов походларында катнашу белән дан тота. Беренче, уңышсыз Азов походында, Шеин Преображенский һәм Семеновск полкларын командалаган. Икенче Азов походында, 1696 елда, ул коры җир гаскәрләре командующие була.

Куровта, Мәскәү янында А.Шеин төзегән усадьба чиркәве

Азовны алган өчен Петр патша Шеинга Россиядә тиңе булмаган генералиссимус исемен бирә һәм 6-7 фунт авырлыктагы алтын кубок белән бүләкли[3] . Моннан тыш, "Азов янындагы кампаниядә хезмәт итү өчен" 1696 елның 27 декабрендә Питер I указы белән, Шейн " Алатыр өязендә крестьяннар һәм Барижская бистәсен һәм бөтен җир белән 305 хуҗалык бобларын алды" [4] .

Соңрак, Питер I Шейнны бөтен армиянең баш командующие, артиллерия, атлы гаскәр һәм Инозем орденының баш (судьясы) итеп билгели. 1697 елда Шеин Азовта хезмәт итә, Таганрогта диңгез гаваниен төзүне җитәкли. [5] . Аңа төрекләрнең һәм татарларның ярларын гел кире кагылдырып торырга туры килә. 1698 елда Россиядә беренче навигация мәктәбе оештыра[6] .

1698-нче елда Шейн укчылар фетнәсен бастыруда катнаша. Соңрак Шеин патшабикә Софияның укчылар белән бәйләнешен фаш итмәгәне өчен   Петр патшаның  әрнүенә эләгә. Петр I бояр сакалларын кисә башлый, ул беренче булып Алексей Шеинга сакалын кисә.

Башка версия буенча, Петрның ризасызлыгы вакытлыча бәхәс кенә булган, чөнки Шейн фетнәче-укчыларны бик йомшак җәзалаган, һәм боярның сакалы аның ризалыгы белән киселгән [7] . Шейн Троица-Сергиус Лаврада күмелгән.

Хәтер[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

2013 елның 1 апрелендә Россия банкы өч истәлекле тәңкә чыгара , "Рәсәйнең күренекле хәрби лидерлары һәм диңгез командирлары" сериясеннән А.Шеинга багышланган. Монеталарның кире өлеше сурәтләнә:

3 сумлык көмеш тәңкәдә: дискның көзге кырының сул ягында - кулында кылыч тоткан А.С.Шейнның рельеф портреты, уң ягында - крепостьның рельеф сүрәте, өске уң ягында - язма: "А. С.ШЕИН ", аста - ике юлда:" 1662 "һәм" 1700 ", фонда - диңгез өслегендә җилкәнле көймә. [8]
25 сумлык көмеш тәңкәдә: уң яктагы дискның көзге кырында - тантаналы иске рус күлмәгендә А.С.Шеинның рельеф портреты, кулында бау белән, сул ягында - таш стенаның фрагментында - ике юлдагы хөрмәле мультфильм: "1662", һәм "1700", дивар артында - хәрби җиңүләр һәм реформаларның гомуми символлары: Европа киемендәге солдат, мортира, флаг белән сөңге - билге, бердыш һәм икенче Азов кампаниясе байрагы, фонда крепость манарасы, үзәктә - диңгез көймәсе һәм җилкәнле көймә., кырыйның уң ягында - язу: “А. С.Шеин". [9]
50 сумлык алтын тәңкәдә: дискның көзге кырында - Европа күлмәгендә һәм парикта А.С.Шеинның рельеф портреты, аның сул ягында - "1662" һәм "1700" ике юллы даталар, кыр читендә - "А. С.Шеин ". [10]

Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  1. Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Юрий Осипов. — М., 2004—2017.
  2. В литературе и российской нумизматике распространена ошибочная дата — август 1662 года. Cм., к примеру: Седов П. В. К истории ранней биографии «генералиссимуса» Алексея Семеновича Шеина … С. 8.
  3. Расторгуев В. И. Воронеж — родина первого Адмиралтейства. — Калып:Указание места в библиоссылке: Воронежский гос. ун-т, 2007. — 533 с.
  4. Пётр I. {{{башлык}}}. — Типография II отделения Собственной Его Императорского Величества канцелярии.
  5. В. Г. Рубан в 1773 г. опубликовал «Журнал боярина А. С. Шеина о походе к Азову и о построении крепости Таганрог».
  6. Перепечаева Л. Б. Азов — пограничная крепость России конец XVII — начало XIX вв. Очерки истории Азова. Выпуск 6. Азов Азовский краеведческий музей 2001 г. 352 с.
  7. Незадолго до своей смерти Пётр хотел даже установить памятник Алексею Шеину в Александро-Невской лавре.
  8. Памятные монеты России, А. С. Шеин (3 рубля)Калып:Недоступная ссылка
  9. Памятные монеты России, А. С. Шеин (25 рублей)Калып:Недоступная ссылка
  10. Памятные монеты России, А. С. Шеин (50 рублей)Калып:Недоступная ссылка

Әдәбият[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  • Советская историческая энциклопедия. — М., 1976. — Т. 16. — С. 237.
  • Седов П. В. К истории ранней биографии «генералиссимуса» Алексея Семеновича Шеина // Петербургский исторический журнал: исследования по российской и всеобщей истории. — 2016. — № 2(10). — С. 6—16.

Сылтамалар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  • Могильников В. А., Шеин А. Г. (2010-10-25). Первый русский генералиссимус. Тверской военно-исторический интернет-центр. әлеге чыганактан 2013-06-20 архивланды. 2012-06-17 тикшерелде.
  • Крюков В. Воевода большого полку… // Городские известия. — 2003, 22 февраля.