Санкт-Петербург

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Санкт-Петербург latin yazuında])
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү
Санкт-Петербург
SPB Collage 2015.png
Санкт-Петербург (Русия)
Санкт-Петербург
Санкт-Петербург (Санкт-Петербург)
Санкт-Петербург
{|style="background:inherit;width:100%;display:table; text-align: center;"

|style="background:#f0f0f0;font-weight:bold; text-align: center;"|Байрак |style="background:#f0f0f0;font-weight:bold; text-align: center;"|Герб |- |style="vertical-align:middle"|Байрак |style="vertical-align:middle"|Герб

|}
Ил Русия
Федерация субъекты Санкт-Петербург
Координатлар 59°57′00″ т. к. 30°19′00″ кч. о.HGЯO
Эчке бүленеш 16 төбәк
Губернатор Георгий Сергей улы Полтавченко[1]
Мәйдан 1439 км²
Халык саны 5 191 690[2] кеше
Агломерация 5,4 млн (2002)
Милли состав руслар — 84,73 %
украиннар — 1,87 %
белоруслар — 1,17 %
яһүдиләр — 0,78 %
татарлар — 0,76 %
әрмәннәр — 0,41 %
Сәгать кушагы UTC+3
Телефон коды 812
почта индекслары 190000-199406
Автомобиль коды 78, 98, 178
ГАТОБК коды 40 000 000 000
ОКТМО коды 40 000 000
Рәсми сайт gov.spb.ru
Кардәш шәһәрләр Турку[d], Гданьск, Акаба[d], Искәндәрия[d], Алматы, Антверпен, Бакы, Bangkok, Барселона, Варшау, Вифлеем[d], Һавана[d], Һамбург, Грац, Даугавпилс, Дрезден, Дүшәнбе, Ирәван, Загреб, Исфахан[d], Квебек[d], Keyptawn, Киев, Коломбо[d], Котка[d], Кошитсе, Лион, Лос-Анҗелес, Илбау, Манчестер, Марибор, Мельбурн, Миккели[d], Минск, Монтевидео, Мумбай, Мыколаив, Әдис, Орхус[d], Осака, Ош, Пирей[d], Филибә[d], Праһа, Pusan, Рио-де-Жанейро, Рига, Роттердам, Сент-Питерсберг[d], Сантьяго-де-Куба[d], Акъяр, Истанбул, Стокһольм, Таллинн, Тампере, Тбилиси, Тэгу[d], Хайфа[d], Хартум, Харкау, Һелсинки, Хошимин, Чыңду, Шаңхай, Эдинбург, Венеция, Кракув, Тарту, Хайфон[d], Каунас, Күстәнҗә, Чиңдау, Астана, Йоһаннесбург, Пекин, Мар-дель-Плата[d], Буйныс-Айрыс, Адана[d], Варна[d], Бордо, Һавр, Milan, Порту-Алегри[d], Рейкьявик, Торино, Несебыр[d], Вилнүс, София, Осло, Тәһран, Касабланка[d], Сәләник[d], Дебрецен, Райниккендорф[d], Сус[d], Ришон-ле-Цион[d], Җиддә[d], Вэньчжоу[d] һәм Краснояр
Бүләкләр Каһарман шәһәр Ленин ордены Ленин ордены Октябрь Инкыйлабы ордены Кызыл Байрак ордены

Санкт-Петербург (рус. Санкт-Петербург, фин. Pietari, кар. Pietari/Пиетари) (17031914 елларда Санкт-Петербург, 19141924 елларда — Петроград, 19241991 елларда — Ленинград) — Рәсәй Федерациясенең федераль дәрәҗәле шәһәр, элек Рәсәй Империясе башкаласы булган. 1703 елда нигез салынган. Халык саны 4 953 219 кеше (2012 ел). Миллионлы шәһәрләр арасында Русиядә иң төньяк шәһәр. Тулысынча Аурупада урнашкан һәм башкала булмаган халык саны буенча иң зур шәһәр. Шәһәрдә Русия Федерациясе Конституция суды урнашкан.

География[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Географик урнашу[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Санкт-Петербург Русиянең төньяк-көнбатышында, Нева буе түбәнлеге чикләрендә, Балтыйк диңгезенең Фин култыгында урнаша.

Шәһәрнең уртача биеклеге — 1-5 м (үзәк районнары), 5-30 м (төньяк районнары), 5-22 м (көньяк һәм көньяк-көнбатыш районнары); иң биек ноктасы - 176 м.

Санкт-Петербургтан эре шәһәрләр кадәр ераклыгы (автоюллар буенча)
Финләндия байрагы Оулу ~ 741 км
Финләндия байрагы Лаппеэнранта ~ 211 км
Выборг ~ 135 км
Мурманск ~ 1320 км
Кандалакша ~ 1133 км
Костомукша ~ 948 км
Сыктывкар ~ 1501 км
Архангил ~ 1144 км
Петрозаводск ~ 438 км
Финләндия байрагы Һелсинки ~ 392 км
Эстония байрагы Таллин ~ 363 км
Җилләр розасы
Вологда ~ 697 км
Казан ~ 1559 км
Пирем ~ 2013 км
Екатиринбур ~ 2330 км
Псков ~ 278 км
Латвия байрагы Рига ~ 561 км
Литва байрагы Вилнүс ~ 723 км
Великий Новгород ~ 170 км
Белорусия байрагы Витебск ~ 629 км
Украина байрагы Киев ~ 1239 км
Акъяр ~ 2091 км
Твир ~ 507 км
Мәскәү ~ 734 км
Сарытау ~ 1570 км
Самар ~ 1795 км

Гидрография[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Санкт-Петербургның космостан күренеше

Санкт-Петербург Нева елгасының ике ярларында, аның дельтада урнаша. Шулай ук шәһәрдә Нева елгасының култыклары (Зур һәм Кече Нева, Зур, Урта һәм Кече Невкалар, Фонтанка, Мойка, Екатерингофка, Крестовка, Карповка, Ждановка, Смоленка, Пряжка, Кронверк бугазы), кушылдыклары (Ижора, Славянка, Мурзинка, Охта, Чёрная речка) һәм якынча 20 ясалма каналлар агалар. Шәһәр чикләрендә Нева киңлеге — 340 — 650 м, тирәнлеге 14 — 23 м. Шәһәрнең су объектлары аша 800дан артык күпер салынган, шул исәптә 218 җәяүлеләр күпере һәм 8 ачыла торган күпер.

Сәгать поясы[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Map of Russia - Moscow time zone.svg

Санкт-Петербург халыкара стандарт буенча Moscow Time Zone (MSK/MSD) сәгать поясында урнаша. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +4:00 гә тигез.

Климат[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Шәһәр климаты - уртача, уртача континенталь климатыннан уртача диңгез климатына күчүче.

Бөтен метеокүзәтчелек тарихы буенча иң югары температура 2010 елның 7 августында тәшкил ителгән - +37,1 °C, иң түбән 1883 елның 11 гыйнварында −35,9 °C. Санкт-Петербургта ел буенча 600—700 мм атмосфера дуеннары ява, күбесе - апрельдән октябрьгә кадәр.

Санкт-Петербург климаты
Күрсәткеч Гый Фев Мар Апр Май Июн Июл Авг Сен Окт Ноя Дек Ел
Абсолют максимум, °C 8,6 10,2 14,9 25,3 30,9 34,6 35,3 37,1 30,4 21,0 12,3 10,9 37,1
Уртача максимум, °C −3,1 −3 2,0 9,3 16,0 20,0 23,0 20,8 15,0 8,6 2,0 −1,5 9,1
Уртача температура, °C −5,5 −5,8 −1,3 5,1 11,3 15,7 18,8 16,9 11,6 6,2 0,1 −3,7 5,8
Уртача минимум, °C −8 −8,5 −4,2 1,5 7,0 11,7 15,0 13,5 8,8 4,0 −1,8 −6,1 2,7
Абсолют минимум, °C −35,9 −35,2 −29,9 −21,8 −6,6 0,1 4,9 1,3 −3,1 −12,9 −22,2 −34,4 −35,9
Явым-төшем нормасы, мм 44 33 37 31 46 71 79 83 64 67 56 51 662
Чыганак: Климат Санкт-Петербурга. Погода и климат. 2011 елның 21 декабрь көнендә тикшерелгән. 2012 елның 24 гыйнвар көнендә төп чыганагыннан архивланган.


Тарих[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

1703 елда Русия императоры Петр I тарафыннан нигез салына. Кала Изге Петр апостол исемен йөртә.

1712-1918 елларда Русия дәүләтенең башкаласы була.

1905 ел 22 гыйнвар — Санкт-Петербургта «Канлы якшәмбе».

1941 елның 8 сентябреннән алып 1944 елның 27 гыйнварынача кала фашистлар тарафыннан блокадада тотыла.

Сәнәгате һәм икътисады[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Шәһәрдә күп фәнни һәм карау-проектлау институтлары бар (Гипро, Арканлау һәм Антарктика ТИ, Цитология институты, Норильск никеленең Гипода институты һәм башкалар).

Шәһәрнең машиналар төзү сәнәгате әһәмиятле. Русиядә сырлы чит ил машиналары заводлары бар.

Сәүдә сәнәгате (Дикси, Әйләнчек, Спортмастер супермаркетлар).

Финанс тармагы — (Русия Саклык Банкысының акча чыгару дворы, Финам, Русия Саклык Банкысы).

Транспорт — Пулково аланы

Төзелеш. «Мостострой № 6» ПАО — төзелеш компаниясе. Бүген оешма Ростов АЭС-2, универсаль оффшор бассейнны һ. б. корылмаларны төзүе. 1979 елда оешма Череповецта «Октябрьский күперне» төзиләр

Халык[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Халык саны
1764[3]1765[4]1780[4]1789[4]1800[3]1811[4]1817[4]1825[4]
149 700150 300174 800217 900220 200335 600363 900424 700
1833[4]1837[4]1840[4]1850[3]1852[4]1863[4]1870[4]1882[4]
442 900468 800470 200487 300532 200539 500668 000928 000
1891[4]1897[5]1900[3]1901[4]1910[4]1914[4]1915[3]1916[3]
1 033 6001 264 9201 418 0001 439 6001 905 6002 118 5002 314 5002 415 700
1917[3]1918[3]1919[3]1920[3]1921[3]1922[3]1923[3]1924[3]
2 300 0001 469 000900 000740 000830 000960 0001 093 0001 221 000
1925[3]1926[6]1928[7]1930[3]1935[3]1940[3]1941[3]1942[3]
1 379 0001 590 7701 688 3002 009 5002 715 7002 920 0002 992 0002 432 000
1943[3]1944[3]1945[3]1946[3]1947[3]1948[3]1949[3]1950[3]
622 000546 000927 0001 541 0001 920 0001 998 0002 218 0002 258 000
1955[3]1956[8]1959[9]1960[3]1962[4]1965[3]1967[4]1970[10]
2 797 0002 814 0003 321 1963 432 0003 036 0003 777 2003 296 0003 949 501
1973[4]1975[3]1976[4]1979[11]1980[3]1981[3]1982[3]1983[3]
3 679 0004 356 2003 915 0004 588 1834 635 2004 669 4004 711 2004 762 100
1984[3]1985[3]1986[3]1987[3]1988[3]1989[12]1990[13]1991[13]
4 806 4004 844 2004 882 2004 931 2004 986 9005 023 5065 002 4445 007 469
1992[13]1993[13]1994[13]1995[13]1996[13]1997[13]1998[13]1999[13]
4 986 4054 942 8914 881 5634 845 4074 820 2134 806 6414 783 9824 770 897
2000[13]2001[13]2002[14]2003[13]2004[13]2005[13]2006[13]2007[13]
4 741 9234 714 8444 661 2194 656 4744 624 0834 600 0004 580 6204 571 184
2008[13]2009[13]2010[15]2011[16]2012[17]2013[18]2014[19]2015[2]
4 568 0474 581 8544 879 5664 899 3444 953 2195 028 0005 131 9425 191 690

Административ-территориаль бүленеше[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Санкт-Петербург 18 районына бүленә:

Санкт-Петербургның административ-территориаль бүленеше
  1. Адмиралтейство районы
  2. Василеостровский районы
  3. Выборг районы
  4. Калинин районы
  5. Киров районы
  6. Колпино район
  7. Кызыл Гвардия районы
  8. Красное Село районы
  9. Кронштадт районы
  1. Курорт районы
  2. Мәскәү районы
  3. Нева районы
  4. Петроград районы
  5. Петродворец районы
  6. Диңгез буе районы
  7. Пушкин районы
  8. Фрунзе районы
  9. Үзәк районы
Районнар, үз чиратта, муниципаль округларга, шәһәрләргә һәм бистәләргә бүленәләр.

Шәһәр чикләрендә 111 шәһәрэче муниципаль берәмлек бар: 81 муниципаль округ, 9 шәһәр (Зеленогорск, Колпино, Красное Село, Кронштадт, Ломоносов, Павловск, Петергоф, Пушкин, Сестрорецк) һәм 21 бистә.[20].

Кардәш шәһәрләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

1. Үрдүн байрагы, Акаба
2. Мисыр байрагы, Александрия
3. Казахстан байрагы, Алматы
4. Бельгия байрагы, Антверпен
5. Азәрбайҗан байрагы, Бакы
6. Таиланд байрагы, Бангкок
7. Испания байрагы, Барселона
8. Франция байрагы, Бордо
9. Польша байрагы, Варшау
10. Фәлистыйн байрагы, Вифлеем
11. Куба байрагы, Гавана
12. Франция байрагы, Гавр
13. Алмания байрагы, Һамбург
14. Польша байрагы, Гданьск
15. Италия байрагы, Генуя
16. Швеция байрагы, Гөтеборг
17. Австрия байрагы, Грац
18. Латвия байрагы, Даугавпилс
19. Алмания байрагы, Дрезден
20. Таҗикстан байрагы, Душанбе
21. Әрмәнстан байрагы, Ирәван
22. Хорватия байрагы, Загреб
23. Финләндия байрагы, Иматра
24. Иран байрагы, Исфаһан
25. Канада байрагы, Квебек
26. КАҖ байрагы, Кейптаун
27. Украина байрагы, Киев
28. Шри-Ланка байрагы, Коломбо
29. Финләндия байрагы, Котка
30. Словакия байрагы, Кошице
31. Финләндия байрагы, Лаппеэнранта
32. Франция байрагы, Лион
33. АКШ байрагы, Лос-Анҗелес
34. Украина байрагы, Илбау
35. Бөек Британия байрагы, Манчестер
36. Словения байрагы, Марибор
37. Калып:Байрак/Аустралия, Мельбурн
38. Финләндия байрагы, Миккели
39. Италия байрагы, Милан
40. Белорусия байрагы, Минск
41. Уругвай байрагы, Монтевидео
42. Һиндстан байрагы, Мумбаи
43. Украина байрагы, Николаев
44. Франция байрагы, Ницца
45. Украина байрагы, Әдис
46. Дания байрагы, Орһус
47. Япония байрагы, Осака
48. Кыргызстан байрагы, Ош
49. Франция байрагы, Париж
50. Русия байрагы, Петрозаводск
51. Греция байрагы, Пирей (1965)
52. Болгария байрагы, Пловдив
53. Чехия байрагы, Праһа
54. Көньяк Корея байрагы, Пусан
55. Бразилия байрагы, Рио-де-Жанейро
56. Латвия байрагы, Рига
57. Израиль байрагы, Ришон ле-Цион
58. Нидерландлар байрагы, Роттердам
59. Греция байрагы, Сәләник
60. АКШ байрагы, Сент-Питерсберг
61. Куба байрагы, Сантьяго-де-Куба
62. Русия байрагы, Севастополь
63. Төркия байрагы, Стамбул
64. Швеция байрагы, Стокһолм
65. Эстония байрагы, Таллин
66. Финләндия байрагы, Тампере
67. Грузия байрагы, Тбилиси
68. Финләндия байрагы, Турку
69. Көньяк Корея байрагы, Тэгу
70. Израиль байрагы, Хайфа
71. Судан байрагы, Хартум
72. Украина байрагы, Харкау
73. Финләндия байрагы, Һелсинки
74. Вьетнам байрагы, Хошимин
75. Кытай байрагы, Чыңду
76. Кытай байрагы, Шаңхай
77. Бөек Британия байрагы, Эдинбург
78. Италия байрагы, Венеция
79. Польша байрагы, Краков
80. Эстония байрагы, Тарту
81. Вьетнам байрагы, Хайфон
82. Литва байрагы, Каунас
83. Румыния байрагы, Констанца
84. Кытай байрагы, Чиңдау
85. Казахстан байрагы, Астана
86. Норвегия байрагы, Ставангер
87. КАҖ байрагы, Йоханнесбург
88. Кытай байрагы, Пекин
89. Аргентина байрагы, Мар-дель-Плата
90. Аргентина байрагы, Буэнос-Айрес
91. Русия байрагы, Воркута

Танылган шәхесләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Татарлар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Моны да карагыз[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  1. http://gov.spb.ru/governor/
  2. 2,0 2,1 Оценка численности постоянного населения на 1 января 2015 года и в среднем за 2014 год (опубликовано 17 марта 2015 год). 2015 елның 18 март көнендә тикшерелгән. 2015 елның 18 март көнендә төп чыганагыннан архивланган.
  3. 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 3,11 3,12 3,13 3,14 3,15 3,16 3,17 3,18 3,19 3,20 3,21 3,22 3,23 3,24 3,25 3,26 3,27 3,28 3,29 3,30 3,31 3,32 3,33 3,34 3,35 3,36 3,37 3,38 3,39 3,40 Санкт-Петербург. 1703-2003: Юбилейный статистический сборник. 2013 елның 25 сентябрь көнендә тикшерелгән. 2013 елның 25 сентябрь көнендә төп чыганагыннан архивланган.
  4. 4,00 4,01 4,02 4,03 4,04 4,05 4,06 4,07 4,08 4,09 4,10 4,11 4,12 4,13 4,14 4,15 4,16 4,17 4,18 4,19 4,20 Народная энциклопедия «Мой город». Санкт-Петербург. 2013 елның 16 октябрь көнендә тикшерелгән. 2013 елның 16 октябрь көнендә төп чыганагыннан архивланган.
  5. Первая Всеобщая перепись населения Российской империи 1897 года. Санкт-Петербургская губерния. 2013 елның 26 октябрь көнендә тикшерелгән. 2013 елның 26 октябрь көнендә төп чыганагыннан архивланган.
  6. Всесоюзная перепись населения 1926 года. М.: Издание ЦСУ Союза ССР, 1928. Том 9. Таблица I. Населенные места. Наличное городское и сельское население. 2015 елның 7 февраль көнендә тикшерелгән. 2015 елның 7 февраль көнендә төп чыганагыннан архивланган.
  7. Статистический справочник СССР за 1928 г.
  8. Народное хозяйство СССР в 1956 г. (Статистический сборник). Государственное статистическое издательство. Москва. 1956. 2013 елның 26 октябрь көнендә тикшерелгән. 2013 елның 26 октябрь көнендә төп чыганагыннан архивланган.
  9. Всесоюзная перепись населения 1959 года. 2013 елның 10 октябрь көнендә тикшерелгән. 2013 елның 10 октябрь көнендә төп чыганагыннан архивланган.
  10. Всесоюзная перепись населения 1970 года. Численность наличного населения городов, поселков городского типа, районов и районных центров СССР по данным переписи на 15 января 1970 года по республикам, краям и областям. 2013 елның 14 октябрь көнендә тикшерелгән. 2013 елның 14 октябрь көнендә төп чыганагыннан архивланган.
  11. Всесоюзная перепись населения 1979 г.
  12. Всесоюзная перепись населения 1989 года. 2011 елның 23 август көнендә төп чыганагыннан архивланган.
  13. 13,00 13,01 13,02 13,03 13,04 13,05 13,06 13,07 13,08 13,09 13,10 13,11 13,12 13,13 13,14 13,15 13,16 13,17 13,18 Численность постоянного населения на 1 января (человек) 1990-2010 года
  14. Всероссийская перепись населения 2002. Том 1. 4. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации
  15. Итоги Всероссийская перепись населения 2010 года. 5. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, районов, городских населённых пунктов, сельских населённых пунктов – районных центров и сельских населённых пунктов с населением 3 тысячи человек и более. 2013 елның 14 ноябрь көнендә тикшерелгән. 2013 елның 14 ноябрь көнендә төп чыганагыннан архивланган.
  16. Оценка численности постоянного населения на 1 января 2011 года, на 1 января 2012 года и в среднем за 2011 год
  17. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям. Таблица 35. Оценка численности постоянного населения на 1 января 2012 года. 2014 елның 31 май көнендә тикшерелгән. 2014 елның 31 май көнендә төп чыганагыннан архивланган.
  18. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 года. — М.: Федеральная служба государственной статистики Росстат, 2013. — 528 с. (Табл. 33. Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, городских населённых пунктов, сельских населённых пунктов). 2013 елның 16 ноябрь көнендә тикшерелгән. 2013 елның 16 ноябрь көнендә төп чыганагыннан архивланган.
  19. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2014 года. 2014 елның 2 август көнендә тикшерелгән. 2014 елның 2 август көнендә төп чыганагыннан архивланган.
  20. Санкт-Петербурга «О территориальном устройстве Санкт-Петербурга» (с изменениями на 13 июля 2011 года) О территориальном устройстве Санкт-Петербурга. gov.spb.ru. 2011 елның 12 август көнендә тикшерелгән.

Калып:Нева