Гданьск

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Гданьск latin yazuında])
Гданьск
пол. Gdańsk
кашуб. Gduńsk
Байрак[d]Илтамга[d]
POL Gdańsk flag.svgPOL Gdańsk COA.svg
Сурәт
Нигезләнү датасы 997
Рәсми исем Gdańsk
Демоним gdańszczanin[1], gdańszczanka[2] һәм gdanskano
Шигарь тексты Nec temere, nec timide
Дәүләт Flag of Poland.svg Польша[3]
Нәрсәнең башкаласы Данциг азат шәһәре[d], Гданьское воеводство[d], Гданьское воеводство[d], Рейхсгау Данциг — Западная Пруссия[d] һәм Гданьский повет[d]
Административ-территориаль берәмлек Поморское воеводство[d]
Диңгез, күл яки елга эчендә яки янында урнашуы Висла
Хөкүмәт башлыгы Дулькевич, Александра[d]
Халык саны 486 022 (31 март 2021)[4]
Ир-ат халкы 230 161[5]
Хатын-кыз халкы 255 861[6]
Административ бүленеше Aniołki[d], Brętowo[d], Brzeźno[d], Chełm[d], Jasień[d], Kokoszki[d], Krakowiec-Górki Zachodnie[d], Letnica[d], Matarnia[d], Młyniska[d], Nowy Port[d], Олива[d], Olszynka[d], Orunia-Św. Wojciech-Lipce[d], Osowa[d], Piecki-Migowo[d], Przeróbka[d], Przymorze Małe[d], Przymorze Wielkie[d], Rudniki[d], Siedlce[d], Stogi[d], Strzyża[d], Suchanino[d], Śródmieście[d], Ujeścisko-Łostowice[d], VII Dwór[d], Wrzeszcz Dolny[d], Wrzeszcz Górny[d], Wzgórze Mickiewicza[d], Zaspa-Młyniec[d], Zaspa-Rozstaje[d], Żabianka-Wejhera-Jelitkowo-Tysiąclecia[d], Wyspa Sobieszewska[d] һәм Orunia Górna-Gdańsk Południe[d]
Диңгез дәрәҗәсе өстендә биеклек 180 ± 1 метр
Сәгать поясы UTC+01:00 һәм Үзәк Аурупа вакыты[d]
Кардәш шәһәр Астана[7][8], Бремен[7][9][10][…], Бытув[d], Кливленд[7][11], Калининград[12][13][14][…], Марсель[7][15], Ницца[7][16], Одесса[7][17][18], Роттердам[7][19], Сефтон[d][7][20], Санкт-Петербург[7][21][22], Вилнүс[7][23][24], Турку[7][25], Барселона[26], Һелсиңөр[26], Руан[26], Ньюкәсл-апон-Тайн[26], Шаңхай[26], Палермо[26], Омск[26][27][28], Гент[26], Кальмар[d][29][30][31][…], Наваполатск[26], Риека[26] һәм Булонь-сюр-Мер
Моның хуҗасы Городской центр спорта и отдыха[d], Stadion im. Zbigniewa Podleckiego[d] һәм PGE Arena[d]
Чиктәш дәүләтләр Сопот[d], Гдынә, Картузский повят[d], Гданьский повят[d], Новодвурский повят[d], Гданьск култыгы, Жуково[d], Кольбуды[d], Прущ-Гданьский[d], Пручч-Гданьски[d], Цедры-Вельке[d] һәм Стегна[d]
Бүләкләр
кавалер Большого креста ордена Возрождения Польши
ХФӘ билгесе gdaɲsk
Мәйдан 266 ± 1 км²
Почта индексы 80-008–80-958
Рәсми веб-сайт gdansk.pl(пол.) һәм gdansk.pl/en(ингл.)
Нинди веб-биттә тасвирланган meyersgaz.org/place/10319040(алм.)(ингл.)
Харита сурәте
Изображение печати/эмблемы
Коллаж
Ачык мәгълүматлар порталы Open data in Gdansk[d]
Феноменның икътисады economy of Gdańsk[d]
Категория для почётных граждан субъекта [d]
Беренче язма телгә алу 997
Социаль медиаларда күзәтүчеләре 26 435
Җирле телефон коды 58
Номер тамгасы коды GD
Монда җирләнгәннәр төркеме [d]
Бу якта төшерелгән фильмнар төркеме [d]
Commons-logo.svg Гданьск Викиҗыентыкта

Гданьск (пол. Gdańsk  [ˈgdaɲsk], кашуб. Gduńsk, лат. Gedanum, Dantiscum, 13081466 һәм 17931945 елларда Да́нциг, алман. Danzig) — Польша шәһәре, Поморье воеводалыгының административ үзәге.

Халык саны — 460 517 кеше (2011), Польшаның халык саны буенча алтынчы шәһәре, Сопот һәм Гдыня шәһәрләре белән Труймясто (ягъни Өч шәһәр) агломерациясене тәшкил итә.

География[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Гданьск Балтыйк диңгезе (Гданьск култыгы) буенда урнашкан.

Гданьск климаты
Күрсәткеч Гый Фев Мар Апр Май Июн Июл Авг Сен Окт Ноя Дек Ел
Абсолют максимум, °C 11,2 12,8 19,7 25,8 29,3 32,1 34,9 34,2 30,2 24,3 16,6 14,0 34,9
Уртача максимум, °C 1,5 1,9 6,8 12,5 17,9 18,8 20,4 20,1 16,4 11,8 6,0 2,9 11,4
Уртача минимум, °C −3,5 −2,5 −0,1 4,1 8,1 12,0 13,6 12,7 11,0 6,6 2,4 −0,9 5,3
Абсолют минимум, °C −23,8 −23 −17,5 −6,9 −2 0,9 4,1 2,0 −2,9 −5,8 −12,4 −16,6 −23,8
Чыганак: http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xchg/gus

Тарих[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Шәһәр 997 елда беренче тапкыр телгә алынган. 10—13 гасырларда Көнчыгыш Помор кензәлегенең үзәге. 1793—1918 елларда Пруссия кулы астында, соңрак Алмания составында булган. 1919 елда Версаль килешүе буенча "Азат шәһәр" дип игълан ителде.

1939 елда Алмания Польшадан Гданьскны кире кайтарырга һәм Көнчыгыш Пруссия белән элемтә өчен юлларны бирергә таләп итте. Польшаның баш тартуы Икенче бөтендөнья сугышының башлануына сәбәп булган. 1939-1945 елларда алман оккупациясе астында.

Икенче бөтендөнья сугышы вакытында җитди зыян күргән. Сугыштан соң шәһәрдә яңа торак урыннар һәм җәмәгать биналары пәйда булганнар.

Икътисад[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Гданьск портының еллык йөк әйләнеше якынча 20 млн. т. тәшкил итә. Гданьск аша күмер, урман һ.б. нәрсәләр читкә чыгарыла; читтән руда, фосфатлар һ.б. китерелә. Сәнәгатьтә машиналар төзү, аеруча көмәләр төзү, электротехника алдынгы урыннарда. Химия (лак, буяулар), азык-төлек, нефть эшкәртү, тегүчелек сәнәгатьләре дә үсеш алганнар.

Мәдәният[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Польшада Татар уланына һәйкәл.2010.Гданьск

Гданьск — мөһим мәдәният үзәге. Униерситет, политехника, педагогия, табибият, диңгезчелек институтлари, һ.б. уку йортлары, опера һәм драма театрлары бар.

архитектура һәйкәлләре: Рәтүш (14—15 гасырлар), Изге Мәрьям костёлы (14—16 гасырлар), Олы арсенал (17 гасыр башы) һ.б.

Татар уланы һәйкәле[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

2010 елда Гданьск шәһәрендә «Речь Посполитая (Польша) татарына һәйкәл» ачылды.[32]

Галерея[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Танылган шәхесләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  1. https://sjp.pwn.pl/so/gdanszczanin;4436509.html
  2. https://sjp.pwn.pl/so/gdanszczanka;4436510.html
  3. archINFORM — 1994.
  4. https://bdl.stat.gov.pl/api/v1/data/localities/by-unit/042214361011-0933016?var-id=1639616&format=jsonapi
  5. https://bdl.stat.gov.pl/api/v1/data/localities/by-unit/042214361011-0933016?var-id=1639617&format=jsonapi
  6. https://bdl.stat.gov.pl/api/v1/data/localities/by-unit/042214361011-0933016?var-id=1639618&format=jsonapi
  7. 7,00 7,01 7,02 7,03 7,04 7,05 7,06 7,07 7,08 7,09 7,10 рәсми веб-сайт
  8. рәсми веб-сайт
  9. рәсми веб-сайт
  10. https://landesportal.bremen.de/bund-europa-international/die-hansestadt-international
  11. рәсми веб-сайт
  12. рәсми веб-сайт
  13. https://www.klgd.ru/city/twins/
  14. рәсми веб-сайт
  15. рәсми веб-сайт
  16. рәсми веб-сайт
  17. рәсми веб-сайт
  18. https://omr.gov.ua/ua/international/goroda-partneri/gdansk-polsha/
  19. рәсми веб-сайт
  20. рәсми веб-сайт
  21. рәсми веб-сайт
  22. https://tass.ru/obschestvo/13957509
  23. рәсми веб-сайт
  24. http://www.ivilnius.lt/pazink/apie-vilniu/miestai-partneriai
  25. рәсми веб-сайт
  26. 26,0 26,1 26,2 26,3 26,4 26,5 26,6 26,7 26,8 26,9 рәсми веб-сайт
  27. рәсми веб-сайт
  28. http://admomsk.ru/web/en/city/international/foreign#gdansk
  29. рәсми веб-сайт
  30. https://www.kalmar.se/download/18.3d99d73715c38c8a9e14a7f/1496845540237/Vanortsavtal_Gdansk_1991.pdf
  31. рәсми веб-сайт
  32. Һәйкәл ачылу, archived from the original on 2014-07-08, retrieved 2014-10-25