Краков

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Краков latin yazuında])
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү
Краков
Kraków
БайракГерб
Flag of Krakow.svgPOL Kraków COA.svg
Collage of views of Cracow.PNG
Рәсми исем Kraków
Демоним krakkói, krakovano, Cracovian, krakowianin[1], krakowianka[2], Cracovien[3] һәм Cracovienne[3]
Дөнья кисәге Аурупа
Дәүләт Flag of Poland.svg Пүлшә[4]
Нәрсәнең башкаласы Малопольское воеводство[d]
Административ-территориаль берәмлек Малопольское воеводство[d]
Диңгез, күл яки елга эчендә яки янында урнашуы Висла
Хөкүмәт башлыгы вазыйфасы Президент Кракова[d]
Хөкүмәт башлыгы Jacek Majchrowski[d]
Канунбирү органы Kraków City Council[d]
Халык саны 766 739 кеше кеше (2017)[5]
Диңгез дәрәҗәсе өстендә биеклек 219 ± 1 метр
Сәгать поясы UTC+01:00 һәм UTC+02:00
Кардәш шәһәр Золотурн[d], Франкфурт, Вилнүс, Бордо, Братислава, Будапиш, Кембриҗ, Куритиба, Куско[6][7], Эдинбург, Фәс[d], Фларинсә, Гөтеборг[d], Грозный, Гвадалахара (Миксикә), Иннсбрук[8][9], Киев[10][11], Ла Серена, Лейпциг[12], Лөвен[13], Илбау, Милан, Ниш, Nürnberg, Орлеан[14], Печ, Кито, Рочестер, Рум, Санкт-Петербург, Сан-Франциско, Севилья, Сплит, Тбилиси, Велико-Тырново, Загреб, Мәскәү, Вибо-Валентия[d] һәм Велико-Тырново[d]
Чиктәш дәүләтләр Краковский повят[d]
Бүләкләр
Орден Строителей Народной Польши
ХФӘ билгесе ˈkrakuf
Мәйдан 327 ± 1 км²
Почта индексы 30-001
Рәсми веб-сайт krakow.pl(пол.)(ингл.)(рус.)(фр.)(алм.)(италь.)(исп.)
POL Kraków map.svg
Kraków dzielnice.svg
Cracow view1.jpg
Беренче язма телгә алу 965
Җирле телефон коды 12
Нумир тамгасы куды KR һәм KK
Монда җирләргәннәр төркеме Категория:Похороненные в Кракове[d]
Бу якта төшерелгән фильмнар төркеме Категория:Фильмы, снятые в Кракове[d]
Open Data portal Krakow's city data[d]
Викискладта карталар төркеме Category:Maps of Kraków[d]
Commons-logo.svg Kraków Викиҗыентыкта

Wawel castle.jpg

Краков (пол. Kraków  [ˈkrakuf], лат. Cracovia, алман. Krakau) — Польшаның көньяк өлешендәге шәһәр, Кече Польша воеводалыгының үзәге, Висла елгасы буендагы порт.

Польшаның халык саны буенча икенче шәһәре. Краков поляк милли үзаңында аеруча зур рольне уйный, чөнки монда 1038—1596 елларда Польша башкаласы урнашкан булган. Шәһәр тарихи һәйкәлләргә бай, тарихи үзәге ЮНЕСКО Бөтендөнья мирасы исемлегенә кертелгән. 1364 елда нигезләнгән Ягеллон универстеты илдә иң борынгы универститет булып тора.

Тарих[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Беренче тапкыр 966 елда телгә алынган. 1038 елдан Польша башкаласы булып киткән. 1241 елда шәһәргә монголлар бәреп керәләр һәм аны җимерәләр. 1259 елда монголлар шәһәрне кабат җимерәләр. Өченче һөҗүм 1287 елда булган, ләкин бу юлы монголлар шәһәрне ала алмаганнар. 1364 елда Казимир III Бөек тарафыннан Ягеллон университеты нигезләнгән. 15 һәм 16 гасырларны Краковның «алтын гасыры» булып санарга мөмкин — ул бай һәм һәм бөек дәүләтнең пайтәхете булган. 1596 елда, Люблин униясеннән соң, дәүләт башкаласы Варшауга күчерелә, ләкин Краков Польша кыйралларның таҗ кию урыны булып калган. Швед ябырылулары һәм чума эпидемиясе шәһәр халкын нык киметкән һәм аның мөһимлеген төшергән.

1794 елда Краковта Тадеуш Костюшко җитәкчелеге асытында кузгалыш башлап киткән. Польшаның өченче бүлүе нәтиҗәсендә шәһәр Австрия составына күчкән. 1809 елда Наполеон Варшау һерцоглыгын булдырылган, аның составына Краков да кертелгән. 1815 елда, Вена конгрессы карары буенча, шәһәр формаль рәвештә бәйсезлек алган (Ирекле Краков шәһәре). 1846 елгы кузгалышны бастыруыннан соң шәһәр Австрия составына күчкән.

1918 елда Польша составына күчкән. Бөтендөнья сугышлары арасында Краков аның мәдәни һәм мәгърифи мәркәзе статусын тагы да ныгыткан. Технология һәм сәнгать академияләре барлыкка килгәннәр. Өстәвенә шәһәр яһүди мәдәнтенең һәм сионизм хәрәкәтенең үзәге булган. Польшага Өченче Рейх бәреп керүеннән соң, шәһәр Генерал-губернаторлыкның башкаласы итеп билгеләнгән.

Социалистик Польша дәверендә шәһәрнең сәнәгый әһәмиятлелеге арта, Нова-Хута металлурги комибианты төзелә.

Халык саны[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

1890[15] 1900[15] 1910[15] 1921[15] 1931[15] 1946[15] 1950[15] 1960[15] 1970[15] 1978[15] 1988[15] 2002[15] 2011[15]
69 100 85 300 137 592 183 751 219 300 299 396 343 638 481 296 583 444 693 200 746 440 757 547 759 137

Икътисад һәм мәдәният[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Дәүләнең мөһим икътисади, гыйльми һәм мәдәни үзәге. Транспорт юллары төене. Аэропорты халыкара әһәмиятенә ия. Кара металлургия һәм машаиналар төзү үзәге (авыр машиналар төзү, электротехника вә радиоэлектроника) сәнәгатьләре үсеш алган. Химия, цемент, мибел, тегүчелек, фармацевтика, парфюмерия, полиграфия, тәмәке, азык-төлек сәнәгате эшлханәләре бар. Универстет (1364) һ.б. югары уку йортлары, музейлар, театрлар бар.

Краков — туризмның эре үзәкләрдән берсе. Краковның тарихи үзәге — Висланың сул ярындагы Вавель калкулыгында. Мигъмарият һәйкәлләрдән Изге Мәрьям Капелласы (10 гасыр), кыйрал сарае (13— 17 гасырлар), костёллар, Польша ФА бинасы һ.б. сакланган. Краковта кинофестивальләр вә халыкара күргәзмәләр үткәреләләр.

Кардәш шәһәрләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Танылган шәхесләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]