Смоленск

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Смоленск latin yazuında])
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү
Смоленск
Смоленск (Русия)
Смоленск
Смоленск (Смоленск өлкәсе)
Смоленск
{|style="background:inherit;width:100%;display:table; text-align: center;"

|style="background:#f0f0f0;font-weight:bold; text-align: center;"|Байрак[d] |style="background:#f0f0f0;font-weight:bold; text-align: center;"|Герб[d] |- |style="vertical-align:middle"|Байрак |style="vertical-align:middle"|Герб

|}
Ил Русия
Регион Смоленск өлкәсе
Координатлар 54°46′58″ т. к. 32°02′43″ кч. о.HGЯO
Шәһәр башлыгы Соваренко, Владимир Александрович[d][1]
Нигезләнгән 863 ел
Беренче телгә алу 863 ел
Халык саны Green Arrow Up Darker.svg 330,6 мең кеше
Халык тыгызлыгы 1964 кеше/км²
Сәгать кушагы UTC+3
Телефон коды +7 4812
Почта индексы 214XXX
Рәсми сайт smoladmin.ru
Кардәш шәһәрләр Һаген, Тюль[d], Колорадо-Спрингс[d], Киреч, Тырговиште[d] һәм Woodstock[d]
Бүләкләр Каһарман шәһәр Ленин ордены I дәрәҗә Бөек Ватан Сугышы ордены

Смоле́нск (рус. Смоленск) — Русиядә, аның Аурупа өлешенең көньяк-көнчыгышында урнашкан шәһәр, Смоленск өлкәсенең үзәге, Днепр елгасы буена урнашкан. Герой шәһәр.

Смоленскида Днепр елгасы

География[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Смоленск Днепр елгасы өстендә, Смоленск калкулыгында, Мәскәү шәһәреннән 417 километр көньяк-көнбатышрак урнаша.

Климат[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Смоленск климаты
Күрсәткеч Гый Фев Мар Апр Май Июн Июл Авг Сен Окт Ноя Дек Ел
Абсолют максимум, °C 9,3 9,0 17,5 28,0 30,2 31,2 34,4 37,2 29,5 24,8 14,6 9,0 37,2
Уртача максимум, °C −3,8 −3,4 2,1 11,2 18,0 21,0 23,1 21,7 15,8 9,0 1,3 −2,8 9,4
Уртача температура, °C −6,2 −6,4 −1,5 6,4 12,6 15,9 17,9 16,2 10,8 5,3 −0,9 −5,2 5,4
Уртача минимум, °C −8,9 −9,6 −4,9 1,9 7,3 10,9 12,9 11,5 6,7 2,2 −3,2 −7,6 1,6
Абсолют минимум, °C −37,9 −36,8 −28,1 −19,8 −5,4 −0,7 4,4 0,3 −4,4 −12,8 −24,8 −35,2 −37,9
Явым-төшем нормасы, мм 49 42 42 38 61 87 90 85 70 66 58 51 739
Чыганак: [1]

Сәгать поясы[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Map of Russia - Moscow time zone.svg

Смоленск халыкара стандарт буенча Moscow Time Zone (MSK/MSD) сәгать поясында урнаша. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +4:00 гә тигез.

Тарих[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Смоленск беренче тапкыр «Повесть временных лет» елъязмасында 862 елда кривичлар кабиләсе үзәге буларак телгә алына.

882 елны Кенәз Олег Смоленск, Любеч һәм Киевны алды. Киевны Борынгы урыс дәүләтенең башкаласа дип белдерде.

XII гасырданСмоленск кенәзлеге үзәге.

1404 елданБөек Литва кенәзлеге составында.

1514 елда Василий III җитәкчелегендәге Мәскәү гаскәре шәһәрне ала һәм ул Бөек Мәскәү кенәзлеге составына күчә. 1611 елда, ике еллы камалыштан соң, шәһәргә поляк гаскәрләре керәләр. Руслар тарафыннан кайтару омтылышлар (16151617, 1634) уңышсызлыкка очраганнар.

1654 елданРусия составында. 1708 елданСмоленск губернасы үзәге.

1812 елда Смоленск тирәсендә Смоленск сугышы узган.

18681870 елларда шәһәр аша баручы РигаОрёл һәм МәскәүБерис тимер юллары төзелә.

1919 елның 1 гыйнварында Смоленскида Совет Социалистик Белорусия Республикасы игълан ителә һәм бер атна эчендә Смоленск аның башкаласы булып тора — 8 гыйнварда ССБР хөкүмәте Смоленскидан Минскига күчә.

1940 елда Смоленск тирәсендә Катынь атышы булган.

2010 елның 10 апреленда Смоленск янында булган авиаһаләкәт нәтиҗәсендә Польша президенты Лех Качиньский вафат була.

Смоленск кенәзләре[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Смоленск Киев Русе составында:

Эчке бүленеш[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Район исеме Халык саны
(мең кеше)
Мәйдан
(һектар)
Мәгълүмат
1 Заднепровский районы 91,42 10 141
2 Промышленный районы 130,12 5 000
3 Ленин районы 105,323 2 371

Халык[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Халык саны
1811[2]1840[2]1856[2]1863[2]1897[3]1913[2]1914[2]1923[2]1926[3]1931[2]
12 40011 000920023 10047 00073 10074 10063 70079 00086 500
1939[3]1956[4]1959[5]1962[2]1967[2]1970[6]1973[2]1976[2]1979[7]1982[2]
157 000131 000147 196164 000196 000210 779234 000279 000276 402316 000
1986[2]1989[8]1992[2]1996[2]1998[2]2000[2]2001[2]2002[9]2003[2]2004[10]
334 000341 483351 600355 700355 900353 400350 600325 137325 100322 000
2005[2]2006[2]2007[2]2008[2]2009[10]2010[3]2011[2]2012[11]2013[12]2014[13]
319 300317 900317 700316 500316 000327 000326 900329 944330 970330 961
2015[14]
330 049

Мэр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Шәһәрнең башлыгы — шәһәр башлыгы. Бу вазыйфаны Александр Данилюк башкара.

Күренкле урыннары[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Собор тау храмнары

Смоленск шәһәренең иң билгеле урыны булып Успенский соборы тора.

Икътисад[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  • Шәһәрдә Русия авиация сәнәгатенең очкычлар чыгару ("СмАЗ") предприятиесе эшләп килә. Советлар Союзында спорт Як-18Т һәм пассажирлар Як-42 очкычларның серияләп җыелар.

Транспорт[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Тимер юл транспорты[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Смоленсктә тимер юл вокзалы бар: (Праһа, Берис, Минск, Варшау, Калининград, Гомель, Мәскәү)

Автомобиль транспорты[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Мәскәү — М1 «Беларусь» (Мәскәү — Смоленск — Белорусия белән чиге)

Автобус станциясе.

Танылган шәхесләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Кардәш шәһәрләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  1. http://www.smoladmin.ru/administraciya-goroda/rukovodstvo/sovarenko-vladimir-aleksandrovich/
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 2,13 2,14 2,15 2,16 2,17 2,18 2,19 2,20 2,21 2,22 2,23 2,24 Народная энциклопедия «Мой город». Смоленск. 2013 елның 27 октябрь көнендә тикшерелгән. 2013 елның 27 октябрь көнендә төп чыганагыннан архивланган.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Города с численностью населения 100 тысяч и более человек. 2013 елның 17 август көнендә тикшерелгән. 2013 елның 17 август көнендә төп чыганагыннан архивланган.
  4. Народное хозяйство СССР в 1956 г. (Статистический сборник). Государственное статистическое издательство. Москва. 1956. 2013 елның 26 октябрь көнендә тикшерелгән. 2013 елның 26 октябрь көнендә төп чыганагыннан архивланган.
  5. Всесоюзная перепись населения 1959 года. Численность городского населения РСФСР, её территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу(рус.). Демоскоп Weekly. 2013 елның 25 сентябрь көнендә тикшерелгән. 2013 елның 28 апрель көнендә төп чыганагыннан архивланган.
  6. Всесоюзная перепись населения 1970 года Численность городского населения РСФСР, ее территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу.(рус.). Демоскоп Weekly. 2013 елның 25 сентябрь көнендә тикшерелгән. 2013 елның 28 апрель көнендә төп чыганагыннан архивланган.
  7. Всесоюзная перепись населения 1979 года Численность городского населения РСФСР, ее территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу.(рус.). Демоскоп Weekly. 2013 елның 25 сентябрь көнендә тикшерелгән. 2013 елның 28 апрель көнендә төп чыганагыннан архивланган.
  8. Всесоюзная перепись населения 1989 года. Численность городского населения. 2011 елның 22 август көнендә төп чыганагыннан архивланган.
  9. Всероссийская перепись населения 2002 года. Том. 1, таблица 4. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, районов, городских поселений, сельских населённых пунктов - райцентров и сельских населённых пунктов с населением 3 тысячи и более. 2012 елның 3 февраль көнендә төп чыганагыннан архивланган.
  10. 10,0 10,1 4.13. Города с численностью населения 100 тысяч и более человек. 2014 елның 1 май көнендә тикшерелгән. 2014 елның 1 май көнендә төп чыганагыннан архивланган.
  11. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям. Таблица 35. Оценка численности постоянного населения на 1 января 2012 года. 2014 елның 31 май көнендә тикшерелгән. 2014 елның 31 май көнендә төп чыганагыннан архивланган.
  12. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 года. — М.: Федеральная служба государственной статистики Росстат, 2013. — 528 с. (Табл. 33. Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, городских населённых пунктов, сельских населённых пунктов). 2013 елның 16 ноябрь көнендә тикшерелгән. 2013 елның 16 ноябрь көнендә төп чыганагыннан архивланган.
  13. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2014 года. 2014 елның 2 август көнендә тикшерелгән. 2014 елның 2 август көнендә төп чыганагыннан архивланган.
  14. Оценка численности населения Смоленской области на 1 января 2009-2015 годов
  15. Тум и Смоленск стали городами-побратимами

Тышкы сылтамалар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]