Бөек Мәскәү кенәзлеге

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан
Моңа күчү: навигация, эзләү
Мәскәү кенәзлеге
рус. Великое княжество Московское
Бөек Мәскәү кенәзлеге

Seal-of-Alexander-Nevsky 1236 Avers.svg
 
Nowogród.svg
 
Symbol Duchy of Tver.png
 
Symbol Duchy of Ryazan.svg
 
Coat of Arms of Pskov.png
 
Flag of None.svg
 
Flag of None.svg
1468 ел — 1547 ел


Herb Moskovia-1 (Alex K).svg
Lob flag moskovskiy.svg Seal-of-Ivan-4 1539 a.svg
Байрак Мәскәү кенәзлеге гербы
Moscow1500.png
1500 еллардагы Мәскәү кенәзлеге
Башкала Мәскәү
Тел(ләр) рус теле
Дин православие
Мәйдан 3 млн. км² (1547)
Халык 1460 елларда 3 млн.
1530 елларда 6 млн.
Идарә итү төре монархия
Кенәзләр
 - 1263-1303 Даниил Александр улы (Урыс Олысы)
 - 1303-1325 Юрий Даниил улы (Урыс Олысы)
 - 1325-1340 Иван I Калита (Урыс Олысы)
 - 1340-1353 Симеон Горур (Урыс Олысы)
 - 1353-1359 Иван II Кызыл (Урыс Олысы)
 - 1359-1389 Дмитрий Донской (Урыс Олысы)
 - 1389-1425 Василий I (Урыс Олысы)
 - 1425-1433 Василий II Кара (Урыс Олысы)
 - 1433 Юрий Дмитрий улы Урыс Олысы
 - 1433-1434 Василий II Кара (Урыс Олысы)
 - 1434 Юрий Дмитрий улы (Урыс Олысы)
 - 1434 Василий Кыек (Урыс Олысы)
 - 1434-1445 Василий II Кара (Урыс Олысы)
 - 1445 Дмитрий Шемяка (Урыс Олысы)
 - 1445-1446 Василий II Кара (Урыс Олысы)
 - 1446-1447 Дмитрий Шемяка (Урыс Олысы)
 - 1447-1462 Василий II Кара (Урыс Олысы)
 - 1462-1505 Иван III
 - 1505-1533 Василий III
 - 1533-1547 Иван IV Явыз

Бөек Мәскәү кенәзлеге - 1480 елда Угра елгасындагы басып торганнан соң, Алтын Урдага кергән Урыс Олысы нигезендә оештырылган бәйсез урта гасырлар дәүләт, бүгенге Русия Федерациясенең территориясендә урнашкан булган, башта Бөек Владимир кенәзлеге бүленмәсе, а соңрак - бөек кенәзлек.

Урыс Олысы эчендә[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

1240-1243 елда Бату хан урыс кенәзлекләрен басып ала, алар Алтын Урдага Урыс Олысы буларак керә. Бату хан басып алган территориядә яңа бердәм дәүләткә нигез сала. Шул ук елны Бату хан Болгар әмире, урыс кенәзләре, Кырым, Кавказ бәкләрен чакырып, яңа тәртипне урнаштыра: салым, ясак зурлыгын куя, баскаклар, даруглар билгели, 7 олысның һәр хакиме Алтын Урда ханы биргән ярлык белән билгеләнә.

Мәскәү кенәзлеге XIII гасырның 60нчы - 70нче елларында Бөек Владимир кенәзлегеннән аерыла. 80нче еллардан алып, кенәз Даниил идарә иткән чорда, Мәскәү кенәзлегенең төньяк-көнчыгыш Русиягә карата сәяси һәи икътисади йогынтысы бик көчле була.

Иван Калита заманында да Мәскәү кенәзлеге үзенең йогынтысын көчәйтеп, үзенә тагын да зуррак территорияләр: Владимир, Тверь, Рязань кенәзлекләрен һәм Новгород республикасын үзенә яулый башлый. Шулай ук Мәскәү кенәзлеге Русия дәүләтнең үзәге булып формалашты.

Бәйсез Мәскәү кенәзлеге[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

1480 елда Угра елгасындагы басып тору нәтиҗәсендә Иван III җитәкләгән Урыс Олысы Сарай шәһәренә ясак түләргә туктаган (ләкин Казан ханлыгына 1487 елга кадәр, Кырым ханлыгына һәм Касыйм ханлыгына 1681 елга кадәр салым түләгән), 1480 елда Мәскәү кенәзлеге фактик рәвештә бәйсез дәүләткә әверелә.

1537 елны Бөек Мәскәү кенәзлеге Литвага Гомель белән Любечны биргән.

1547 елда Иван IV Явыз патша титулын алгач, кенәзлек патшалыкка әйләнгән.

Сылтамалар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]