Эчтәлеккә күчү

Улан-Удэ

51°49′38″ т. к. 107°36′23″ кч. о.HGЯO
Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Улан-Удэ latin yazuında])
Улан-Удэ
бүр. Улаан Үдэ
Байрак[d]
Нигезләнү датасы 1666
Сурәт
Рәсми исем Улаан-Үдэ һәм Улан-Удэ
Рәсми тел бурят теле һәм рус теле
Дәүләт  Россия[1]
Нәрсәнең башкаласы Бурятия, Ерак Көнчыгыш Җөмһүрияте, Городской округ город Улан-Удэ[d][2] һәм Бурят Автономияле Совет Социалистик Республикасы[d]
Административ-территориаль берәмлек Городской округ город Улан-Удэ[d][2]
Сәгать поясы UTC+08:00
Башкарма хакимият башлыгы Голков, Александр Михайлович[d][3] һәм Игорь Юрьевич Шутенков[d]
Халык саны 435 067 (1 гыйнвар 2025)[4]
Административ бүленеше Железнодорожный район[d], Советский район[d] һәм Октябрьский район[d]
Диңгез дәрәҗәсе өстендә биеклек 500 метр
Кардәш шәһәр Тайпей[5], Беркли, Элиста, Омск, Чанчунь[d][6][7][8], Акмәсҗит[9], Йонволь[d][10], Ямагата[11], Уланчаб[d][12], Улан-Батор[13], Румои[14], Манҗурия[d][15], Ланьчжоу[d][16], Хулун-Буир[d][17], Хух-Хото[d][18], Һеҗу[19], Эрэн-Хото[d][20], Эрдэнэт[d][21], Донецк[22], Дархан[d][23] һәм Анъяң[24]
Мәйдан 347,6 км²
Почта индексы 670000–670099
Рәсми веб-сайт ulan-ude-eg.ru​(рус.)
Феноменның икътисады экономика Улан-Удэ[d]
Җирле телефон коды 3012
Моның каршысы Пуэрто-Наталес[d]
Шәрәфле ватандашлар төркеме [d]
Монда җирләнгәннәр төркеме [d]
Объектның күренешләре өчен төркем [d]
Карта
 Улан-Удэ Викиҗыентыкта

[1] Улан-Удэ (бүр. Улаан Үдэ — «Кызыл Уда», рус. Улан-Удэ) — Россиянең Бурятия республикасының башкаласы. Байкал күленнән 100 километр көнчыгыштарак, Селенга елгасының ярларында, аңа Уда елгасы кушылу урынында урнашкан. Транссебер магистраленең мөһим тимер юл төене. Селенга елгасындагы пристән. 2010 елның җанисәбе буенча шәһәрдә 404 426 кеше яши.[25]

1666 елда казакларның Удинское кышлавы буларак барлыкка килгән. 1689 елдан Верхнеудинск кальгасе, аның янәшәсендә шәһәр барлыка килгән. 17 гасырда Байкал арты территориясенең административ һәм хәрби үзәге. 1783 елдан Иркутск калгайлыгының, соңыннан Иркутск губернасының өяз шәһәре; 1851 елдан Байкал арты вилаяте составында. Эре сәүдә үзәге. 1899 елда шәһәр аша Транссебер магистрале үткәрелә.

1905 елгача — сөрген урыны. 1920 елның апрель—октябрьда Ерак Көнчыгыш Җөмһүриятенең башкаласы. 1923 елдан Бүрәт-маңгул АССР (1958 елдан Бүрәт АССР) башкаласы. 1934 елның 27 июленнән хәзерге исемен йөртә.

Машиналар төзү вә металл эшкәртү (авиация, приборлар төзү, көймәләр төзү, "Теплоприбор" вә башка заводлар), җиңел, азык-төлек, агач эшкәртү ширкәтләре, пыяла заводы бар. Россия ФА Себер бүлекчәсе филиалы, 4 югары уку йорты, 4 театр (шул исәптә, опера һәм балет театры). Музейлардан тарихи, этнография, нәфис бурят ташы, Шәрекъ сангәте, табигать вә башка музейлар, филармония бар. Мигмарият ядкарьләреннән Одигитриев соборы (18 гасыр), кәрвансарай (19 гасыр башы) һ.б. сакланган. Аэропорт бар.

Халык саны

[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
1897[26]1926[26]1939[26]1959[27]1970[28]1979[29]1989[30]2002[31]2010[32]
8 086~29 400~125 700175 172253 569300 370352 530374 854404 426

Милләтләр (2010): урыслар — 63,1%, бүрәтләр — 33,4%.

Эчке бүленеш

[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Шәһәр 3 районга бүленә:

  1. Совет районы
  2. Тимер Юл районы
  3. Октябрь районы

Мәдәният

[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Искәрмәләр

[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
  1. 1 2 GEOnet Names Server — 2018.
  2. 1 2 ОКТМО
  3. ↑ http://www.ulan-ude-eg.ru/mer-goroda/
  4. ↑ Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2025 года — Москва: Росстат, 2025.
  5. ↑ http://м.улан-удэ.рф/industry/econom_biznes/vneshn/goroda/taipei.php
  6. ↑ http://м.улан-удэ.рф/industry/econom_biznes/vneshn/goroda/chanchun.php
  7. ↑ http://en.changchun.gov.cn/yhcs3/wlwd/ycgk9/
  8. ↑ https://ulan-ude-eg.ru/gorod/goroda-pobratimy/
  9. ↑ https://www.heidelberg.de/hd/HD/Leben/Simferopol.html
  10. ↑ http://м.улан-удэ.рф/industry/econom_biznes/vneshn/goroda/yengvol.php
  11. ↑ http://м.улан-удэ.рф/industry/econom_biznes/vneshn/goroda/yamagata.php
  12. ↑ http://all.ulan-ude-eg.ru/industry/econom_biznes/vneshn/goroda/ulanchab.php?clear_cache=Y
  13. ↑ http://м.улан-удэ.рф/industry/econom_biznes/vneshn/goroda/ulan-bator.php
  14. ↑ http://м.улан-удэ.рф/industry/econom_biznes/vneshn/goroda/rumoi.php
  15. ↑ http://м.улан-удэ.рф/industry/econom_biznes/vneshn/goroda/manjuriya.php
  16. ↑ http://м.улан-удэ.рф/industry/econom_biznes/vneshn/goroda/g-lanchzhou.php
  17. ↑ http://м.улан-удэ.рф/industry/econom_biznes/vneshn/goroda/hulunbuir.php
  18. ↑ http://м.улан-удэ.рф/industry/econom_biznes/vneshn/goroda/huh-hoto.php
  19. ↑ http://м.улан-удэ.рф/industry/econom_biznes/vneshn/goroda/khechzhu.php
  20. ↑ http://м.улан-удэ.рф/industry/econom_biznes/vneshn/goroda/Erlyan.php
  21. ↑ http://м.улан-удэ.рф/industry/econom_biznes/vneshn/goroda/erdenet.php
  22. ↑ http://м.улан-удэ.рф/industry/econom_biznes/vneshn/goroda/doneck/doneck.php
  23. ↑ http://м.улан-удэ.рф/industry/econom_biznes/vneshn/goroda/darhan.php
  24. ↑ http://м.улан-удэ.рф/industry/econom_biznes/vneshn/goroda/anyan.php
  25. ↑ 2002 елгы Бөтенрусия җанисәбе. РФ, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  26. 1 2 3 Народная энциклопедия «Мой город». Улан-Удэ
  27. ↑ http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus59_reg2.php
  28. ↑ 1970 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  29. ↑ 1979 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  30. ↑ 1989 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  31. ↑ 2002 елгы Бөтенрусия җанисәбе. РФ, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  32. ↑ архив күчермәсе, archived from the original on 2013-06-11, retrieved 2014-10-13
Чыганак — https://tt.wikipedia.org/w/index.php?title=Улан-Удэ&oldid=3540489