Эчтәлеккә күчү

Тум

56°29′19″ т. к. 84°57′08″ кч. о.HGЯO
Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Тум latin yazuında])
Тум
рус. Томск
Байрак[d]Илтамга[d]
Нигезләнү датасы 1604
Рәсем
Кушамат/тәхәллүс Город над Томью[1] һәм Сибирские Афины[2]
Дәүләт  Россия[3]
Нәрсәнең башкаласы Томск өлкәсе, Томский район[d], Томск шәһәр бүлгесе[d][4], Тум губернасы, Тум өязе[d] һәм Тум бүлгесе[d]
Административ-территориаль берәмлек Томск шәһәр бүлгесе[d][4]
Диңгез, күл яки елга эчендә яки янында урнашуы Ушайка[d] һәм Том
Башкарма хакимият башлыгы Иван Кләйн[d][5] һәм Махиня, Дмитрий Александрович[d][5]
Халык саны 544 566 (1 гыйнвар 2025)[6]
Административ бүленеше Ленинский район[d], Томскның Киров районы[d], Советский районы[d] һәм Октябрьский район[d]
Диңгез дәрәҗәсе өстендә биеклек 80 метр
Кардәш шәһәр Ульсан, Красноярск һәм Белосток
Бүләкләр
Октябрь Инкыйлабы ордены
Мәйдан 294,6 км²
Почта индексы 634000–634999
Рәсми веб-сайт admin.tomsk.ru​(рус.)
Төнге күренеше
Феноменның икътисады Экономика Томска[d]
Кышкы күренеше
Һавадан күренеш
Беренче язма телгә алу 1604
Җирле телефон коды 3822
Шәрәфле ватандашлар төркеме [d]
Монда җирләнгәннәр төркеме [d]
Объектның күренешләре өчен төркем [d]
Карта
 Тум Викиҗыентыкта

Тум[7] яки Томск (рус. Томск) — Россиядәге шәһәр, Тум өлкәсенең административ үзәге. Көнбатыш Себернең көнчыгышында, Том елгасының ярларында урнашкан. Шәһәрдә елга порты, тимер юл станциясе, аэропорт бар.

2018 ел җанисәбе буенча шәһәрдә 574 002 кеше яши[8].

Тум 1604 елда барлыкка килгән. 1804—1925 елларда Томск губернасы үзәге. Шәһәр 19 гасырның 30-еллары охиридан, Тум вә Янәсәй губерналарында алтынны күпләп чыгара башлавы сәбәпле, Себернең мөһим сәүдә, кәсепчелек вә транзит үзәгенә әверелгән. Томскида 1880 елда Россиянең Азия өлешендә беренче университет, 1896 елда Себердә беренче югары техника уку йорты — технология институты ачылган. Патша Россиясе дәверендә сөрген урыны булган.

Томскида машиналар төзү һәм метал эшкәртү (җиһазлар төзү, электротехника сәнәгате, муентерәкләр (подшипниклар), әсбаплар һ.б.), химия, агач эшкәртү, азык-төлек, җиңел сәнәгатьләре үсеш алганнар. Төзелеш материаллары ширкәтләре бар. Шәһәрдә РФА Себер бүлекчәсенең гыйльми үзәге; 7 югары уку йорты (шул исәптән, Томск дәүләт университеты), 10 театр, музейлар (шул исәптән, Томск университеты музее), Ботаника бакчасы бар. Мигъмарият һәйкәлләре: Воскресение чиркәве (18 гасыр азагы — 19 гасыр башы), сәүдә рәтләре (18—19 гасырлар) сакланган.

2020 елның 2 июленнән — «Хезмәт даны шәһәре»[9].

Халык

[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
1897[10]1926[11]1939[12]1959[13]1970[14]1979[15]1989[16]2002[17]2010[18]
52 22192 485~145 000248 823338 389420 730501 963487 838524 669

Милләтләр (2010): урыслар — 91,7%, татарлар — 1,7%, украиннар — 1,0%.

Истәлекле урыннары

[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Эчке бүленеш

[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Шәһәр 4 районга бүленә:

  1. Киров районы
  2. Совет районы
  3. Ленин районы
  4. Октябрь районы

Шәһәрдә туган күренекле кешеләр

[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Татарлар

[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Татар матбугаты

[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
яңарт | SPARQL |сурәтләр тап

Бу исемлек Wikidata мәгълүматларына нигезләнә һәм периодик рәвештә робот тарафыннан яңартылып тора. Исемлекне кулдан яңарту өчен уң яктагы яңартка басыгыз.
Исемлек өлкәсе эченә кертелгән барлык төзәтмәләр киләсе яңарту белән бетереләчәк!

Автоматик рәвештә яңартылучы исемлек азагы.

Моны да карагыз

[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Искәрмәләр

[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
  1. ↑ Словарь топонимических перифраз: названия российских городов — СПб: Алетейя, 2022. — ISBN 978-5-00165-489-6
  2. ↑ https://web.archive.org/web/20070312014948/http://www2.admin.tomsk.ru/www/articles.nsf/bcc6d639093365f8c625713400311019/7995f3551c9c69e1c625715b0031295b!OpenDocument
  3. ↑ archINFORM — 1994.
  4. 1 2 ОКТМО
  5. 1 2 https://admin.tomsk.ru/pgs/e1v
  6. ↑ Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2025 года — Москва: Росстат, 2025.
  7. ↑ http://www.antat.ru/ru/iyli/publishing/book/2015/Этимологический%20словарь-2%20том.pdf
  8. ↑ 2010 елгы Бөтенрусия җанисәбе. РФ, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  9. ↑ Указ о присвоении почётного звания Российской Федерации «Город трудовой доблести»
  10. ↑ http://demoscope.ru/weekly/ssp/census.php?cy=0
  11. ↑ архив күчермәсе, archived from the original on 2012-12-11, retrieved 2014-10-13
  12. ↑ архив күчермәсе, archived from the original on 2013-08-17, retrieved 2014-10-13
  13. ↑ http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus59_reg2.php
  14. ↑ 1970 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  15. ↑ 1979 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  16. ↑ 1989 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  17. ↑ 2002 елгы Бөтенрусия җанисәбе. РФ, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  18. ↑ архив күчермәсе, archived from the original on 2013-06-11, retrieved 2014-10-13
Чыганак — https://tt.wikipedia.org/w/index.php?title=Тум&oldid=4116624