Бөре (шәһәр)

Бөре
Бөре
	баш. Бөрө
	Байрак[d]
Нигезләнү датасы	1663
Рәсми исем	Бөрө
Рәсми тел	башкорт теле һәм рус теле
Дәүләт	Россия
Нәрсәнең башкаласы	Бөре районы, Бөре шәһәр җирлеге[d], Бөре кантоны һәм Бөре өязе
Административ-территориаль берәмлек	Бөре шәһәр җирлеге[d], Бөре районы, Бөре кантоны һәм Бөре өязе
Халык саны	44 611 (2025)
Диңгез дәрәҗәсе өстендә биеклек	160 метр
Мәйдан	97,31 км²
Почта индексы	452450–452455
Рәсми веб-сайт	admbirsk.ru
Беренче язма телгә алу	1455
Җирле телефон коды	34784
Монда җирләнгәннәр төркеме	[d]
	Бөре Викиҗыентыкта

Бу терминның башка аңлатмалары да бар, аларны карау өчен Бөре (мәгънәләр) битенә күчегез.

Бөре (рус. Бирск, баш. Бөрө) – Башкортстан республикасындагы шәһәр. Бөре районы үзәге.

Тарихи белешмә

Бөре шәһәре 1663 елны кенәз Алексей Михайлович боерыгы белән кала (ныгытма) буларак төзелә. 1774 елны пугачевчылар шәһәрне утка тота, ул тоташтан янып чыга. Ике ел узуга шәһәр яңадан торгызыла, ләкин кала урыны торгызылмый, чөнки аның әһәмияте бетә. 1781 елдан Бөре өязе үзәге. 1842 елны өязгә 640 авыл кергән. XIX гасырның икенче яртысында Бөре сәүдә үзәге булып китә. Бу шәһәрнең тышкы кыяфәтендә дә чагылыш таба. Кызлар гимназиясе, реальный училище, сәүдә мәктәбенең таш биналары пәйда була. Урамнар чуерташ белән түшәлә, тротуарларга таш плитәләр җәелә.

1912 елны Уфа губернасыннан икмәк чыгаручы иң зур пристань Чаллы була. Чаллы аша шул елны 7 млн т икмәк үзәк губерналарны һәм чит илне ашатырга киткән. Икенче урында Топорнино, өченче урында Дәүләкән станциясе, аннары Дүртөйле, Уфа пристане һәм станциясе. Бөре ике миллион тонна чыгарып, тугызынчы урында барган.^[3]

Уфа губернасы гамәлдән чыгарылгач, Бөре кантоны оештырыла. 1930 елдан Бөре районы үзәге идарәсе урнаша. Училище нигезендә Бөре педагогик училище, 1939 елдан – Бөре педагогия институты ачыла. 1934 елны медицина училище һәм авыл хуҗалыгы уч. (ПУ-102), 1936 елда фармацевтлар әзерләүче урта һөнәри уку йорты ачыла. илленче елларда нефть табылгач, Бөредә «Башвостокнефтеразведка» тресты килеп урнаша.^[4]

Демографик белешмә

Халык саны
1856^[5]	1897^[5]	1913^[5]	1926^[5]	1931^[5]	1939^[5]	1944^[6]
2900	↗8600	↗11 300	↘11 200	↗14 400	↗21 200	↗22 100
1945^[6]	1946^[6]	1947^[6]	1959^[7]	15 гый 1964^[8]	1967^[5]	1968^[9]
↘20 100	↗21 300	↗28 400	↘24 837	↘24 800	↗32 000	↗33 100
1970^[10]	1979^[11]	1989^[12]	1992^[5]	1996^[5]	1998^[5]	2000^[5]
↘29 607	↗30 234	↗34 881	↗36 100	↗38 400	↗38 900	↗39 700
2001^[5]	2002^[13]	2003^[5]	2005^[5]	2006^[5]	2007^[5]	2008^[14]
↗39 900	↗39 992	↗40 000	↗41 200	↗41 300	↗41 500	↗43 809
2009^[15]	2010^[16]	2011^[5]	2012^[17]	2013^[18]	2014^[19]	2015^[20]
↘42 060	↘41 635	↘41 600	↗42 928	↗43 765	↗44 679	↗45 553
2016^[21]	2017^[22]	2018^[23]	2019^[24]	2020^[25]	2021^[26]	2022^[27]
↗46 132	↗46 330	↗46 379	↘46 362	↗46 512	↘44 295	↗46 438
2023^[28]	2024^[29]	2025^[2]
↘44 859	↘44 833	↘44 611

Милли тәшкиләт

милләт	2002 ел
руслар	22802
татарлар	7683
чирмешләр	4268
башкортлар	4335

Танылган шәхесләр

Әнвәр Ахунҗанов (1914—1986), тел белгече.
Алексей Бакулин (1949—2019), КПСС Бөре шәһәр комитетының беренче секретаре (1987―1992). БАССР XII чакырылыш Югары Советы депутаты.
Мәсгут Бәширов (1908—1978), композитор, педагог. БАССР атказанган мәдәният хезмәткәре (1967).
Фәйзи Гаскәров, танылган балетмейстер.
Һәдия Дәүләтшина – язучы, С. Юлаев бүләге иясе (1967). Бөредә 1942—1954 елларда яшәгән.
Елена Зайцева (1921—2005), терапевт, профессор. РФ атказанган фән эшлеклесе, Смоленск шәһәренең мактаулы гражданы.
Байрак Солтанов, галим.
Рөстәм Туйкин, ВЭГУ академиясе профессоры (1999).

Түбәндәге төзмә кешеләр һәм роботлар аңларлык күп телле халыкара Викимәгълүмат белем базасында теркәлгән мәгълүматка нигезләнә һәм тулы түгел. Бәйле шәхес турында белем блокларын тутыру һәм соңыннан уң яктагы яңартка басу белән аны баетуда ярдәм итә аласыз.

яңарт | SPARQL |сурәтләр тап

Бу исемлек Wikidata мәгълүматларына нигезләнә һәм периодик рәвештә робот тарафыннан яңартылып тора. Исемлекне кулдан яңарту өчен уң яктагы яңартка басыгыз.
Исемлек өлкәсе эченә кертелгән барлык төзәтмәләр киләсе яңарту белән бетереләчәк!

туу	Исем	уку йорты	һөнәр төре	эш урыны	үлем датасы	үлем урыны
1877-06-16	Ivan Yakovlevich Styazhkin		галим		1965-08-29	Каменск-Уральский
1880	Georgi Morosow		инкыйлабчы сәясәтче		1934	Таганрог
1881-03-08	Erasmus Kadomtsev		инкыйлабчы киноҗитештерү оештыручысы		1965-03-06	Мәскәү
1883	Михаил Михайлович Глухов				1968
1892-10-30	Дмитрий Ожиганов	Серго Орджоникидзе исемендәге Россия дәүләт геология разведкасы университеты	геолог университет профессоры	Башкорт дәүләт университеты	1978-10-27	Уфа
1896	Sergey Kozhevnikov	М. В. Фрунзе исемендәге хәрби академиянең махсус факультеты			1938-01-09	ССРБ
1898	Гашев, Михаил Александрович				1978	Санкт-Петербург
1900-02-20	Лев Александрович Иванов		актёр		No/unknown value
1902-07-29	Konstantin Zlobin		киноактер театр актеры		1973-05-18	Санкт-Петербург
1907-03-13	Oleksandr Lavryk		кинооператор		1981-02-05	Киев
1908-04-21	Мәсгут Бәширов		композитор		1978-04-16	Бөре
1912-10-21	Фәйзи Гаскәрев		хореограф		1984-06-18	Уфа
1914-02-03	Әнвәр Ахунҗанов				1986-05-19	Казан
1921-05-21	Елена Зайцева	Tajik State Medical University	табиб	Смоленск дәүләт медицина университеты	2005-10-03	Смоленск
1924-11-07	Нинель Борисова	Башкорт дәүләт медицина университеты	галим	Башкорт дәүләт медицина университеты	2019-08-10	Уфа
1927-11-24	Midxät Safiullin				1987-10-28	Төмән
1933-09-21	Bayrak Sultanov	Урал дәүләт тау эше университеты	галим	Урал дәүләт тау эше университеты Уфа дәүләт нефть-техника университеты	2012-10-24	Уфа
1935-02-15	Зыкин Владимир Александрович	Академик Дмитрий Николаевич Прянишников исемендәге Пермь дәүләт авыл хуҗалыгы академиясе	галим	"Н.И. Вавилов исемендәге Бөтенроссия үсемлек генетик ресурслары институты" федераль тикшеренү үзәге Siberian Research Institute of Agriculture	2021-11-03
1940-02-13	Vladimir Nikolaevitsj Pesterev				2003-11-23	Соргыт
1947-04-18	Viktor Kalyuzhny	Уфа дәүләт нефть-техника университеты	дипломат
1948-03-17	Рөстәм Туйкин
1949-03-21	Алексей Бакулин	Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты	педагог		2019-11-29
1952-02-20	Сержанин, Вячеслав Михайлович		хәрби хезмәткәр
1960-04-11	Igor Tveryakov	Волгоград дәүләт физик культура академиясе	спортчы
1965-04-27	Фәритов Айрат Тәбрис улы	Уфа дәүләт авиация техник университеты	механика белгече	Башкортстан Фәннәр академиясе
1974-10-20	Vasilij Borisovič Martynenko	Воронеж дәүләт техника университеты	геоботаник техник галим	Institute of Biology of Ufa Federal Research Center
1986-01-08	Elena Aryamnova		журналист сәясәтче	Башкортстан Корылтае
1997-05-19	Danil Lysenko		җиңел атлет

Автоматик рәвештә яңартылучы исемлек азагы.

== Мәгариф ==

Бөре социаль-педагогия академиясе

Урамнар

Габдулла Тукай урамы

Моны да карагыз

Бөре татар педагогия училищесы

Искәрмәләр

Чыганаклар

[_a4e4f5de2722163c-1] 1 2 ОКТМО
https://wikidata.org/wiki/Track:P764https://wikidata.org/wiki/Track:Q4330203

[_b1d0c7190f242166-2] 1 2 Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2025 года — Москва: Росстат, 2025.
https://wikidata.org/wiki/Track:Q133797648https://wikidata.org/wiki/Track:Q2624680https://wikidata.org/wiki/Track:Q649

[3] М.И. Роднов Хлебная торговля в Бирске на рубеже XIX – XX веков(үле сылтама) У

[4] История города Бирск, archived from the original on 2012-07-04, retrieved 2012-06-09

[_7df3244878b4eb27-5] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 Народная энциклопедия «Мой город». Бирск
https://wikidata.org/wiki/Track:Q126722791

[_18946ab293e59335-6] 1 2 3 4 И. З. Самситдинов. Численность населения малых городов Башкирской АССР в 1943-1945 годах. Процесс реэвакуации и её последствия. Журнал «Известия Российского государственного педагогического университета им. А.И. Герцена», № 123, 2010
https://wikidata.org/wiki/Track:Q126723562

[_e93553c00761e978-7] Всесоюзная перепись населения 1959 года. Численность городского населения РСФСР, её территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу — Демоскоп Weekly.
https://wikidata.org/wiki/Track:Q4157690https://wikidata.org/wiki/Track:Q126683186

[_d312390e8f3acbf5-8] Народное хозяйство и культурное строительство Башкирской АССР: статистический сборник, 1964

[_12a70f9a3c854860-9] Башкирская АССР: административно-территориальное деление на 1 января 1969 года — Уфа: 1969. — 429 бит
https://wikidata.org/wiki/Track:Q911https://wikidata.org/wiki/Track:Q126722953

[_c573f745f0051a09-10] Всесоюзная перепись населения 1970 года Численность городского населения РСФСР, ее территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу. — Демоскоп Weekly.
https://wikidata.org/wiki/Track:Q126683348https://wikidata.org/wiki/Track:Q4157690

[_2f36ed289863feed-11] Всесоюзная перепись населения 1979 года Численность городского населения РСФСР, ее территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу. — Демоскоп Weekly.
https://wikidata.org/wiki/Track:Q126683464https://wikidata.org/wiki/Track:Q4157690

[_3ccd13aeb15edd57-12] Всесоюзная перепись населения 1989 г. Численность городского населения РСФСР, ее территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу
https://wikidata.org/wiki/Track:Q126683566

[_1af30e3de1e716b8-13] Всероссийская перепись населения 2002 года. Численность населения субъектов Российской Федерации, районов, городских поселений, сельских населённых пунктов - райцентров и сельских населённых пунктов с населением 3 тысячи и более
https://wikidata.org/wiki/Track:Q126687602

[_55ddb7294fb3cdcc-14] 1.5. Численность населения республики Башкортостан по муниципальным образованиям на 1 января 2009 года

[_ced89037f0389998-15] Численность постоянного населения Российской Федерации по городам, посёлкам городского типа и районам на 1 января 2009 года
https://wikidata.org/wiki/Track:Q126683667

[_a8dc69e63fd091ab-16] Всероссийская перепись населения 2010 года. Численность населения по населённым пунктам Республики Башкортостан
https://wikidata.org/wiki/Track:Q126723156

[_11b4cc0131850f9e-17] Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям. Таблица 35. Оценка численности постоянного населения на 1 января 2012 года
https://wikidata.org/wiki/Track:Q126683726

[_2ddb592a187f9597-18] Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 года. Таблица 33. Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, городских населённых пунктов, сельских населённых пунктов — Росстат, 2013. — 528 бит
https://wikidata.org/wiki/Track:Q2624680https://wikidata.org/wiki/Track:Q126683996

[_4f6347b17923699a-19] Таблица 33. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2014 года
https://wikidata.org/wiki/Track:Q126707963

[_5332123a9bfe255e-20] Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2015 года
https://wikidata.org/wiki/Track:Q126684268

[_badb2e19059feb52-21] Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2016 года — 2018.
https://wikidata.org/wiki/Track:Q126684493

[_7cc901e51ca69971-22] Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2017 года — Москва: Росстат, 2017.
https://wikidata.org/wiki/Track:Q649https://wikidata.org/wiki/Track:Q41348632https://wikidata.org/wiki/Track:Q2624680

[_932390344f08a979-23] Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 года — Москва: Росстат, 2018.
https://wikidata.org/wiki/Track:Q649https://wikidata.org/wiki/Track:Q56023898https://wikidata.org/wiki/Track:Q2624680

[_b50925c2d076e6f2-24] Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2019 года
https://wikidata.org/wiki/Track:Q126684775

[_10e880f01286021c-25] Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2020 года
https://wikidata.org/wiki/Track:Q126688520

[_7b3496f5f3a187b3-26] Итоги Всероссийской переписи населения 2020 года (по состоянию на 1 октября 2021 года)
https://wikidata.org/wiki/Track:Q126684906

[_e92d26a15bff6407-27] Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2022 года — Росстат, 2023.
https://wikidata.org/wiki/Track:Q2624680https://wikidata.org/wiki/Track:Q130603264

[_77bf5c1e21ff3357-28] Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2023 года (с учётом итогов Всероссийской переписи населения 2020 г.) — Росстат, 2023.
https://wikidata.org/wiki/Track:Q126719912https://wikidata.org/wiki/Track:Q2624680

[_b04fa97da852d9dd-29] Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2024 года — Росстат, 2024.
https://wikidata.org/wiki/Track:Q126076461https://wikidata.org/wiki/Track:Q2624680

[B1-30] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 бу торак пунктта яшәүче татарлар саны ясалма рәвештә киметелгән булырга мөмкин

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[1]

к б ү Башкортстан Республикасы
	Башкала: Уфа
	Шәһәрләр: Агыйдел \| Баймак \| Бәләбәй \| Белорет \| Бөре \| Благовещен \| Дәүләкән \| Дүртөйле \| Ишембай \| Күмертау \| Межгорье \| Мәләвез \| Нефтекама \| Октябрьски \| Салават \| Сибай \| Туймазы \| Учалы \| Стәрлетамак \| Яңавыл
	Районнар: Архангель \| Аскын \| Авыргазы \| Әлшәй \| Баймак \| Бакалы \| Балтач \| Бәләбәй \| Балакатай \| Белорет \| Бишбүләк \| Бөре \| Болгавар \| Благовещен \| Борай \| Бөрҗән \| Бүздәк \| Габҗәлил \| Гафури \| Дәүләкән \| Дүртөйле \| Дуван \| Җылаер \| Җиянчура \| Иглин \| Илеш \| Ишембай \| Кызыл Кама \| Күгәрчен \| Кушнарин \| Куергазы \| Калтасы \| Караидел \| Кырмыскалы \| Кыйгы \| Мәләвез \| Мәчетле \| Мишкә \| Миякә \| Нуриман \| Чакмагыш \| Салават \| Тәтешле \| Туймазы \| Өфә \| Учалы \| Фёдоровка \| Хәйбулла \| Чишмә \| Шаран \| Стәрлебаш \| Стәрлетамак \| Яңавыл \| Ярмәкәй
	Башка мәкаләләр:: Административ-территориаль бүленеше \| Байрак \| Герб \| Гимн \| Халык

к б ү Татарлар саны буенча Русия торак пунктлары
> 100 мең кеше	Казан • Уфа^[1] • Яр Чаллы • Мәскәү • Түбән Кама
> 50 мең кеше	Әлмәт • Стәрлетамак^[1] • Сембер • Ижау • Чиләбе
> 25 мең кеше	Екатиринбур • Октябрьски^[1] • Ырынбур • Нефтекама^[1] • Самар • Яшел Үзән • Пирем • Азнакай • Салават^[1] • Туймазы^[1] • Петербург • Төмән • Әстерхан • Алабуга • Бөгелмә • Тольятти • Лениногорски
> 10 мең кеше	Түбән Варта • Зәй • Чистай • Магнитогорски • Омск • Дүртөйле^[1] • Норлат • Арча • Соргыт • Тубыл • Баулы Саранск • Мәләкәс • Буа • Сарытау • Бәләбәй^[1] • Кукмара • Нижгар • Нефтеюганск • Чишмә^[1] • Пенза • Җәлил • Менделеевск • Әгерҗе • Зылатаус • Мамадыш
> 5 мең кеше	Йошкар-Ола • Волгоград • Новосибирск • Ишембай^[1] • Красноярск • Мәләвез^[1] • Актаныш • Урта Әләзән • Орски • Сызран • Сарапул • Минзәлә • Күзнәй • Яңавыл^[1] • Тум • Первоуральск • Күмертау^[1] • Учалы^[1] • Агыйдел • Байлар Сабасы • Чакмагыш^[1] • Ноябрьск • Прокопьевск • Түбән Мактама • Волжск • Балтач • Копейск • Бөре^[1] • Можга • Сарман • Мөслим • Бүздәк • Кама Аланы • Кемерово • Раевский^[1] • Түбән Тагил • Нократ Аланы • Урыссу • Дзержинск • Толбазы^[1] • Бакалы^[1] • Чаткы • Белорет • Актүбә • Биектау • Өркет • Троицк • Иске Кулаткы • Шыгырдан • Когалым • Приютово^[1] • Балык Бистәсе • Шәмәрдән • Яңа Уренгой • Ростов-на-Дону • Благовещен^[1] • Васильево • Югары Пышма • Богырыслан
Моны да карагыз: Татарлар саны буенча Балтыйк буе илләре, Украина, Казакъстан торак пунктлары 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 бу торак пунктта яшәүче татарлар саны ясалма рәвештә киметелгән булырга мөмкин

к б ү Башкортлар саны буенча Русия торак пунктлары
>100 мең кеше	Уфа
>50 мең кеше	Стәрлетамак
>25 мең кеше	Сибай • Салават • Нефтекама • Чиләбе
>10 мең кеше	Баймак • Учалы • Ишембай • Мәләвез • Күмертау • Белорет • Яңавыл• Октябрьски • Магнитогорски • Екатеринбург
>5 мең кеше	Аскар • Акъяр • Дәүләкән • Иске Балтач • Борай • Югары Яркәй• Бәләбәй • Бөре • Туймазы • •Ырынбур Түбән Варта • Соргыт • Пермь • Зылатаус • Мәскәү
Эчендә торак пункты урыны башкортлар күләме буенча бирелде. Мәсәлән: Баймакта башкортлар 71,6% (беренче), Учалыда – 53% (икенче), Ишембайда -29,7%.