Бүздәк районы

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Бүздәк районы latin yazuında])
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү
Бүздәк районы
Бүздәк районы
Буздякский район
Герб
Coat of Arms of Buzdyak rayon (Bashkortostan).png
Байрак
Flag of Buzdyak rayon (Bashkortostan).png
Төбәк

Башкортстан

Административ үзәк

Бүздәк

Нигезләү датасы

1935 ел

Башлык

Хаҗиев Радик

Халык саны (2010)

29 955[1]

Халык тыгызлыгы

18 кеше/км²

Мәйдан

1 710 км²

Бүздәк районы харитада

Сәгать поясы

+6

Рәсми сайт (рус.)

Бүздәк районы (рус. Буздякский район) — Башкортстанга керүче муниципаль район. Административ үзәгеБүздәк авылы.

География[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Муниципаль район Башкортстанның көнбатыш өлешендә, Бөгелмә-Бәләбәй калкулыгы өстенә урнашкан. Район җире озынча, төньяктан көньякка төшә торган формада. Көньяк өлеше Урал алды далаларына керә. Районны Чәрмәсәннең югаргы агымы кисеп чыга.
Туфрак өслеген кара туфраклар тәшкил итә. Урманнарда юкә, имән, усак, каен үсә. Нефть ятмалары, кызыл балчык, ком-таш катнашмасы Бүздәк районының җир асты байлыгын тәшкил итәләр.

Оешу тарихы[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

1930 елның 20 августында Бөтенсоюз Үзәк башкарма комитеты карары белән Башкорт Автономияле Республиканың кантоннарга бүленеше бетерелә һәм 48 район барлыкка килә, шул исәптән Бүздәк районы. Яңа районның үзәге Бүздәк станциясе сайлап алына. Ул торак пунктының чын исеме – Табанлыкүл булган. Ләкин бер тарихи буталчыкка күрә аңар икенче авылның исемен кушалар: Бүздәк итеп элек хәзерге Иске Бүздәк аталган (бу хакта район үзәгенә багышланган мәкаләдән укып була).  

Халык[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

1970 елда 38 638 кеше яши, 1989 елда — 30 515, 2002 елда — 31 178. Шулардан 15 833 ягъни район халкының 50,8% — татар, тагын 12 528, ягъни 40,2% — башкорт, урыс – 2 218 (7,1 %).[2] 1989 елда татарлар 19 758 (халыкның 64,7%) булганнар, башкортлар – 9001 (26,2%). Чынлыкта районда бер генә зур башкорт авылы бар: Каңлы-Төркәй.
Районда барлыгы 85 авыл исәпләнә. Халыкның өчтән бер өлеше район үзәгендә тора.

Демография[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Халык саны
1939[3]1959[4]1970[5]1979[6]1989[7]2002[8]2010[9]
51 03237 14038 63833 75830 33431 17830 688

Туган тел буенча халык (2010): татар теле — 73,3%, башкорт теле — 16,3%, урыс теле — 9,1%.[10]

Социаль тармак[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Районда 55 мәктәп бар, шул исәптән 21е — урта; 1 һөнәри уку йорты (№ 85, Каран авылы), 28 китапханә, 53 мәдәнят йорты һәм клуб, 3 хастаханә. 1931 елның 15 октябреннән бирле татар һәм урыс «Бүздәк яңалыклары» — «Буздякские новости» газеты чыгарыла[11].

Икътисад[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Район авыл хуҗалыгында махсуслаша: бөртеклеләр, шикәр чөгендере, сөт-ит терлекчелеге, дуңгызчылык.

Транспорт[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Районны көнчыгыштан көнбатышка ЧишмәСембер тимер юлы һәм УфаОктябрьский автомобиль юлы бүлеп чыга. Төньяктан көньякка — Чакмагыш-Бүздәк-Дәүләкән автомобиль юлы.

Районның атаклы кешеләре[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Hero of the USSR Gold Star.pngСоветлар Берлеге Каһарманнары һәм Дан ордены кавалерлары:

Истәлекле урыннар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Килем авылында татар морзалары Тәфкилевләрнең утары урнашкан.

Сылтамалар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  1. 2010 елның 1 гыйнварына
  2. Население Башкортостана: национальный состав по районам
  3. ССҖБ җанисәбе (1939)
  4. ССҖБ җанисәбе (1959)
  5. ССҖБ җанисәбе (1970)
  6. ССҖБ җанисәбе (1979)
  7. ССҖБ җанисәбе (1989)
  8. Бөтенрусия җанисәбе (2002)
  9. Бөтенрусия халык санын алу, 2010
  10. [http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/login.xhtml 2010 ел җанисәп алу базасы]
  11. Буздякские новости