Ярмәкәй районы

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан
Моңа күчү: навигация, эзләү
Ярмәкәй районы
рус. Ермекеевский район
баш. Йәрмәкәй районы
Герб
Coat of Arms of Ermekeevo rayon (Bashkortostan).png
Байрак
Flag of Ermekeevo rayon (Bashkortostan).png
Ил

Русия

Статус

Район

Республика

Башкортстан

Административ үзәк

Ярмәкәй

Нигезләү датасы

1935

Район башлыгы

Илшат Райманов

Рәсми телләр

башкорт теле, урыс теле

Халык саны (2010)

16 563 кеше

Мәйдан

1 438 км²

Ярмәкәй районы харитада

Сәгать поясы

MSK+2 (UTC+6)

Автомобиль номерлар коды

02, 102

https://ermekeevo.bashkortostan.ru/

Ярмәкәй районы (рус. Ермекеевский район) – Башкортстанга керүче муниципаль район. Административ үзәгеЯрмәкәй авылы, 2011 ел мәгълүматларына күрә биредә 4 226 кеше яши.

Тарих[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

1935 елның 31 гыйнварында Бәләбәй районының бер өлешендә төзелә. Үзәк башкарма комитетының карары белән барлыкка килгән.

География[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Ярмәкәй муниципаль районы Бөгелмә-Бәләбәй калкулыгынын уртасында, өч төбәк (Татарстан, Башкортстан, Ырынбур өлкәсе) тоташкан җирдә урнашкан. Район Ыкның уң ярында ята, район аша аның кушылдыгы – Рә елгасы ага.

Мәйданы 1 437 км² тәшкил итә. Туймазы, Бәләбәй, Бишбүләк районнары белән, Татарстанның Баулы һәм Ырынбур өлкәсенең Северный районнары белән чиктәш.

Район үзәге Уфадан 235 км ераклыкта урнашкан.

Район уңдырышлы җирләргә ия, каратуфрак җирнең 73,4%ын биләп тора. Урманнар 15% җирне били.

Халык[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

51 авыл бар, иң эреләре: Ярмәкәй, Спартак (1,05 мең), Тарказы (0,84 мең), 8 март ис. (0,8 мең), Иске Турай (0,74 мең), Суыккүл (0,79 мең).

Районның төп халыклары – татарлар, чуашлар, урыслар. Шулай ук мукшы һәм удмурт авыллары бар

Ел татарлар чуашлар башкортлар урыслар[1]
1939[2] 30,3% 13,8% 21,3% 24,0%
1970 37,6 % 24,4%
1989 54,4 % 16% 11,3%
2002 20,3 % 14,5 % 46,3 % 10,6%

Мукшылар (3,7%), удмуртлар (2,9%).

Демография[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Халык саны
2002[3] 2008[4] 2009[5] 2010[6] 2012[7] 2013[8] 2014[9] 2015[10] 2016[11]
18 205 16 723 16 604 17 162 16 766 16 521 16 193 16 046 15 909

Туган тел буенча халык (2010): татар теле — 54,8%, урыс теле — 15,3%, чуаш теле — 13,4%, башкорт теле — 9,3%, удмурт теле — 2,8%.[12]

Район җирендә туган танылган кешеләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Сугыш геройлары:

Сәяси золым корбаннары:

Икътисад[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Авыл хуҗалыгы[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Районда 25 эре хуҗалык, 51 фермер хуҗалыгы исәпләнә.
Авыл хуҗалыгы өчен уңышсыз килгән 2010 елда район 1178,3 млн (2009 елда 1407,2 млн) сумлык авыл хуҗалыгы продукциясен җитештергән. Эре хуҗалыкларга 27,8% бәя туры килә (2009да – 37,2%), шәхси хуҗалыкларда 65,5% (57,2%) җитештерелгән, фермерлар 6,7% (5,6%) җитештергәннәр.

Районның авыл хуҗалыгына зәгыйфь матди-техник нигез, түбән уңышдырышлык, терлекчелектә түбән җитештерүчәнлек хас.

Мәгариф өлкәсе[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

2010 елның 1 июненә Ярмәкәй районында 24 мәктәп эшләде. Ул уку елын мәктәпләрдә 1892 бала тәмамлаган. Аларның 971 – татар балалары.
Татар телендә 8 мәктәптә һәм 2 филиалда 271 бала белем ала. Бу татар балаларының 27,9%ын тәшкил итә. 14 мәктәптә татар телен туган теле буларак тагын 568 бала өйрәнә (54,5%).

6 мәктәптә чуаш телен 288 бала өйрәнә (91,1%). 1 мәктәптә (Күпчәнәйдә) удмурт теле өйрәнелә (59 бала – 77,6%). 1 мәктәптә (Яңа Сүлле) 20 бала эрзя телен өйрәнә (32,8%).

Матбугат[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

1935 елдан бирле татар һәм рус телләрендә «Ярмәкәй яңалыклары» / «Ермекеевские новости» дип аталган район газетасы чыгарыла. Айга 1 тапкыр башк. «Етегән» гәҗит-кушымтасы чыгарыла.[13]

Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  1. Рус Википедиясе
  2. demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_39_ra.php?reg=2096
  3. Всероссийская перепись населения 2002 года. Том. 1, таблица 4. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, районов, городских поселений, сельских населённых пунктов - райцентров и сельских населённых пунктов с населением 3 тысячи и более. 3 февраль 2012 көнне төп чыганагыннан архивланган.
  4. 1.5. Численность населения республики Башкортостан по муниципальным образованиям на 1 января 2009 года
  5. Численность постоянного населения Российской Федерации по городам, посёлкам городского типа и районам на 1 января 2009 года. 2 гыйнвар 2014 көнне тикшерелгән. 2 гыйнвар 2014 көнне төп чыганагыннан архивланган.
  6. Всероссийская перепись населения 2010 года. Численность населения по населённым пунктам Республики Башкортостан. 20 август 2014 көнне тикшерелгән. 20 август 2014 көнне төп чыганагыннан архивланган.
  7. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям. Таблица 35. Оценка численности постоянного населения на 1 января 2012 года. 31 май 2014 көнне тикшерелгән. 31 май 2014 көнне төп чыганагыннан архивланган.
  8. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 года. — М.: Федеральная служба государственной статистики Росстат, 2013. — 528 с. (Табл. 33. Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, городских населённых пунктов, сельских населённых пунктов). 16 ноябрь 2013 көнне тикшерелгән. 16 ноябрь 2013 көнне төп чыганагыннан архивланган.
  9. Таблица 33. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2014 года. 2 август 2014 көнне тикшерелгән. 2 август 2014 көнне төп чыганагыннан архивланган.
  10. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2015 года. 6 август 2015 көнне тикшерелгән. 6 август 2015 көнне төп чыганагыннан архивланган.
  11. Калып:Население/2016AA
  12. http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/login.xhtml
  13. Ермекеево.Ру (Радмир Рамазанов сайты)

Сылтамалар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]