Ярмәкәй районы

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Ярмәкәй районы latin yazuında])
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү
Ярмәкәй районы
Flag of Ermekeevsky rayon.svg
Байрак
Coat of Arms of Ermekeevo rayon (Bashkortostan).png
Илтамга
Башкала Ярмәкәй
Халык саны 17 162 (2010) Edit this on Wikidata
Нигезләнгән 31 гыйнвар 1935
Җәгърафия
АТБ Башкортстан
Мәйдан 1,437 дүрткел киламитер
Координатлар 54.1°N 53.7°E Edit this on Wikidata


Ярмәкәй районы (рус. Ермекеевский район) — Русия Федерациясенең Башкортстан Республикасына керүче административ-территориаль берәмлек (район) һәм үзенең чикләрендә Ярмәкәй районы муниципаль районы (баш. Йәрмәкәй районы муниципаль районы) атамасы белән куллана торган муниципаль берәмлек (муниципаль район).

Административ үзәге — Ярмәкәй авылы, 2011 ел мәгълүматларына күрә биредә 4 226 кеше яши.

Тарих[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

1935 елның 31 гыйнварында Бәләбәй районының бер өлешендә төзелә. Үзәк башкарма комитетының карары белән барлыкка килгән.

География[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Ярмәкәй муниципаль районы Бөгелмә-Бәләбәй калкулыгынын уртасында, өч төбәк (Татарстан, Башкортстан, Ырынбур өлкәсе) тоташкан җирдә урнашкан. Район Ыкның уң ярында ята, район аша аның кушылдыгы — Рә елгасы ага.

Мәйданы 1437 км² тәшкил итә. Туймазы, Бәләбәй, Бишбүләк районнары белән, Татарстанның Баулы һәм Ырынбур өлкәсенең Северный районнары белән чиктәш.

Район үзәге Уфадан 235 км ераклыкта урнашкан.

Район уңдырышлы җирләргә ия, каратуфрак җирнең 73,4 %-тын биләп тора. Урманнар 15 % җирне били.

Халык[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

51 авыл бар, иң эреләре: Ярмәкәй, Спартак (1,05 мең), Тарказы (0,84 мең), 8 март ис. (0,8 мең), Иске Турай (0,74 мең), Суыккүл (0,79 мең).

Районның төп халыклары — татарлар, чуашлар, урыслар. Шулай ук мукшы һәм удмурт авыллары бар.

Ел татарлар чуашлар башкортлар урыслар[1]
1939[2] 30,3 % 13,8 % 21,3 % 24 %
1970 37,6 % 24,4 %
1989 54,4 % 16 % 11,3 %
2002 20,3 % 14,5 % 46,3 % 10,6 %
2010[3] 36,4 % 14,6 % 28,6 % 11,8 %

Мукшылар (3,7 %), удмуртлар (2,9 %).

Халык саны
1939[4]1959[5]1970[6]1979[7]1989[8]2002[9]2010[10]1 гый 2018[11]
43 65529 86826 75322 43518 18218 20517 16215 828

Туган тел буенча халык (2010): татар теле — 54,8 %, урыс теле — 15,3 %, чуаш теле — 13,4 %, башкорт теле — 9,3 %, ар теле — 2,8 %.[12]

Административ бүленеш[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  • Бикәт авыл шурасы
  • Иске Сүлле авыл шурасы
  • Иске Турай авыл шурасы
  • Кызылъяр авыл шурасы
  • Рәтамак авыл шурасы
  • Сигезенче Март авыл шурасы
  • Спартак авыл шурасы
  • Суыккүл авыл шурасы
  • Тарказы авыл шурасы
  • Түбән Олыелга авыл шурасы
  • Урта Карамалы авыл шурасы
  • Усман-Ташлы авыл шурасы
  • Ярмәкәй авыл шурасы
  • Район җирендә туган танылган кешеләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

    Сугыш геройлары[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

    Сәяси золым корбаннары[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

    Икътисад[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

    Авыл хуҗалыгы[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

    Районда 25 эре хуҗалык, 51 фермер хуҗалыгы исәпләнә.

    Авыл хуҗалыгы өчен уңышсыз килгән 2010 елда район 1178,3 млн (2009 елда 1407,2 млн) сумлык авыл хуҗалыгы продукциясен җитештергән. Эре хуҗалыкларга 27,8 % бәя туры килә (2009 елда — 37,2 %), шәхси хуҗалыкларда 65,5 % (57,2 %) җитештерелгән, фермерлар 6,7 % (5,6 %) җитештергәннәр.

    Районның авыл хуҗалыгына зәгыйфь матди-техник нигез, түбән уңышдырышлык, терлекчелектә түбән җитештерүчәнлек хас.

    Мәгариф өлкәсе[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

    2010 елның 1 июненә Ярмәкәй районында 24 мәктәп эшләде. Ул уку елын мәктәпләрдә 1 892 бала тәмамлаган. Аларның 971 — татар балалары.

    Татар телендә 8 мәктәптә һәм 2 филиалда 271 бала белем ала. Бу татар балаларының 27,9 %-тын тәшкил итә. 14 мәктәптә татар телен туган теле буларак тагын 568 бала өйрәнә (54,5 %).

    6 мәктәптә чуаш телен 288 бала өйрәнә (91,1 %). 1 мәктәптә (Күпчәнәйдә) ар теле өйрәнелә (59 бала — 77,6 %). 1 мәктәптә (Яңа Сүлле) 20 бала эрзя телен өйрәнә (32,8 %).

    Матбугат[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

    1935 елдан бирле татар һәм рус телләрендә «Ярмәкәй яңалыклары» / «Ермекеевские новости» дип аталган район гәҗите чыгарыла. Айга 1 тапкыр башкорт телендәге «Етегән» дигән гәҗит-кушымтасы чыгарыла.[13]

    Сылтамалар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

    Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

    1. Рус Википедиясе
    2. demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_39_ra.php?reg=2096
    3. Параметрны бирергә кирәк trans-title= {{cite web}} калыбында. Итоги Всероссийской переписи населения по Республике Башкортостан (pdf). Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Республике Башкортостан. 2013 елның 5 март көнендә тикшерелгән. 2013 елның 9 март көнендә төп чыганагыннан архивланган.
    4. ССҖБ җанисәбе (1939)
    5. ССҖБ җанисәбе (1959)
    6. ССҖБ җанисәбе (1970)
    7. ССҖБ җанисәбе (1979)
    8. ССҖБ җанисәбе (1989)
    9. Бөтенрусия җанисәбе (2002)
    10. Бөтенрусия халык санын алу, 2010
    11. 26. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 годаФедераль дәүләт статистикасы хезмәте.
    12. http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/login.xhtml
    13. Ермекеево.Ру (Радмир Рамазанов сайты)