Яңавыл

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Яңавыл latin yazuında])
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү
Яңавыл
баш. Яңауыл
Нигезләнү датасы 1914
Рәсми исем Яңауыл
Дәүләт Flag of Russia.svg Россия
Нәрсәнең башкаласы Яңавыл райуны һәм Городское поселение город Янаул[d][1]
Административ-территориаль берәмлек Городское поселение город Янаул[d][1]
Халык саны 25 511 кеше кеше (1 гыйнвар 2018)[2]
Диңгез дәрәҗәсе өстендә биеклек 100 метр
Сәгать поясы UTC+05:00
Мәйдан 26 км²
Почта индексы 452800
Рәсми веб-сайт yanaul.ru
Беренче язма телгә алу 1750
Җирле телефон коды 34760

Яңавыл (баш. Яңауыл) — Башкортстандагы шәһәр (1991 елдан), район үзәге. 2009 елның 1 гыйнварына халык саны 27457 кеше тәшкил иткән.[3] Күпчелек халкы татарлар.[чыганагы?]

Тарих[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

ХХ гасыр башына хәзерге район үзәге урынында таркау гына ике авыл — Яңавыл һәм Иванай булган. Алар арасында — урман һәм чәчүлекләр. Ә хәзерге Җиңү урамы урынында кеше үтә алмаслык сазлык яткан.

Яңавыл КазанЕкатеринбург тимер юлындагы станция буларак 1912 белән 1916 еллар арасында барлыкка килә. 1930 елда район үзәге Кызыл Октябрь бистәсендә урнашкан була. 1933-34 елларда локомотив депосы, электр станциясе, кирпеч заводы һәм башка мөһим объектлар төзелә.1938 елны Яңавыл станциясе, Кызыл Октябрь бистәсе һәм Иванай авылы Яңавыл эшчеләр бистәсе буларак берләштеләр. Акрынлап сәнәгать үсеше колач ала, кирпеч, май заводлары, элеватор сафка керә. Бу вакытка авылларда да зур үзгәрешләр була һәм 1935 ел ахырына колхозлашу тәмамлана. Сугыш алдыннан районда 66200 кеше булып, аларның 11861е Яңавылда яшәгән.[4]

1964 елда районда нефть ятышларын үзләштерә башлау аны икмәкле генә түгел, нефтьле дә итә.

1991 елны шәһәр статусы бирелгән.Бүген шәһәрдә 40тан артык зур һәм уртача предприятие бар. Шәһәрдә Башнефть филиалы белән УДНГ "Краснохолмский" урнашкан. 2011 елның февралендә сафка баскан Яңавыл сөт заводы тәүлегенә 40 тонна сөт эшкәртеп, 10 төрле продукция җитештерә. Монда 73 кешегә эш урыннары булдырылды.

Халык[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Халык саны
1939[5]1959[5]1970[5]1979[5]1989[5]2002[5]20102017[6]1 гый 2018[2]1 гый 2019[7]
11 86115 57218 75121 18824 40627 90926 92425 74725 51125 361

Матбугат[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Район газетасы татар (Яңавыл таңнары) һәм рус[8] телләрендә чыга.

Мәдәният[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Шәһәр мәдәният сарае каршында Республикада билгеле, халык театры исемен йөртүче татар театраль коллективы эшли.[9]

Яңавылда танылган татар шагыйрәсе Саҗидә Сөләйманова туган.

Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Чыганаклар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Төньяк бизәк — Яңавыл, йолдыз булып яна ул!