Йошкар-Ола

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Йошкар-Ола latin yazuında])
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү
Йошкар-Ола
чирм. Йошкар-Ола
Байрак[d]Илтамга[d]
Flag of Yoshkar-Ola (Mariy-El).pngCoat of Arms of Yoshkar-Ola (Mariy-El).png
Сурәт
Нигезләнү датасы 1584[1]
Рәсми исем Йошкар-Ола
Рәсми тел чирмеш теле һәм Рус теле
Һимн Йошкар-Ола һимны[d]
Дәүләт Flag of Russia.svg Россия
Нәрсәнең башкаласы Мари Иле, Городской округ «Город Йошкар-Ола»[d][2], Йошкар-Олинский район[d], Чирмеш Айрат Сәвит Сатсиялислар Җөмһүрияте, Чирмеш айрат өлкәсе һәм Чар өязе
Административ-территориаль берәмлек Городской округ «Город Йошкар-Ола»[d][2]
Хөкүмәт башлыгы Евгений Васильевич Маслов[d]
Халык саны 266 675 кеше кеше (2017)[3]
Диңгез дәрәҗәсе өстендә биеклек 100 метр
Сәгать поясы UTC+03:00
Кардәш шәһәр Сомбатһей, Бурж, Принстон[d] һәм Әстерхан
Бүләкләр
Хезмәт Кызыл Байрак ордены
Мәйдан 100,39 км²
Почта индексы 424000–424045
Рәсми веб-сайт i-ola.ru
Җирле телефон коды 8362
Commons-logo.svg Йошкар-Ола Викиҗыентыкта

Йошкар-Ола (элеккеге исеме — Чар) (чирм. Йошкар — «кызыл», чирм. Ола — «шәһәр» — «Кызыл шәһәр», искергән чирм. Чарла, Цар-ола[4]) – Мари Эл республикасының башкаласы.

Халык саны — 248 688 кеше, буйсындырылган торак пунктлары белән — 259 162 кеше (2010).[5]

География[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Шәhәр Кече Какшан елганың сул ягында, Мәскәүдән 743 километрга көчыгышрак урнашкан. Яшел ҮзәнЯраң тимер юлында Йошкар-Ола станциясе. Шәһәр аша Р165 (Йошкар-Ола — Яраң), Р172 (Йошкар-Ола — Өрҗем), Р173 (Йошкар-Ола — Козьмодемьянск), Р174 (Йошкар-Ола — Мария ПосадыЧуел), Р175 (Йошкар-Ола — Яшел ҮзәнКазан), Р176 «Нократ» (Чабаксар — Йошкар-Ола — КировСыктывкар) автоюллар баралар.

Йошкар-Оладан эре шәһәрләр кадәр ераклыгы (автоюллар буенча)[6]
Петрозаводск ~ 1434 км
Вологда ~ 866 км
Сыктывкар ~ 724 км
Киров ~ 297 км
Березники ~ 846 км
Глазов ~ 396 км
Түбән Новгород ~ 325 км
Владимир ~ 576 км
Мәскәү ~ 763 км
Роза ветров
Ижау ~ 523 км
Пермь ~ 669 км
Екатеринбург ~ 1025 км
Чабаксар ~ 96 км
Саранск ~ 418 км
Сембер ~ 317 км
Самар ~ 559 км
Казан ~ 145 км
Ырынбур ~ 873 км

Сәгать поясы[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Map of Russia - Moscow time zone.svg

Йошкар-Ола һәм Мари Ил Республикасы Moscow Time Zone (MSK/MSD) сәгать поясында урнаша. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +3:00 гә тигез.

Климат[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Йошкар-Ола климаты
Күрсәткеч Гый Фев Мар Апр Май Июн Июл Авг Сен Окт Ноя Дек Ел
Уртача максимум, °C −9,9 −7,5 −0,6 9,4 18,4 22,6 24,5 22,4 15,6 6,3 −1,2 −5,9 7,8
Уртача температура, °C −13,9 −12,1 −5,4 4,6 12,2 16,5 18,7 16,5 10,8 3,2 −3,8 −9,2 3,2
Уртача минимум, °C −17,9 −16,6 −10,1 −0,3 6,0 10,3 12,8 10,6 6,0 0,0 −6,3 −12,5 −1,5
Явым-төшем нормасы, мм 32 25 24 34 40 61 82 60 54 53 46 37 548
Чыганак: Гидрометцентр России

Тарих[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Шәһәр 1584 елда Фёдор Иванович патшасы указы буенча «Царёв город на Кокшайке» (соңрак ул Царёвококшайскка әйләнә) исеме астында ныгытма буларак нигезләнә.

1708 елдан — Казан губернасы составында, 1719 елдан — аның Зөя провинциясе үзәге. 1781 елданКазан губернасының Чар өязе үзәге.

1856 елда шәһәрдә 5 чиркәү, 178 йорт һәм 10 лавка (кибет) булган.

1919 елда шәһәргә Краснококшайск исеме бирелә. 1920 елның июньдә, Казан губернасы юкка чыгару сәбәпле, Краснококшайск өяз белән Вятка губернасы составына кертелә; шул ук елның ноябрьдә Мари автономияле өлкәсе оештырыла, ә Краснококшайск аның административ үзәге була.

1928 елда шәһәргә Йошкар-Ола (Кызыл шәһәр) исеме кушыла. 19361990 елларда — Мари Автономияле Совет Социалистик Республикасы башкаласы.

1991 елдан Мари Ил Республикасы башкаласы булып тора.

Халык[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

1840[7] 1856[8] 1897[9] 1913[8] 1926[8] 1931[8] 1939[8] 1959[10] 1970[11] 1979[12] 1989[13] 2002[14] 2010[5]
967 ~1 200 1 658 ~2 500 ~4 300 ~7 600 ~27 200 88 744 166 073 201 371 241 601 256 719 248 688

Милли состав: урыслар — 66,3%, чирмешләр — 24,7%, татарлар — 4,6%, украиннар — 2,3%, чуашлар — 0,8%.[15]

Югары уку йортлары[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Шуның өстенә, шәһәрдә башка югары уку йортларның якынча 10 филиал эшли.

Галерея[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Кардәш шәһәрләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Партнёр шәһәрләр:

Кызыклы фактлар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Шәхесләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Татарлар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  1. http://www.i-ola.ru/userfiles/file/gen_plan_A3_2009.pdf
  2. 2,0 2,1 ОКТМО
  3. https://web.archive.org/web/20170731141731/http://www.gks.ru/free_doc/doc_2017/bul_dr/mun_obr2017.rar
  4. http://www.yocity.ru/yoshkar-ola/extraction/
  5. 5,0 5,1 http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/perepis2010/svod.xls
  6. Яндекс.Карты. Яндекс.Карты. 2011-09-22 тикшерелде.
  7. Статистические таблицы о состоянии городов Российской империи, 1840
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 http://www.mojgorod.ru/r_marijel/joshkarola/
  9. http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=476
  10. 1959 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  11. 1970 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  12. 1979 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  13. 1989 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  14. 2002 елгы Бөтенрусия җанисәбе. РФ, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  15. 2002 ел сан алу базасы

Тышкы сылтамалар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]