Эчтәлеккә күчү

Чистай

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Чистай latin yazuında])
Bu mäqäläneñ latin älifbasındağı igezäge bar.
Чистай
рус. Чистополь
БайракИлтамга
Нигезләнү датасы XVIII гасыр
Сурәт
Рәсми исем Чистай
Рәсми тел татар теле һәм рус теле
Дәүләт  Россия
Нәрсәнең башкаласы Чистай районы, Чистай кантуны һәм Чистай өязе
Административ-территориаль берәмлек Чистай районы, Чистай кантуны һәм Чистай өязе
Сәгать поясы UTC+03:00
Диңгез, күл яки елга эчендә яки янында урнашуы Чулман
Халык саны 60 172 (1 гыйнвар 2018)[1]
Диңгез дәрәҗәсе өстендә биеклек 100 метр
Мәйдан 19,24 км²
Почта индексы 422980
Рәсми веб-сайт chistopol.tatarstan.ru(рус.)(тат.)
Җирле телефон коды 84342
Карта
 Чистай Викиҗыентыкта

Чистай (лат. тат. Çistay, рус. Чистополь) — Татарстан Республикасының үзәк өлешендәге шәһәр, Кама елгасының сул ярында урнашкан. Норлат тимер юлы станциясеннән төньякка 125 км ераклыкта урнашкан (Сембер-Уфа юлы).

Казаннан 144 км. Автомобиль юллары үзәге. Аэропортлы шәһәр. Мәйданы 16,8 км². Халык саны 60 703 (2010).

XVIII гасыр башында Архангельск бистәсенең Чистое Поле авылы барлыкка килә. 1781 елда Казан өязенең шәһәр статусын һәм хәзерге Чистай исемен ала. 1920-30 елларда – кантон, 1930 елдан башлап Чистай районы үзәге була.

Чистай шәһәренең һәм районының мәдәни мирасы уникаль – биредә 144 мәдәни мирас объекты, 250 археология һәйкәле бар, А.М.Бутлеров, В.М.Мол чанов, Б.Л.Пастернак, А.А.Фадеев, К.А.Фе дин, Л.М.Леонов, В.Ф.Боков, М.В.Исаковский, Е.А.Долматовский, К.А.Тренев исемнәре шәһәр тарихына язылган. Чистайны «Мәдәни Афина» дип атаулары юкка түгел. Бөек Ватан сугышы елларында бирегә 200дән артык язучы һәм мәдәният эшлеклесе эвакуацияләнеп, совет язучылары берлеге ачылган. Чистайдагы Әдәби фонд интернатында 500ләп язучы баласы, шул исәптән Т.Гайдар, А.Баталовлар яшәгән.

19521953 елларда ТАССРның Чистай өлкәсе үзәге булып торган.

1840[2] 1856[3] 1897[4] 1913[3] 1926[3] 1939[3] 1959[5] 1970[6] 1979[7] 1989[8] 2002[9] 2010
6 805 ~9 900 20 104 ~30 800 ~18 000 ~32 000 51 864 60 005 64 285 65 468 63 029 60 703

Милли состав (2002): татарлар — 32,8%, руслар — 62,6%, чуашлар — 2,3%.[10]

  • "Восток" сәгате заводы
  • суднолар ремонтлау заводы
  • "Автоспецоборудование" заводы
  • автомобильләр ремонтлау заводы
  • "Вектор" конструктор-технология бюросы
  • агач эшкәртү комбинаты
  • җиһаз фабрикасы
  • тегү фабрикасы
  • трикотаж фабрикасы
  • аяк киеме фабрикасы
  • аракы-шәрәб заводы
  • кондитер фабрикасы
  • балык заводы
  • ит комбинаы
  • сөт комбинаты
  • ипи заводы
Беренче җәмигъ мәчете
Никольский соборы
«Ихлас» мәчете

Мәгълүмат чаралары

[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Шәһәрдә туган күренекле шәхесләр

[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
  1. 26. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 годаФедераль дәүләт статистикасы хезмәте.
  2. Статистические таблицы о состоянии городов Российской империи, 1840
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 http://www.mojgorod.ru/r_tatarstan/chistopolj/index.html
  4. Населенныя места Россійской имперіи въ 500 и болѣе жителей, Санкт-Петербург, 1905
  5. 1959 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  6. 1970 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  7. 1979 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  8. 1989 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  9. 2002 елгы Бөтенроссия җанисәбе. РФ, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  10. 2002 ел сан алу базасы, archived from the original on 2019-07-12, retrieved 2013-05-24 
  11. Герой Советского Союза Маринин Виктор Иванович