Әгерҗе районы

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан
Моңа күчү: навигация, эзләү
Әгерҗе районы
рус. Агрызский район
Герб
Coat of Arms of Agryz rayon (Tatarstan).png
Байрак
Flag of Agryz rayon (Tatarstan).png
Ил

Русия

Статус

Район

Җөмһүрият

Татарстан

Административ үзәк

Әгерҗе

Нигезләү датасы

1924

Район башлыгы

Макаров Валерий Владимир улы[1]

Халык саны (2010)

36 626 кеше
(1,0 %)

Мәйдан

1796.6 км²
(2.6 %)

Әгерҗе районы харитада

Сәгать поясы

MSK (UTC+3)

Автомобиль номерлар коды

16, 116

http://agryz.tatarstan.ru/

Әгерҗе районы (рус. Агрызский район, удм. Огырчи ёрос) – Татарстан республикасының төньяк-көнчыгыш өлешендә Иж елгасы (Идел бассейны) яры буенда, Казаннан көнчыгышка таба 304 км ераклыкта урнашкан. Тимер юл узелы (юнәлешләре – Казан, Екатеринбург, Ижау).

Үзәге – Әгерҗе шәһәре.

География[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Чиктәшлек[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Як Район
Төньяк Удмуртия (Кече Пурга районы)
Төньяк-көнбатыш Удмуртия (Можга районы)
Көнчыгыш Удмуртия (Кыяс районы)
Көньяк-көнчыгыш Удмуртия (Каракүл районы)
Көньяк-көнбатыш Удмуртия (Алнаши районы)
Көньяк Минзәлә районы

Тарих[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

1920 елга кадәр район җирләре Вятка губернасының Сарапул өязенә, 1920—1924 елларда ТАССРның Әгерҗе кантонына кергәннәр иде. Район 1924 елда төзелә.

1963 елның 1 февралендә район юкка чыгарылган, территориясе Алабуга районы составына кертелә. 1964 елның 4 мартында төзәтелә.

Халык[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

1959[2] 1970[3] 1979[4] 1989[5] 2002[6] 2010[7]
32 750 50 455 44 994 39 336 36 848 36 626

Милли состав[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Милләт 1939 1970[8] 1979[8] 1989[8] 2002[9] 2010[10]
татарлар 61,5% 60,7% 61,0% 59,5% 59,0% 58,1%
руслар 29,3% 25,7% 24,1% 25,0% 24,0% 25,2%
чирмешләр 5,5%  ?  ? 7,3% 8,2% 8,0%
удмуртлар 2,8%  ?  ? 6,4% 6,6% 6,4%

Сәнәгать[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  • "Төзелеш материаллары заводы" җәмгыяте
  • "Ашлык кабул итү предприятиесе" җәмгыяте
  • "Сөт-май комбинаты" җәмгыяте
  • "Автотранспорт предприятиесе" җәмгыяте
  • "Агропромстрой" җәмгыяте
  • "Татавтодор" җәмгыяте филиалы
  • "Исәнбай кирпеч заводы" җәмгыяте.

Нефть ятмалары бар.

Авыл хуҗалыгы[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Районда арыш, бодай, солы, карабодай игелә. Терлекчелекнең төп тармаклары: ит-сөт терлекләре, дуңгызчылык.

Сәламәтлек саклау[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Халыкка медицина хезмәтен район үзәк хастаханәсе күрсәтә. Ул – 147 урынлы күппрофильле учреждение. Анда хирургия, терапия, балалар, гинекология, йогышлы авырулар, акушер бүлекләре эшли, реанимация койкалары, көндезге стационер, ашыгыч медицина ярдәме бүлекчәләре бар.

Үзәк хастаханә көнгә 300 кешене кабул итә ала. Анда авырулар 22 белгечлек буенча кабул ителәләр.

Красный бор участок хастаханәсе 27 урынга исәпләнгән, көндез дәвалана торган 15 урынлы 3 табиблык амбулаториясе эшли.

Районда 45 фельдшерлык-акушерлык пункты эшли.

Тимер юл хастаханәсендә көндезге стационар, поликлиника, 10 урынлы көндез дәвалану бүлеге эшли.

Район сәламәтлек саклау учреждениеләрендә 54 табиб, 288 урта медицина хезмәткәре эшли. Күп табибларга "Татарстан Республикасының атказанган табибы" исеме бирелгән.

Мәдәният[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Районда 83 мәдәният учреждениесе бар. Шул исәптән: 45 клуб учреждениесе, 34 китапханә, 2 тарих музее, балалар музыка мәктәбе, дәүләт кино учреждениесе, "Әгерҗе" радиосы. Аларда 330 кеше эшли. Реконструкциядән уздырылып ачылганнан соң район Мәдәният сараенда Татарстан сәхнә йолдызлары концертлары, район мәдәни чаралары, бәйрәмнәр уза.

Мәдәят сарае каршында "Ритмы детства" республика конкурсы дипломанты – "Самоцветы" хореография ансамбле, "Эль" вокаль-инструменталь ансамбле, "Народные мелодии" республика конкурсы дипломанты – "Жемчужина" рус халык җырлары ансамбле, "НИКА" яшь тамашачы театры, "Надежда" театр студиясе, Ф.Туишев исемендәге республика гармунчылар конкурсы лауреаты – баянчылар ансамбле эшли.

Танылган шәхесләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Мәдәни мирас объектлары[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  • Вулыс идарәсе бинасы, XX гасыр башы (Исәнбай авылы) — шәһәртөзүчелек һәм мигъмарият һәйкәле, төбәк (җөмһүрият) әһәмиятендәге мәдәни мирас объекты.
  • Мәгърифәтче Габдулла Бубый (1877-1922) кабере (Иж-Бубый авылы) — шәһәртөзүчелек һәм мигъмарият һәйкәле, төбәк (җөмһүрият) әһәмиятендәге мәдәни мирас объекты.
  • Мәгърифәтчеләр Габдулла Бубый һәм Гобәйдулла Бубый (1866-1936) яшәгән йорт (1895-1912, Иж-Бубый авылы) — тарихи һәйкәл, төбәк (җөмһүрият) әһәмиятендәге мәдәни мирас объекты.
  • Мәчет, XX гасыр башы (Иж-Бубый авылы) — шәһәртөзүчелек һәм мигъмарият һәйкәле, төбәк (җөмһүрият) әһәмиятендәге мәдәни мирас объекты.
  • Утар һәм аның янындагы сәүдә корылмалары, XX гасыр башы (Иж-Бубый авылы) — шәһәртөзүчелек һәм мигъмарият һәйкәле, төбәк (җөмһүрият) әһәмиятендәге мәдәни мирас объекты.
  • Чиркәү, 1892 ел (Кырынды авылы) — шәһәртөзүчелек һәм мигъмарият һәйкәле, төбәк (җөмһүрият) әһәмиятендәге мәдәни мирас объекты.
  • Мәчет, 1906-1914 еллар (Саклау авылы) — шәһәртөзүчелек һәм мигъмарият һәйкәле, төбәк (җөмһүрият) әһәмиятендәге мәдәни мирас объекты.
  • Х. Саттаров йорты, XX гасыр башы (Көчек авылы) — шәһәртөзүчелек һәм мигъмарият һәйкәле, төбәк (җөмһүрият) әһәмиятендәге мәдәни мирас объекты.

Моны да карагыз[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Сылтамалар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]