Балык Бистәсе районы

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Балык Бистәсе районы latin yazuında])
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү
Балык Бистәсе районы
Герб
Gerb-Ribnoslobodsky-region.jpg
Байрак
Flag-Ribnoslobodsky-region.jpg
Ил

Русия

Статус

Муниципаль район

Җөмһүрият

Татарстан

Административ үзәк

Балык Бистәсе

Нигезләү датасы

1927

Юкка чыгару датасы

4 гыйнвар 1963

Район башлыгы

Илдар Рәшит улы Таҗетдинов (в.б.)[1]

Башкарма комитеты җитәкчесе

Исланов Роман Леонидович

Халык саны  (2019)

25 052

Халык тыгызлыгы

12,21 кеше/км²

Милли состав

татар – 79,2%, рус – 19,8%, башка милләтләр – 1% [2]

Мәйдан

2052 км²

Сәгать поясы

MSK (UTC+3)

Телефон коды

84361

Почта индекслары

422640 – 422670

Автомобиль номерлар коды

16, 116

http://ribnaya-sloboda.tatar.ru

Балык Бистәсе районыРоссия Федерациясе Татарстан Республикасы составындагы административ-территориаль һәм муниципаль берәмлек (муниципаль район). Республиканың үзәк өлешендә, Кама елгасының уң ярында урнашкан. Административ үзәк — Балык Бистәсе шәһәр тибындагы поселогы. 2020 елда халыкның гомуми саны 25 052 кеше тәшкил итә. Район территориясе - 2041,4 км²[3].

Балык Бистәсе авылы XVI гасыр ахырында Борис Годунов указы нигезендә төзелә. Җирле төбәктә таралган балык промыселы хөрмәтенә үз исемен алган, аның белән Кама буе авылларында яшәүчеләр шөгыльләнгән. Балык Бистәсе районы административ берәмлек буларак 1927 елда төзелгән[3][4].

Район авыл хуҗалыгы төбәге булып тора: 1188,95 км² җир авыл хуҗалыгы өчен билгеләнгән, анда өч эре инвестор уңышлы эшли, алар авыл хуҗалыгы җирләренең 35%ын алып тора: «Красный Восток - Агро», «Кулон Агро», «Логос»[3][5][6].

География[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Район Татарстан Республикасының Лаеш (көнбатышта), Питрәч, Теләче, Саба (төньякта), Мамадыш (көнчыгышта), Чистай һәм Алексеевск (Кама елгасы белән аерыла) районнары белән чиктәш булып тора. Районның җир мәйданы 2041,4 км² тәшкил итә. Рельефы — тигезлекле (100–190 м). Туфрак — якты-соры һәм соры урман туфраклары. Урманлылык 23 %.

Район территориясе аша Казан-Яр Чаллы, Казан-Ырынбур юллары үтә.

Герб һәм байрак[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Район гербындагы сурәтләр җирле халык өчен традицион булган һөнәрчелек — балыкчылык тармагын символлаштыра. Зәңгәр төс район икътисады өчен су ресурсларының мөһимлеген ассызыклап тора: Балык Бистәсе районында Кама, Бәтке, Әшнәк, Шомбыт елгалары ага. Шул ук вакытта зәңгәр төс намус һәм рухилыкны символлаштыра.[3]

Ажур балыкчылык челтәрләре районда үсеш алган челтәрле һәм ювелир кәсепләрнең символы булып тора: Балык Бистәсе челтәрләре ачык төстәге рәсем, геометрик бизәкләр өстенлеге белән аерылып тора. Алтын төс уңышны, байлыкны, тотрыклылыкны, хөрмәтне аңлата, ә көмеш — чисталыкны, камиллекне, тынычлыкны һәм үзара аңлашуны[3].

Район байрагы герб нигезендә эшләнгән һәм зәңгәр тукымадан гыйбарәт, анда ак балык тоту челтәре һәм аның фонында сары кырпы балыгы сурәтләнгән[3].

Тарих[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Төп мәкалә: Балык Бистәсе
Кызыл Яр, Кама
Рус Әшнәге

Балык Бистәсе авылы Борис Годунов указы белән XVI гасыр ахырында төзелә. Аны Кама елгасының уң ярында Россия дәүләтенең тышкы чикләрен ныгыту өчен билгеләнгән ныгытма янында торгызалар. Җирлек үзенең исемен милли балык промыселы хөрмәтенә алган, аның белән күп кенә Кама буе авылларында яшәүчеләр шөгыльләнгән[3][4]. Балыкчылыктан тыш XIX-XX гасырларда җирлектә Казан төбәгенең зур челтәр үрү үзәге барлыкка килгән[7]. Балык Бистәсе районы административ берәмлек буларак 1927 елның 14 февралендә ТАССРның бер өлеше буларак оеша. 1920 елга кадәр территория Лаеш өязендә, 1920-1927 елларда — Лаеш кантонында булган. 1959 елның 26 мартында Балык Бистәсе районы составына бетерелгән Кызыл Йолдыз районы территориясенең бер өлеше керде (район үзәге Котлы Бөкәш авылында иде). 1963 елның 4 гыйнварында район бетерелде, аның территориясенең бер өлешен Мамадыш районы составына, бер өлешен Питрәч районына тапшырдылар. Әмма 1965 елның 12 гыйнварында Балык Бистәсе районын кире төзелде[8].

Хәзерге заман[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

2008 елдан алып 2017 елга кадәр Балык Бистәсе районын Илһам Вәлиев җитәкләде. Ул Татарстан Президенты каршындагы коррупциягә каршы идарәне тикшерү нәтиҗәсендә күп санлы хокук бозулар ачыклану аркасында посттан төшерелде. Ике ел узгач, вәкаләтләрне явызларча файдаланган өчен, Вәлиевнең элеккеге урынбасары Рафик Гадиевны гаепләделәр[5][9]. 2018 елда районның яңа башлыгы итеп, Илдар Таҗетдинов билгеләнде, ул әлегә кадәр идарә итә[10].

Халык[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

2020 елда район халкының саны 25 052 кеше тәшкил итә. Төбәкнең милли составы 79,2% татар, 19,8% рус, 1% башка милләтләргә туры килә[3][5].

2019 елда Балык Бистәсе районында үлүчеләр санының төбәктә иң начар нисбәтен теркәделәр — демографик картлык дәрәҗәсе 26,5% тәшкил итте, ә үлем туучылар саныннан ике тапкырга диярлек артты[11]. 2016 елда районда 153 бала туган, 2017 елда — 81 генә[12][13].

Шәһәр шартларында (Балык Бистәсе штб) район халкының нибары 30,81% яши.

Халык саны
2002[14]2005[15]2006[16]2007[17]2008[18]2009[19]2010[20]2011[21]2012[22]2013[23]
29 65328 63628 42728 28428 12028 12027 63027 51127 31527 082
2014[24]2015[25]
26 74626 369

Милли бүленеш[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Милләт 1970[26] 1979[26] 1989[26] 2002[27] 2010[28]
татарлар 71,6% 74,4% 76,2% 78,4% 79,2%
руслар 28,0% 24,8% 22,9% 20,6% 19,8%

Икътисады[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Кама тирәсендә Кальцит
Район кырлары

"Инказан" челтәр басмасы мәгълүматлары буенча оешмалар хезмәткәрләренең уртача айлык хезмәт хакы 25 941 сум тәшкил итә. Муниципаль мәдәният һәм сәнгать учреждениеләре хезмәткәрләренең хезмәт хакы — 29 987. Муниципаль мәгариф учреждениеләре хезмәткәрләре уртача 18 260 сум ала[5].

Районда зур сәнәгать предприятиеләре урнашкан: Балык Бистәсе май-сөт комбинаты, «Круг» балык заводы (ел саен тотылган балыгы — 160 тонна тирәсе), «Рус Мраморы» ит заводы, «Кама» икмәк пешерү комбинаты[3][29].

Авыл хуҗалыгы[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Районның авыл хуҗалыгы ит-сөт терлекчелегенә һәм үсемлекчелеккә йөз тота. Төбәктә сабан бодае, көзге арыш, арпа, солы, борчак, кукуруз, сабан рапсы, көнбагыш үстерәләр. Балык Бистәсе районының гомуми авыл хуҗалыгы җире 104,8 га тәшкил итә, шуларның 84,6 гектары — сөрү җирләре. Районда 16 олы һәм урта авыл хуҗалыгы оешмалары, 81 крестьян-фермер хуҗалыгы, 9704 шәхси ярдәмче хуҗалык исәпләнә[3][13]. 2019 елда район сыерлары саны 4350 берәмлек булган (бөтен республика буенча 200 меңнән артык)[30][31].

2018 елда "Балык Бистәсе ИПП" икмәк предприятиесе "ВАМИНа" район күчемсез милеген сатып алып, 75 млн сум салып җиһазларны модернизацияләде. 2020 елга 75 мең тонна ашлык әйләнеше[32].

2016 елдан Балык Бистәсе районында мәрмәр ит җитештерү буенча “Кызыл Шәрык” агрохолдингы проекты гамәлгә ашырыла, аны Дәүләт Думасы депутаты Айрат Хәйруллин җитәкләгән[33]. Компаниягә 1,3 млрд сум күләмендә инвестицияләр кертү турында игълан ителде[34]. 2019 елда Рус Әшнеге авыл җирлеге территориясендә казлар үрчетү белән шөгыльләнә торган «КАЗ» Балык Бистәсе агрофирмасы» предприятиесе ачылды. Төзелешнең беренче этабына игълан ителгән инвестицияләр суммасы 6 млн сум тәшкил итте[35]. Районның икенче олы хуҗалыгы — «Круг» балыкны тоту һәм эшкәртү белән шөгыльләнә. Заводның еллык тотымы 160 тоннага якын, аның күп өлешен завод казый һәм кибетләргә әзер килеш китереп куя[35]. 2020 ел башында Африка кларий җәен балыгын үрчетү һәм «Клариус» елга балыгын тоту заводы ачылды, анда елына 50 тоннага кадәр балык үстерү планлаштырыла. Хәзерге вакытта проектка 12 млн инвестиция кертелгән, гомуми планлаштырылган күләме — 15 млн[36].

2012 елда республика тармак программасы кысаларында районда балык үрчетү заводы төзелә башлады, аның белән төбәктәге иң зур коррупция скандалларының берсе бәйле, ул элеккеге җитәкче Илһам Вәлиевны эштән азат итү белән бәйле. Башта федераль бюджеттан проектка 73 млн сум бүлеп бирелде, Татарстанныкыннан — 20 млн. Проектның бенефециарлары булып Вәлиевнең туганнары компанияләре чыгыш ясады. Нәтиҗәдә акча җитмәү сәбәпле төзелеш туктатылган. Шуннан соң республика президенты район башлыкларының керемнәрен шәхсән үзе контрольдә тота башлады[37][38].

Инвестицион потенциалы[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Районда 3 олы инвестор уңышлы эшли, алар авыл хуҗалыгының 35% җирләрен били: республикада иң зур сөт җитештерүче «Красный Восток — Агро», «Кулон Агро», «Логос»[3]. Шул ук вакытта аларның уртача инвестицияләр күләме чагыштырмача зур түгел һәм бер җанга 8051 сум тәшкил итә[5][6].

2018 елдан районда инвесторлар эше өчен шартларны яхшырту программасы эшли. Мәсәлән, Зур Мәшләк авылында, Төркиядән инвестицияләр җәлеп итеп, тәм-томнар җитештерү буенча предприятие төзелде. Башка төрек инвесторы — «Фуд Альянс», компания 100 га мәйданлы теплица комплексы төзи. Проектка игълан ителгән инвестицияләрнең гомуми суммасы — 17 млн сум. «Татарстан гектары» проектында (70 млн. инвестицияләр) «Фуд Альянс» шулай ук төп инвестпартнёр — 200 гектар мәйданда кооператив, анда фермерлар җиләк, кура җиләге, карлыган үстерү, продукцияне эшкәртү һәм төрү белән шөгыльләнә алачак[39]. 2018 елда районга 13 инвестор һәм 854 млн сум акча җәлеп ителгән[10]. 2020 елда районда «Цифрлы авыл» проекты кысаларында сатучыларсыз кибетләр ачканнар, ул Социаль проектларга ярдәм фонды белән гамәлгә ашырылган[40][41].

2020 елның июлендә Татарстан туризм комитеты Балык Бистәсе районы үсеше буенча грант программасын эшләтеп җибәрергә планлаштыра — кече һәм урта эшкуарлык субъектларына яңа туристик маршрутлар һәм аларның инфраструктурасын үстерү, шул исәптән навигация урнаштыру, аудиогидлар системасын булдыру, гомуми төзекләндерү, глэмпинглар челтәрен үстерү, таләп ителә торган техниканы сатып алу өчен 3 млн сумга кадәр субсидияләр бүленәчәк[42]. «Пять ветров» республика инвестицион проекты кысаларында районда җилкәнле мәктәп белән 200 урынлык спорт һәм сәламәтләндерү үзәген, спорт һәм кинозал, шулай ук 120 кешегә исәпләнгән актив гаилә ялы паркы һәм турбазаны төзү планлаштырыла[39].

2019 елда зур су объекты янәшәсендәге районда энергия чыгаруның потенциаль куәтен бәяләү өчен ветромониторинг уздырдылар, "яшел" энергия потенциалын 600 мВт дип бәяләделәр. 2020 елга районда җил паркын төзү планлаштырыла[43].

Транспорт[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Камада пассажир суднолар йөреше
Саескан тавында Кама аша күпер

Районның төньягында М-7 (Идел) «Мәскәү — Казан — Уфа» автомобиль юлы уза, районның көньяк-көнбатышында Кама аша күпергә Р-239 «Казан — ОренбургКазакъстан чиге» һәм 16К-1091 «Шәле — Саескан тавы» (М-7дән алып Камага кадәр җирдә Р-239 дублёры) уза, көньяк-көнбатыштан район төньяк-көнчыгышына Полянка (Р-239) — Балык Бистәсе — Зур Мәшләк (М-7) юлы уза.

2017 елда районда М-7 Казан-Мәскәү федераль трассасының ике участогын ачканнар[44]. Шул ук вакытта җирле халыкның 92% артыгының административ үзәгенә бара торган автобус һәм тимер юл юк, тимер юл станцияләре юк. Юлларның яртысыннан артыгы норматив таләпләргә туры килә[5].

Экология[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Кызыл Яр тирәләре

Район Куйбышев сусаклагычына коя торган Кама елгасы ярында урнашкан. Төбәктә Бәтке, Әшнәк, Шомбыт[3] елгалары ага. Район территориясенең 13% киң яфраклы урман алып тора. Районда Кызыл китапка кертелгән күкчәчәк, Себер ирисы, кыяклылар рдесты, озын яфраклы казаяк, җимешләре асылынган гакелия, караңгы-кызыл йокымсырау, туры тора торган лапчатка, венерин башмакчык үсә[45].

Шомбыт елгасыннан көнчыгышка таба 12,5 мең га мәйданлы аучылык тыюлыгы урнашкан. Тыюлыкта пошилар, кабан дуңгызлары, кондызлар, төлкеләр, енотсыман этләр, барсуклар һәм башка хайваннар бар[45].

Социаль өлкә[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Балык Бистәсе туган якны өйрәнү музее урнашкан бина (мәдәният йорты)
Котлы Бөкәш авыл тарихы музее урнашкан бина (урта мәктәп)
Олы Елга авыл тарихы музее урнашкан бина (мәдәният йорты)

Балык Бистәсе районы Россиядә Алан-Полян авылында шагыйрь Яков Емельяновның үсеп килүе белән билгеле[46]. 2003 елда район территориясендә XV гасырның 6000 тәңкәле хәзинә табылды[47]. 2019 елдан Олы Елга авылында архитектор Александр Попов җитәкчелегендә XIX гасыр мәчете төзекләндерелә[48].

Районда 46 мәктәп эшли, 85 нче номерлы Балык Бистәсе һөнәри көллияте[3], район Мәдәният йорты һәм 48 авыл клубы эшли[3]. 1985 елда районда туган якны өйрәнү музее ачылды, аның экспозициясе борынгы заманнардан тарихка багышланган[49].

2016 елда кыргый таплы һәм затлы боланнар — мараллар экопаркы ачылды, алар өчен максималь табигый яшәү шартлары булдырылды[50]. 2020 елда Балык Бистәсе районы “1001 рәхәтлек” туристик маршрутының бер өлеше ублды, анда шулай ук Кама Тамагы, Кукмара, Байлар Сабасы, Болгар, Алабуга, Мамадыш, Чистай, Әлмәт һәм Арча керә[51][52].

Туристлык проектларыннан тыш, районда спорт проектларын да үстерәләр. 2020 елның декабренә 3,1 мең м² мәйданлы Боз сараен һәм чаңгы базасын ачу планлаштырыла, анда 273 млн сумга якын акча кертелгән[53].

Танылган кешеләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Советлар Берлеге геройлары (9 кеше):[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Каһарманнар аллеясы. Балык Бистәсе

Фашист амбразурасын тәне белән каплаучылар:[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  1. Кто на новенького? Отставки двух глав районов и новые назначения. Сетевое издание «События», 17.01.2018
  2. Всероссийская перепись населения 2010 года. Национальный состав населения Республики Татарстан (PDF), archived from the original (PDF) on 2012-11-21, retrieved 2013-10-11 
  3. 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 3,11 3,12 3,13 Рыбно-Слободский район. Tat Center. 2020-11-05 тикшерелде.
  4. 4,0 4,1 Мухаметов, 2019, бит. 79—83
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 Где в Татарстане жить хорошо: рейтинг районов республики по качеству жизни. Инказан.ру. 2020-11-05 тикшерелде.
  6. 6,0 6,1 Мустафин, 2014, бит. 155
  7. Тимофеева, 2017, бит. 570
  8. Образование ТАССР: от Татаро-Башкирской республики и штата Идель-Урал к 10 кантонам и 70 районам. "Реальное время" интернет-газетасы (2017-03-17). 2020-11-05 тикшерелде.
  9. Рейтинг районов Татарстана. Inkazan (2017-09-06). 2020-11-05 тикшерелде.
  10. 10,0 10,1 45 хуҗалар Татарстана – 45 хозяева Татарстана - 2019: рейтинг влияния районных глав .. Бөгелмә. Шәһәп порталы (2019-12-16). 2020-11-05 тикшерелде.
  11. 2009—2019: что и как изменилось за 10 лет. «Реальное время» интернет газетасы (2019-01-28). 2020-11-05 тикшерелде.
  12. Нарожали: самые бедные районы захлестнул беби-бум, а детсады оказались не готовы. «Реальное время» интернет газетасы (2018-07-27). 2020-11-05 тикшерелде.
  13. 13,0 13,1 Президент Татарстана призвал Рыбно-Слободский район повысить демографию и снизить младенческую смертность. «Глас Народа». (2016-02-19). 2020-11-05 тикшерелде.
  14. Всероссийская перепись населения 2002 года. Том. 1, таблица 4. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, районов, городских поселений, сельских населённых пунктов - райцентров и сельских населённых пунктов с населением 3 тысячи и более. әлеге чыганактан 2012-02-03 архивланды.
  15. Административно-территориальное деление (АТД) за 2005 год. әлеге чыганактан 2015-03-29 архивланды. 2015-03-29 тикшерелде.
  16. Административно-территориальное деление (АТД) за 2006 год. әлеге чыганактан 2015-03-29 архивланды. 2015-03-29 тикшерелде.
  17. Административно-территориальное деление (АТД) за 2007 год. әлеге чыганактан 2015-03-29 архивланды. 2015-03-29 тикшерелде.
  18. Республика Татарстан. База данных показателей муниципальных образований на 1 января 2008-2014 годов
  19. Численность постоянного населения Российской Федерации по городам, поселкам городского типа и районам на 1 января 2009 года. әлеге чыганактан 2014-01-02 архивланды. 2014-01-02 тикшерелде.
  20. Численность и размещение населения республики Татарстан. Итоги всероссийской переписи населения 2010 года
  21. Оценка численности постоянного населения Республики Татарстан на 1 января 2011 года. әлеге чыганактан 2015-04-04 архивланды. 2015-04-04 тикшерелде.
  22. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям. Таблица 35. Оценка численности постоянного населения на 1 января 2012 года. әлеге чыганактан 2014-05-31 архивланды. 2014-05-31 тикшерелде.
  23. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 года. — М.: Федеральная служба государственной статистики Росстат, 2013. — 528 с. (Табл. 33. Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, городских населённых пунктов, сельских населённых пунктов). әлеге чыганактан 2013-11-16 архивланды. 2013-11-16 тикшерелде.
  24. Численность населения муниципальных образований Республики Татарстан на начало 2014 года. Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Республике Татарстан. Казань, 2014. әлеге чыганактан 2014-04-12 архивланды. 2014-04-12 тикшерелде.
  25. Численность населения муниципальных образований Республики Татарстан на начало 2015 года. әлеге чыганактан 2015-04-17 архивланды. 2015-04-17 тикшерелде.
  26. 26,0 26,1 26,2 Мустафин М.Р, Хузеев Р.Г. Всё о Татарстане (Экономико-географический справочник). — Казань, 1994
  27. 2002 ел сан алу базасы
  28. архив күчермәсе (PDF), archived from the original (PDF) on 2012-11-21, retrieved 2013-10-11 
  29. Потенциал муниципалитетов. Татарстан Республикасы Министрлар Кабинеты. 2020-11-10 тикшерелде.
  30. Поголовье коров по районам Татарстана, конец 2019 года. «Реальное время» интернет газетасы. 2020-11-06 тикшерелде.
  31. admin (2020-09-16). Иван Токранов был и остается хорошим руководителем. 2020-12-16 тикшерелде.
  32. Безумный SALE: трофей от обанкротившегося «ВАМИНа», мельница Оконишниковых под Казанью. 2020-12-16 тикшерелде.
  33. «7 дней»: от аномально жаркого лета до рукотворных шедевров Спасской ярмарки. «Реальное время» интернет газетасы (2016-08-08). 2020-11-05 тикшерелде.
  34. Елена Фадеева (2011-05-05). Айрат Хайруллин взялся за «мраморное мясо». Бизнес Online. 2020-11-06 тикшерелде.
  35. 35,0 35,1 Что «ловить» в Рыбной Слободе?. Инвестицион үсеш агентлыгы (2020-01-16). 2020-11-05 тикшерелде.
  36. В Татарстане открыли завод по разведению африканского сома. Коммерсантъ (2020-02-20). 2020-11-06 тикшерелде.
  37. «Зеленая папка» Минниханова: почему президент Татарстана взял под личный контроль доходы глав районов. "Реальное время" интернет газетасы (2017-12-07). 2020-11-05 тикшерелде.
  38. Рыбка на дне: почему Рыбно-Слободский район - один из самых отстающих в Татарстане. KazanFirst (2017-12-11). 2020-11-06 тикшерелде.
  39. 39,0 39,1 Ирина Халитова (2019-06-11). А эмоциями мы наших туристов обеспечим!. "Республика Татарстан" иҗтимагый-сәяси газетасы. 2020-11-05 тикшерелде.
  40. Еще в трех районах Татарстана откроют «магазины без продавца». 2020-12-16 тикшерелде.
  41. Минниханов купил хлеб в сельском «магазине без продавца» (2020-08-15). 2020-12-16 тикшерелде.
  42. В подготавливаемом новом республиканском пакете антикризисных мер будет расширена линейка льготных кредитных продуктов. Известия Татарстана (2020-07-27). 2020-11-05 тикшерелде.
  43. Диана Авакян (2019-07-11). Инвестиции на ветер: за 600 МВт «зелёной» электроэнергии Татарстана поборются итальянцы и финны. «События» челтәр басмасы. 2020-11-05 тикшерелде.
  44. В Рыбно-Слободском районе открыли два участка федеральной трассы М-7 Казань-Москва. Россия Татарстан (2017-10-27). 2020-11-06 тикшерелде.
  45. 45,0 45,1 Экологический гид, 2015, бит. 229—233
  46. Альбина Әхмәтҗанова (2011-10-06). Школа в сельской глубинке воспитала и обучила известных людей Татарстана. Казанские ведомости. 2020-11-05 тикшерелде.
  47. Пачкалов, 2012, бит. 100—116
  48. Динара Прокопьева (2019-04-14). «Это сердце нашей деревни»: в Татарстане разбирают деревянную мечеть XIX века, чтобы отреставрировать в Вологодской области и вернуть на место. «События» челтәр басмасы. 2020-11-05 тикшерелде.
  49. Балык Бистәсе туган якны өйрәнү музее. Музеи России. 2020-11-06 тикшерелде.
  50. «Дикая ферма» благородных оленей в Рыбно-Слободском районе Татарстана. Бөтендөнья татар конгрессы (2020-07-20). 2020-11-05 тикшерелде.
  51. Два района Татарстана включили в программу «1001 удовольствие за выходные». «Реальное время» интернет газетасы (2020-06-20). 2020-11-05 тикшерелде.
  52. Татарстан приглашает за «1001 удовольствием» в Альметьевск и Арск Подробнее:. Татар информ (2020-09-25). 2020-11-10 тикшерелде.
  53. В Рыбной Слободе построят каток с искусственным льдом за 273 млн рублей. Татар-информ (2020-09-08). 2020-11-06 тикшерелде.

Чыгынаклар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  • Трофимова, М.И. и др. Рыбная Слобода. История родного края. Учебное пособие для 7 класса общеобразовательных учреждений Рыбно-Слободского муниципального района Республики Татарстан / М.И. Трофимова, С.Г. Ермолаева, И.Р. Пузырьков. — Казань: Татарское Республиканское издательство «ХЭТЕР», 2015. — 256 с. : илл. — ISBN 978-5-94113-466-3.

Сылтамалар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]