Кама Тамагы районы

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Кама Тамагы районы latin yazuında])
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү
Кама Тамагы районы
Flag-Kamsko-Ustinsky-region.jpg
Байрак
Gerb-Kamsko-Ustinsky-region.gif
Герб
Башкала Кама Тамагы
Халык исәбе 15 157 (1 гыйнвар 2018) Edit this on Wikidata
Нигезләнгән 12 гыйнвар 1965
География
АТБ Татарстан
Мәйдан 1,199 квадрат километр
Координатлар 55.27°N 49.03°E, 55.16667°N 49°E Edit this on Wikidata


Кама Тамагы районыТатарстан Республикасы составында административ-территориаль берәмлек һәм муниципаль берәмлек (муниципаль район). Республиканың көнбатышында Идел елгасының уң ярында урнашкан. Тәтеш, Апас, Югары Ослан районнары белән, Куйбышев сусаклагычы акваториясе буйлап Лаеш һәм Спас районнары белән чиктәш.

Административ үзәге — Кама Тамагы шәһәр тибындагы поселогы.

География[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Районның рельефы уртача 170-190 м биеклектәге калку тигезлектән гыйбарәт. Идел яры буйлап югарылыклар традицион рәвештә «таулар» дип атала: таулар, Богородское таулары, Сөйки таулары, Тәтеш таулары. Район территориясендә шулай ук Лобач тавы, Юрьев мәгарәсе урнашкан, ә 1958 елга кадәр Сөйки мәгарәләре булган, алар сусаклагыч белән су баскан һәм юылган.

Күпчелек соры Һәм куе-соры урман туфраклары жирләр таралган.

Район территориясендә доломитлар, балчык һәм гипс запаслары (шул исәптән республикада иң эре Кама Тамагы чыганагы) бар. Ятмаларның бер өлеше үз ресурсын (Гипс-1) эшләп чыгарды, Тенеш һәм Сөйки авылларында тау эшләре дәвам итә.

Районның көнчыгыш һәм көньяк чигендә Куйбышев сусаклагычы, аның киңлеге 6 км га җитә. Сусаклагыч барлыкка килгәнче, Идел һәм Чулман кушылган урыннар район чикләрендә тулысынча урнашкан.

Иң зур елгалар (гомуми озынлыгы 15 км дан ким булмаган)):

Герб һәм флаг[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Cquote3.svg
Уңда чыгып торган сөзәк алтын читле яшел яр өстендәге сыек зәңгәр (зәңгәр, күк) җирлектә — күтәрелгән канатларын җәеп уңга таба очучы, канат очлары кара көмеш акчарлак
Герб тасвирламасы[3]
Cquote2.svg

Герб һәм флаг 2006 елның 21 июнендә Кама Тамагы район Советы карары белән расланды. Эшләү белән Россия геральдистлар союзы Татарстан Президенты каршындагы Геральдия советы шөгыльләнде][4]. Кама Тамагы районы территориясе Көнчыгыш Европаның иң зур елгалары булган Идел һәм Кама елгалары кушылуында урнашкан. Бу үзенчәлек зәңгәр төсләргә бай, бу елга киңлекләренең матурлыгын һәм байлыгын чагылдыра. Көмеш Акчарлак һәм тау сурәтләре төбәкнең табигый-географик үзенчәлекләренә күрсәтә — район Куйбышев сусаклагычы ярында урнашкан, аның рельефы Идел буе калкулыгының югары массивына ия. Рәсемдә Лобач тавы (Обач) күрсәтелгән-яр буеның иң биек ноктасы[5]. Кама Тамагы районы флагы герб нигезендә эшләнгән. Киңлеге 2:3 озынлыгына мөнәсәбәтле зәңгәр төстәге турыпочмаклы тукыма була, анда сөзәк ярда акчарлак сурәтләнгән..[6].

Тарих[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Район үзәге XVII гасырда Иделнең уң як ярында, Кама Тамагы каршысында балыкчылар бистәсе буларак нигез салына. XVII гасыр ахырында Богородица Рождественосы хөрмәтенә чиркәүле зур авыл була. Соңрак, 1939 елда, авыл шәһәр тибындагы бистә итеп үзгәртелә һәм Кама Тамагы дип атала.[7][8]

Районга 1930 елның 10 августында нигез салына. 1920 елга кадәр Тәтеш өязенә, 1920-1927 елларда Тәтеш кантонына, 1927-1930 елларда Буа кантонына керә. 1958 елның 16 июлендә Катнашкан Теньков районы территориясенең бер өлеше була. 1963 елның 4 гыйнварында Кама Тамагы районы бетерелә, җирләрне Тәтеш районына кушыла, әмма 1965 елның 12 гыйнварында районны яңадан торгызалар.[9][10]

2005 елның 31 октябреннән Кама Тамагы муниципаль районы башлыгы вазифасын Гарәфиев Зөфәр Галимулла улы башкара.[11] 2015 елның сентябрендә бу вазыйфага Лоханов Павел Николаевичны билгелиләр[12]. Ә 2019 елның гыйнварыннан Кама Тамагы районы башлыгы булып Вазыхов Наил Альберт улы билгеләнә.[13][14]

Халкы[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

1959[15] 1970[16] 1979[17] 1989[18] 2002[19] 2010[20]
33 728 28 138 23 280 18 630 18 518 16 904

Хәзерге вакытта районда 16,9 мең кеше (2010 елгы халыкны исәпкә алу буенча) яши. Шәһәр халкы - 7,96 мең, авылда – 8,94 мең ; хезмәткә яраклы – 7,8 мең, укучылар -1,8 мең, пенсионерлар- 5,75 мең. Халык тыгызлыгы уртача – 1 кв.метрга 14 кеше.

Милли состав[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Милләт 1930[21] 1970[22] 1979[22] 1989[22] 2002[23] 2010[24]
татарлар 61,3% 49,1% 49,5% 49,3% 53,6% 54,1%
руслар 34,0% 48,6% 48,2% 48,1% 43,2% 42,8%

Муниципаль-территориаль бүленеш[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Кама Тамагы муниципаль районында 3 шәһәр һәм 17 авыл җирлеге һәм алар составындагы 52 торак пункт бар.[25].

Муниципаль берәмлекАдмин.
үзәк
Торак
пунктлар
сиәбе
Халыкмәйдан,
км²
1e-06 Городские поселения
1Кама Тамагы Кама Тамагы штб 1 4496[26]
2Затун Затун штб 1 2644[26]
3ТенешТенеш штб 1 762[26]
3.000002 Авыл җирлекләре
4 Балтач авыл җирлеге Балтач авылы (үзәк) 1 236[26]
5 Олы Бортас авыл җирлеге Олы Бортас 3 286[26]
6 Олы Карамалы авыл җирлеге Олы Карамалы 4 320[26]
7 Олы Кариле авыл җирлеге Олы Кариле 4 597[26]
8 Олы Салтык авыл җирлеге Олы Салтык 4 524[26]
9 Варвариное авыл җирлеге Варварино 2
  1. Н/Д[27]
10 Кирельское авыл җирлеге Кирельское 3 606[26]
11 Келәнче авыл җирлеге Келәнче 2 393[26]
12 Красновидово авыл җирлеге Красновидово 3 574[26]
13 Кече Салтык авыл җирлеге Кече Салтык 3 390[26]
14 Осинники авыл җирлеге Осинники 1 181[26]
15 Иске Барыш авыл җирлеге Иске Барыш 2 276[26]
16 Каратал авыл җирлеге Каратал 4 448[26]
17 Сөйки авыл җирлеге Сөйки 2 652[26]
18 Тәмле авыл җирлеге Тәмте 6 1599[26]
19 Уразлы авыл җирлеге Уразлы 3 265[26]
20 Олы Яңасала авыл җирлеге Олы Яңасала 2 415[26]

Идарә-җир төзелеше[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  1. Кама Тамагы
  2. Затун
  3. Тенеш
  4. Балтач авыл җирлеге: Балтач авылы (үзәк);
  5. Олы Бортас авыл җирлеге: Олы Бортас (үзәк), Балчыклы, Кече Бортас авыллары;
  6. Олы Карамалы авыл җирлеге: Олы Карамалы (үзәк), Келәр, Бәрлегуҗа, Малаевка авыллары;
  7. Олы Кариле авыл җирлеге: Олы Кариле (үзәк), Бәби, Кече Кариле, Чаллы авыллары;
  8. Олы Салтык авыл җирлеге: Олы Салтык (үзәк), Олы Мәрәтхуҗа, Даныш, Абыз авыллары;
  9. Варварино авыл җирлеге: Көрәле (үзәк), Варварино авыллары;
  10. Кирельское авыл җирлеге: Кирельское (үзәк), Ишем, Мордва Каратае авыллары;
  11. Келәнче авыл җирлеге: Келәнче (үзәк), Бәки авыллары;
  12. Красновидово авыл җирлеге: Красновидово (үзәк), Антоновка, Рус Бортасы авыллары;
  13. Кече Салтык авыл җирлеге: Кече Салтык (үзәк), Кече Мәрәтхуҗа, Яшелчә авыллары;
  14. Осинники авыл җирлеге: Осинники поселогы (үзәк);
  15. Иске Барыш авыл җирлеге: Иске Барыш (үзәк), Кыртапа авыллары;
  16. Иске Казиле авыл җирлеге: Каратал (үзәк), Иске Казиле, Атабай, Бишалаб авыллары;
  17. Сөйки авыл җирлеге: Сөйки (үзәк), Сөйки Кичүе поселогы;
  18. Тәмте авыл җирлеге: Тәмте (үзәк), Лабыш, Тукай, Ясная Звезда, Ясная Поляна авыллары, Свободный Труд поселогы, Татар зональ тәҗрибә станциясе поселогы ;
  19. Уразлы авыл җирлеге: Уразлы (үзәк), Кече Карамалы, Салтыйган авыллары;
  20. Яңасала авыл җирлеге: Олы Яңасала (үзәк), Шәпкә авыллары.

Икътисад[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Сәнәгать[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Районның иң эре сәнәгать предприятиеләре: «Кама Тамагы гипс руднигы» компанияләре (Татарстан Республикасында төп гипс ташы белән төп тәэмин итүче), «Фоника Гипс» (төзелеш материаллары чыгару, эшкәртү һәм җитештерү, коры төзелеш катнашмалары ясау һәм башкалар), «Куйбышев исемендәге флотның ремонт базасы» (судноларны ремонтлау, техник хезмәт күрсәтү һәм яңадан җиһазлау).[28][29][30]

2020 елның гыйнварыннан сентябренә кадәр Кама Тамагы районында 667 млн сумлык товар төяп озатылган, бөтен 2013 елда бу күрсәткеч 586 млн[31] тәшкил иткән.

Авыл хуҗалыгы[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Авыл хуҗалыгы Кама Тамагы районының төп икътисады булып тора. Нигездә, көзге бодай, көзге арыш, арпа, борчак үстерәләр. Терлекчелекнең төп тармаклары: сөт-ит терлекчелеге һәм дуңгызчылык. 2016 елда 4 авыл хуҗалыгы предприятиесе һәм 24 крестьян (фермер) хуҗалыгы эшләгән, чәчүлекләрнең гомуми мәйданы 55 мең га тәшкил иткән, шуларның 44,9 мең гектарын «Ак Барс» холдингының «Кама Тамагы» бүлекчәләре һәм «Идел» терлекчелек хуҗалыгы биләгән. 5 мең га сөрү җирләре «Кызыл Шәрык» хуҗалыгына («Олы Кенәр» һәм Ленин исемендәге фермалар), шулай ук крестьян (фермер) хуҗалыкларына туры килә[28][29]. 2019 елда Кама Тамагы районында биш агрофирма һәм 35 фермер хуҗалыгы эшләгән, 2020 елда «Камская», «Буртасы», «Большие Кляри» һәм «Новагротех» компанияләре теркәлгән.[32][30]

2017 елда Кече Мәрәтхуҗа авылының ун фермер хуҗалыгы фермер мәйданчыгы ачтылар һәм «Кече Мәрәтхуҗа» авыл хуҗалыгы кулланучылар кооперативына берләштеләр.[33]

2018 елда авыл хуҗалыгы өлкәсендә тулаем территориаль продукт күләме 4,27 млрд. сум тәшкил иткән, ә үзләре җитештергән төяп җибәрелгән товарлар күләме-726 млн. сум. 2018 елда фермер хуҗалыклары 1141 тонна сөт һәм 116 тонна мөгезле эре терлек ите җитештерделәр. Җитештерелгән тулай продукция күләме 58 млн. сумга якын тәшкил итте, үсемлекчелек буенча — 25,2 млн., терлекчелек буенча — 32,7 млн.[34][35]

2019 елда хуҗалыкларга өч мең баш мөгезле эре терлек, биш меңнән артык кәҗә һәм сарык, 200 меңнән артык ат һәм 25 мең тавык исәпләнә, 3 мең гектардан артык сөрү җире, бер меңе — бөртекле, ике меңе — азык культуралары өчен. 2020 елда бөртеклеләрнең уртача уңышы 30,7 ц/га тәшкил итте[36].

2020 елның беренче яртыеллыгында авыл хуҗалыгының тулай продукциясе 158 млн. сум тәшкил итте.[37] 2013 елда бу күрсәткеч 728 млн. тәшкил итте[31].

Инвестиция потенциалы[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

2010 елдан 2020 елга кадәр минималь куллану бюджетына уртача айлык хезмәт хакы чагыштырмасы 1,86 тапкырдан 1,97 тапкыр арткан, ә эшсезлек дәрәҗәсе 2013 елдан 2020 елга кадәр 0,87% тан 1,87% ка кадәр арткан.[31]

Татарстан Республикасының Социаль-икътисадый мониторинг комитеты бәяләве буенча, 2020 елның беренче яртыеллыгында Кама Тамагы районының төп капиталына инвестицияләр 448,5 млн сум тәшкил иткән, ягъни Татарстанда инвестицияләрнең гомуми күләменнән 0,2%.[38] 2020 елда инвестицияләр юнәлеше буенча авыл хуҗалыгы, аучылык һәм балык тоту (22 млн.сум) һәм файдалы казылмалар чыгару (19 млн. сум) тәшкил итә. Республика Дәүләт статистикасы федераль хезмәте хисабы буенча, 2019 елда Кама Тамагы районына 235 млн. сум инвестиция җәлеп ителгән (бюджет акчаларыннан һәм кече эшмәкәрлек субъектларыннан тыш), 2018 елда-280 млн. [38][39].

Транспорт[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Район үзәге Казаннан көньяк-көнбатышка таба 117 км ераклыкта урнашкан. Район әһәмиятендәге автоюллар: «Кама Тамагы — Теньки-Октябрьский (Р — 241)» (Казан), 16К — 0980 «Кама Тамагы-Тәтеш», 16К-0352 «Кама Тамагы — Шонгуты (Р-241)». Район территориясе буйлап нефть-газүткәргечләр уза. Федераль әһәмияттәге транспорт челтәренең бер өлеше булып торган транспорт юлы киң таралган.[40] Идел елгасы пристаньлары Кама Тамагы штп, Куйбышев Затоны һәм Тенеш бистәләрендә бар.

2018 елда РФ Хөкүмәте МәскәүТүбән НовгородКазан тиз йөрешле автомобиль юлын төзүне хуплады, ул «Европа — Көнбатыш Кытай» халыкара транспорт коридорының бер өлеше булачак. Республика территориясендә юл Кайбыч, Апас, Югары Ослан, Кама Тамагы, Лаеш, Питрәч районнары аша узачак. Төзелеш 2024 елда тәмамланырга тиеш.[41]

Экология[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Район территориясендә аеруча саклана торган табигать объектлары: Байкүл һәм Урман күлләре; Юрьев, Зимовьев , Богородск һәм Коннодольск мәгарәләре; Теньков кылган даласы. Шулай ук төбәк әһәмиятендәге табигый тыюлыклар: Лобач тавы, Лабышка таулары, Антонов чокырлары.[42][43].Кылган даласының үсемлекләре Татарстан Республикасының Кызыл китабына кертелгән. Ә Лабыш тауларында Татарстанда сирәк санда калган хайваннар очрый.

Социаль өлкә[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Район территориясендә махсус сакланучы 52 мәдәни мирас объекты урнашкан: ике шәһәр төзелеше һәм архитектура һәйкәле, республика әһәмиятендәге ике тарихи һәйкәл һәм республика әһәмиятендәге 48 археология һәйкәле.[42]

Мәгариф өлкәсендә 10 урта, җиде төп, сигез башлангыч мәктәп һәм җиде мәктәп-бакча, 14 мәктәпкәчә һәм өч өстәмә белем бирү учреждениесе эшли. Куйбышев Затонында 72 нче һөнәри училище эшли. Мәдәният өлкәсен өч үзәк мәдәният йорты һәм 21 авыл мәдәният йорты, 11 авыл клубы, 27 китапханә, ике музыка мәктәбе, ике музей - [[Кама Тамагы туган якны өйрәнү музее]] һәм Красновидово авылында Алексей Максимович Горький музее, Туфан Миңнуллин иҗат йорты, дүрт халык коллективы - ике халык театры, бер вокаль-инструменталь ансамбль һәм бер ветераннар хоры эшләп килә. Район территориясендә 19 мәчет һәм 6 православие гыйбадәтханәсе бар.[28][29]

1932 елдан рус һәм татар телләрендә районның «Идел таңнары» газетасы чыга. Бу газета иң тәүдә «Алга» дип, 1938-2000 елларда «Кызыл байрак» дип аталган.[44]

Район белән бәйле шәхесләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

# А Ә Б В Г Д Е Ё Ж Җ З И К Л М Н О Ө П Р С Т У Ү Х Һ Ц Ч Ш Щ Э Ю Я

А[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Ә[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Б[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  • Әнвәр Баһаветдинов (Әнвәр Бәдретдин улы Баһаветдинов, 1925, Җәмәки) — ТАССР Югары шурасы президиумы рәисе (1983-1986).
  • Әхәт Беляев (Әхәт Габделхак улы Беляев, 1918, Уразлы) — кино төшерүче, РСФСР, ТАССР атазанган мәдәният хезмәткәре.
  • Ислам Беляев (Ислам Габделхак улы Беляев, 1926, Уразлы) — шагыйрь, журналист.

В[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Г[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Д[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

И[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

К[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

М[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Ө[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  • Сабир Өметбаев (Сабир Гаделҗан улы Өметбаев, 1908, Олы Кариле) — Минзәлә театры режиссеры, ТАССР атказанган сәнгать эшлеклесе, Тукай бүләге иясе.

Р[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

С[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Т[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

У[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Х[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Ш[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Ю[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  • Ф. Юнысов, галим

Сылтамалар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  1. http://kamskoye-ustye.tatarstan.ru/tat/22/administer/rukov/director.htm
  2. http://kamskoye-ustye.tatarstan.ru/tat/info.php?id=475421
  3. Камско-Устьинский муниципальный район. Камско-Устьинский муниципальный район (2020). 2020-11-24 тикшерелде.
  4. Герб Камско-Устьинского района. Геральдика.ру (2007-04-18). 2020-11-24 тикшерелде.
  5. Камско-Устьинский район. Справка. Tatarica. Татарская энциклопедия (2020). 2020-11-22 тикшерелде.
  6. Флаг Камско-Устьинского района. Геральдика.ру (2007). 2020-11-24 тикшерелде.
  7. Поспелов, 2003
  8. Камское Устье. Институт Татарской энциклопедии и регионоведения АН РТ (2015). 2020-11-28 тикшерелде.
  9. Национальный архив Республики Татарстан: Путеводитель, 1999
  10. Лев Жаржевский (2017-03-17). Образование ТАССР: от Татаро-Башкирской республики и штата Идель-Урал к 10 кантонам и 70 районам. Интернет-газета «Реальное время». 2020-11-07 тикшерелде.
  11. Наиль Вазыхов переизбран главой Камско-Устьинского района Татарстана. Татар-Информ (2020-09-25). 2020-11-30 тикшерелде.
  12. Руководители Республики Татарстан. Государственный комитет РТ по архивному делу (2020). 2020-11-22 тикшерелде.
  13. Лоханов Павел Николаевич. ТатЦентр (2020). 2020-11-30 тикшерелде.
  14. Павел Лоханов покинул пост главы Камско-Устьинского района. Татар-Информ (2019-01-24). 2020-11-30 тикшерелде.
  15. http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus59_reg1.php
  16. http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus70_reg1.php
  17. http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus79_reg1.php
  18. http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus89_reg1.php
  19. http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus02_reg1.php
  20. http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus10_reg1.php
  21. https://www.google.com/search?tbm=bks&q=каскоустьинский+район#tbm=bks&q=+35+%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2.+50+%D0%BF%D0%B0%D1%81.+.+%D0%BF%D1%83%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%BE%D0%B2,+%D0%B2+%D0%BA-%D1%80%D1%8B%D1%85+%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B6%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D0%B8+34860+%D1%87%D0%B5%D0%BB.+%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%87%D0%B8%D0%B5
  22. 22,0 22,1 22,2 Мустафин М.Р, Хузеев Р.Г. Всё о Татарстане (Экономико-географический справочник). — Казань, 1994
  23. 2002 ел сан алу базасы
  24. http://www.tatstat.ru/VPN2010/DocLib8/%D0%BD%D0%B0%D1%86%20%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2.pdf
  25. Закон Республики Татарстан от 31 марта 2005 года № 26-ЗРТ «Об установлении границ территорий и статусе муниципального образования „Камско-Устьинский муниципальный район“ и муниципальных образований в его составе»
  26. 26,00 26,01 26,02 26,03 26,04 26,05 26,06 26,07 26,08 26,09 26,10 26,11 26,12 26,13 26,14 26,15 26,16 26,17 26,18 Численность населения муниципальных образований Республики Татарстан на начало 2015 года. әлеге чыганактан 2015-04-17 архивланды. 2015-04-17 тикшерелде.
  27. Варваринское сельское поселение (Татарстан) > Данные не обнаружены. Возможно страница переименовывалась. Проверьте справочник
  28. 28,0 28,1 28,2 Инвестиционный паспорт. Камско-Устьинский муниципальный район (2016). 2020-12-01 тикшерелде.
  29. 29,0 29,1 29,2 Камско-Устьинский район. TatCenter.ru (2020). 2020-12-01 тикшерелде.
  30. 30,0 30,1 Предприятия в Камском Устье. PriceShop.Ru (2020). 2020-11-25 тикшерелде.
  31. 31,0 31,1 31,2 Рейтинг муниципальных образований. Министерство экономики Республики Татарстан (2020). 2020-11-15 тикшерелде.
  32. Для сельхозпредприятий Камско-Устьинского района РТ подготовят дорожную карту. Татар-Информ (2019-10-02). 2020-12-01 тикшерелде.
  33. [https://www.tatar-inform.ru/news/agriculture/16-01-2019/v-novuyu-fermerskuyu- ploschadku-v-kamsko-ustinskom-rayone-investirovano-42-mln-rubley-5482884 В новую фермерскую площадку в Камско-Устьинском районе инвестировано 42 млн рублей]. Татар-Информ (2019-01-16). 2020-11-30 тикшерелде.
  34. В Камско-Устьинском районе РТ появится предприятие по выращиванию африканского клариевого сома. Татар-Информ (2019-02-21). 2020-11-30 тикшерелде.
  35. Фермеры Камско-Устьинского района увеличили производство молока и мяса. Татар-Информ (2019-01-16). 2020-11-30 тикшерелде.
  36. Фарид Мухаметшин призвал Камско-Устьинский район задуматься о промышленном развитии. Татар-Информ (2019-02-21). 2020-11-30 тикшерелде.
  37. Президент РТ оценил темпы уборки зерновых в Камско-Устьинском районе. ТАТАР-Информ (2020-08-12). 2020-11-30 тикшерелде.
  38. 38,0 38,1 Основные показатели инвестиционной и строительной деятельности в Республике Татарстан. Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Республике Татарстан (2020). 2020-11-07 тикшерелде.
  39. Основные показатели инвестиционной и строительной деятельности в Республике Татарстан. Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Республике Татарстан (2020). 2020-11-07 тикшерелде.
  40. Камско-Устьинский район. Союз малых городов Российской Федерации (2020). 2020-11-25 тикшерелде.
  41. Они сдвинули даже мост. Публикуем новый маршрут автобана Москва – Казань по Татарстану. Бизнес Online (2020-07-22). 2020-12-02 тикшерелде.
  42. 42,0 42,1 Зиганшин, 2015
  43. Камско-Устьинская спелеологическая система. Tatarica. Татарская энциклопедия (2020). 2020-12-02 тикшерелде.
  44. Волжские зори – Идел таңнары. Tatarica. Татарская энциклопедия (2020). 2020-11-30 тикшерелде.