Ютазы районы

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Ютазы районы latin yazuında])
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү
Ютазы районы
Герб
RUS Ютазинский район COA.jpg
Байрак
RUS Ютазинский район flag.jpg
Ил

Русия

Статус

Район

Җөмһүрият

Татарстан

Административ үзәк

Урыссу

Нигезләү датасы

6 апрель 1991 ел

Район башлыгы

Шәфигуллин Аяз Әдип улы

Башкарма комитеты җитәкчесе

Самонина Светлана Петровна

Халык саны  (2019)

20 316 кеше

Халык тыгызлыгы

26,77 кеше/км²

Милли состав

татар - 74,6%, рус - 21,3%, башкорт - 0,9% [1]

Дини состав

мөселман-сөннәчеләр, православлар

Мәйдан

759 км²

Сәгать поясы

MSK (UTC+3)

Телефон коды

85593

Автомобиль номерлар коды

16, 116

http://jutaza.tatarstan.ru/

Ютазы муниципаль районы (Ютазы районы, рус. Ютазинский район) — Россия Федерациясе Татарстан Республикасы составындагы административ-территориаль һәм муниципаль берәмлек (муниципаль район). Административ үзәк — Урыссу шәһәр тибындагы поселогы. 2020 ел башына районда 20 248 кеше яшәгән. Шул исәптән шәһәр халкы — 10 633, авыл халкы — 9615[2].

1935 елда барлыкка килгән, 1958 елда Урыс дип аталган. 1963 елда бетерелгән. Ютазы районы буларак 1991 елда Баулы районы составыннан чыгару юлы белән торгызылды[3][4].

Район территориясендә «Урусский» сәнәгать паркы, шулай ук Татарстан Республикасы Президенты Рөстәм Миңнеханов йөкләмәсе буенча Урыссу ДРЭСнең элеккеге хезмәткәрләре өчен төзелгән «Тапарт» сынаулы-эксперименталь машина төзелеше заводы эшләп килә[5][6].

Ютазы районы территориясендә «Урдалы Тау» табигать һәйкәле урнашкан[7].

География[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Республиканың көньяк-көнчыгышында урнашкан. Татарстан Республикасының Азнакай, Бөгелмә, Баулы районнары һәм Башкортостан (Туймазы һәм Шаран районнары, Октябрьский шәһәр округы) белән чиктәш булып тора. Район территориясе буйлап ага торган иң зур елгалар: Ык (Кама кушылдыгы), Ютазы, Дим (Ык кушылдыгы).

Герб һәм байрак[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Cquote3.svg
Яшел кырда канатларын җәеп салган көмеш тургай, көмеш белән каплап алынган һәм шулай ук алтын кояш белән бизәлгән (йөзнең сурәтсез), лазор купол рәвешендә чыга торган сында әлеге кош утырган.
Гербның геральдик тасвирламасы[8]
Cquote2.svg

Гербның төп фигурасы — тургай. Ул районның көньяк-көнчыгыш урнашуына күрсәтә, чөнки таң яктысы, уяну, матурлык символы булып тора. Алтын кояш тормышны, энергияне һәм җылылыкны гәүдәләндерә. Җирле традицияләргә иярүне бизәкле купол күрсәтә, ул традицион татар орнаментларын хәтерләтә. Төсләрнең дә әһәмияте бар: алтын (сары) байлык, интеллект, хөрмәт, даимилек символы булып тора; көмеш — камиллек, миһербанлылык, үзара аңлашу; яшел — өмет, табигать, сәламәтлек, тормыш үсеше; лазурь — хакыйкать, намус һәм игелек символы[9].

Район байрагы герб нигезендә эшләнгән. Ул киңлеге озынлыгына 2:3 мөнәсәбәтле тигез булган турыпочмаклыктан гыйбарәт. Яшел фонда үзәктә ак тасма белән уратып алынган зәңгәрсу куполда күксел-ак тургай урнашкан. Эчендә — сары кояш[9].

Тарих[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Азнакай һәм Ютазы районнарының милли картасы
Азнакай һәм Ютазы районнарының дини картасы

Формалашу[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

1920 елга кадәр район җирләре Самара губернасының Бөгелмә өязенә кергән. 1920 елда өязне яңа төзелгән Татарстан АССР составында шул үк исемдәге кантонга үзгәртеп корып җибәргәннәр. 1930 елның июлендә территориаль реформа тәмамланды, ул вакытта Татарстан АССРның барлык кантоннары бетерелгән, алар урынына районнар төзелгән, хәзерге Ютазы районы территориясен Баулы районына тапшырганнар, ә мөстәкыйль муниципаль-административ берәмлек буларак, хәзерге атама белән 1935 елда аерып чыгарганнар[10][7]. 1958 елда район үзәге Ютазы авылыннан Урыссу эшчеләр поселогына күчерелә, анда 1944 елдан 2017 елга кадәр шәһәр формалаштыра торган предприятие — Урыссу ДРЭС эшләгән[11], шул ук вакытта район исеме Урыс дип үзгәртелә һәм бетерелгән Тымытык районының бер өлешен үз эченә кертә. 1963 елда Урыс районын юкка чыгарганнар. Ютазы районын 1991 елда Баулы районы составыннан чыгару юлы белән тулысынча торгызганнар[3][4][12].

Хәзерге заман[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

2005 елда район хакимияте башлыгы итеп Алмас Сәхаповны билгеләгәннәр[13]. Барлыгы бер ел — 2010 елның октябреннән 2011 елның декабренә кадәр — районны соңрак Азнакай районы башкарма комитеты җитәкчесе итеп билгеләнгән Марсель Шәйдуллин җитәкли[14][15]. Ә Ютазы районы башлыгы итеп Рөстәм Нуриев билгеләнгән, ул үз вазыйфасына 2012 елда тулысынча керешкән һәм 2019 елда Алабуга районында вазифаларын башкаручы итеп билгеләнгәнче эшләгән[16][17]. 2019 елның сентябрендә район җитәкчесе ВВБ Аяз Шәфигуллин булган, соңрак ул 2020 елның сентябрендә район башлыгы вазыйфасына сайланган[18][19].

Районда туган танылган шәхесләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Халык[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Шәһәр шартларында (Урыссу штп) район халкының 52,34%ы яши.

Халык саны
2002[20]2005[21]2006[22]2007[23]2008[24]2009[25]2010[26]2011[27]2012[28]2013[29]
23 27722 95022 82422 82122 67422 67421 61521 57621 42721 390
2014[30]2015[31]
21 21421 094

Милли составы[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Милләт 1989[32] 2002[33] 2010[34]
татарлар 62,6% 74,7% 74,6%
урыслар 29,4% 21,3% 21,3%
арлар 6,7% ?% ?%
чуашлар 1,1% 0,8% ?%

Идарә-җир төзелеше[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Ютазы муниципаль районында 1 шәһәр һәм 10 авыл җирлеге һәм алар составындагы 38 торак пункт[35].

  1. Урыссу шәһәр тибындагы поселогы
  2. Әбсәләм авыл җирлеге
  3. Акбаш авыл җирлеге
  4. Бәйрәкә авыл җирлеге
  5. Бәйрәкәтамак авыл җирлеге
  6. Димтамак авыл җирлеге
  7. Кәрәкәшле авыл җирлеге
  8. Иске Каразирек авыл җирлеге
  9. Ташкичү авыл җирлеге
  10. Урыссу авыл җирлеге
  11. Ютазы авыл җирлеге

Икътисад[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Сәнәгать[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Районда иң эре сәнәгать предприятиеләренең берсе — 33 гектардан артык мәйданлы һәм елына 70 мең м³ тимер-бетон эшләнмәләр җитештерү куәте булган «Әбсәләм төзелеш конструкцияләре һәм материаллары комбинаты»[36][37]. Башка алдынгы предприятиеләр — Урыссу химия заводы (химик реагентларны җитештерү)[38], "Электросоединитель" (электр тоташтыручыларын җитештерү)[39], "Урыссу рудалы түгел материал предприятиесе[40]", "Бетон+[41]", "Транспорт[42]", "Волма-Әбсәләм" (гипсокартон битләрне һәм пазогребеньле плитәләрне җитештерү), "Ютазы элеваторы[43]". Районның төп предприятиеләренең берсе — «Урыссу электромеханик заводы» — 2020 елның мартында банкротлыкка чыккан[44].

2014 елда район территориясендә «Урыссу» сәнәгать мәйданчыгы ачылган. 2017 елның октябрендә мәйданчык нигезендә резидентлар өчен икътисадый ташламалы шул ук исемдәге сәнәгать паркы төзелгән. Мәсәлән, парк территориясендә мәйданнар сатып алу яки арендага бирү чыгымнарын субсидияләү һәм җиһазлар сатып алу гомуми суммадан 25% һәм 50% тәшкил итә. 2019 елда мәйданчыкта керамзит блоклар, корпус җиһазлары, пластик эшләнмәләр, пиломатериаллар, дуңгыз ите һәм сыер ите сата торган химик продукция җитештерә торган 11 резидент эшләгән[5][45][46][47].

2017 елда Татарстан Республикасы Президенты Рөстәм Миңнеханов йөкләмәсе буенча «Татнефть» һәм «Пакер» компанияләре, ябылган Урыссу ДРЭСнең элеккеге хезмәткәрләрен эшкә урнаштыру өчен, «Тапарт» сынаулы-эксперименталь машина төзелеше заводы булдырганнар. 2020 елның сентябрендә объект төзелешенең беренче чираты тәмамланган[6].

2020 елның гыйнварыннан сентябренә кадәр район компанияләре үзләре җитештергән товарларны 2,9 млрд сумга диярлек җитештергәннәр (2013 елның бөтен суммасы 3,27 млрд сум тәшкил иткән)[48].

Авыл хуҗалыгы[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Авыл хуҗалыгына каралган җирләр 52 мең гектардан артык мәйданны били, шулардан 39 гектарга якын чәчүлек җирләре бар. Төп үстерелә торган бөртекле культуралар: сабан бодае, көзге арыш, арпа, солы, карабодай, борчак. Чәчү мәйданнарының якынча 50%ын бөртекле культуралар тәшкил итә. 2011 елда 54,3 мең тонна ашлык җыйганнар, чәчү мәйданының уңышлылыгы — 28,1 ц/га, 2020 елның августында — 17,8 тонна, уңышлылык — 43,2 ц/га[49][50]. Терлекчелекнең төп тармаклары — ит-сөт терлекчелеге һәм дуңгызчылык. Терлекләрнең баш тыгызлыгы 100 га 26 башка җитә. Районда авыл хуҗалыгы белән шөгыльләнщ торган эре предприятиеләр — «АгроМир», «Тукай ис. предприятие», «Нур-Агро», «Таң». 150дән артык крестьян-фермер хуҗалыгының үсеш дәрәҗәсе буенча «Алма-Ата» (авыл исеме буенча), Вафаулин Альберт һәм Нәбиуллин Илдус билгелиләр[4][49].

2020 елның беренче яртыеллыгында авыл хуҗалыгының тулай продукциясе 329 млн сум тәшкил итте. Бөтен 2013 елда бу күрсәткеч — 810 млн[48].

Инвестицион капитал[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

2020 елның февраль аенда булган мәгълүматларга караганда, тулай территориаль продукт 8,7 млрд сум тәшкил иткән, бу — чагыштырма бәяләрдә 2018 ел дәрәҗәсенә карата 104% тәшкил иткән[51].

2010 елдан 2020 елга кадәрге чорда уртача айлык хезмәт хакының минималь кулланучы бюджетына нисбәте 1,76дан 2,22 тапкырга кадәр артты. Шул ук вакытта 2010 елда уртача хезмәт хакы 12,7 мең сум тәшкил иткән, ә 2020 елга 33 меңгә кадәр арткан. 2010 елдан 2020 елга кадәр эшсезлек дәрәҗәсе 1,34% тан 2,5 % ка кадәр артты, уртача төбәк күрсәткече 3,78[48][52].

Татарстан Республикасы Социаль-икътисадый мониторинг комитеты бәяләве буенча 2020 елның беренче яртыеллыгында Ютазы районының төп капиталына инвестицияләр (хуҗалык субъектларының тулы даирәсе) 700 млн сумга якын, ягъни Татарстанда инвестицияләрнең гомуми күләменнән 0,3 % тәшкил иткән[2]. Барыннан да бигрәк электр энергиясе, газ яки пар белән тәэмин итүгә (42 млн сумга якын), эшкәртү җитештерүеләренә (23 млн сумнан артык), транспортлау һәм саклауга (12,6 млн) инвестициялиләр[2]. Республиканың Дәүләт статистикасы федераль хезмәте мәгълүматлары буенча 2019 елда Ютазы районына 529 млн сумга якын инвестицияләр җәлеп ителгән (бюджет акчаларыннан һәм кече эшкуарлык субъектларыннан керемнәрдән тыш), ә 2018 елда — 219 млн[2][52].

Торак фонд[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Торак йортларны гамәлгә кертү[2][52][үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

2018 ел 2019 ел 2020 ел (гыйнвар-июнь)
кв.м % ТРда кв.м % ТРда кв.м % ТРда
кв.м район %ы кв.м район %ы кв.м район %ы
Барлыгы 10041 100 2409949 0,42 11038 100 2675529 0,41 8448 100 1353428 0,62
Шул исәптән предприятиеләр һәм оешмалар тарафыннаг 2324 23,15 1301195 0,18 - - 1569808 - - - 551485 -
Шул исәптән халык тарафыннан 7717 76,85 1108754 0,70 11038 100 1105721 1,00 8448 100 801943 1,05

Транспорт[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Районның төп автоюллары: 16К-0025 «Азнакай — Ютазы — М-5 "Урал"», 16К-1710 «Урыссу — Октябрьский», «Урыссу — Ютазы — Бөгелмә». Автомобиль юллары челтәренең гомуми озынлыгы 400 км тәшкил итә, шулардан төбәк әһәмияттәге — 195,6, җирле — 204,4 км. Районда каты өслекле 185,38 км юл[49]. Район территориясендә Куйбышев тимер юлының «ИнзаЧишмә» тимер юл линиясе уза, шулай ук «Урыссу — Нарышево» (Октябрьский шәһәре) тимер юл тармагы урнашкан.

Экология[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Ютазы районы территориясендә 1972 елда төзелгән «Урдалы Тау» табигать һәйкәле урнашкан. Анда 76 төр үлән үсемлекләре тәкъдим ителгән, алар болын далаларына хас, ташлы далаларга хас 19 төр һәм нарат урманнарына — 9 төр үсемлекләр. Шулай ук Татарстан Республикасының Кызыл китабына кертелгән вәкилләр дә бар. Мәсәлән, шалфей төшә торган, шаровница нокталы, җитен күпьеллы, миндаль түбән. Хайваннардан аеруча киң таралган: кәлтә, чәперчек сары, йомран, зур түшкә[7].

2020 елда Димтамак җирлеге территориясендә 356 м² мәйданлы территориядә нефтьле продуктларны легаль булмаган урнаштыру һәм күмү табылган[53][54].

Социаль өлкә[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Район территориясендә 21 балалар бакчасы, 17 мәктәп, Балалар иҗаты үзәге, районның төрле авылларында 21 филиаллы Мәдәният йорты һәм 19 филиаллы Үзәк китапханә системасы эшли[49][4]. Район сәламәтлек саклау системасында Урыссу үзәк хастаханәсе, ике табиб амбулаториясе һәм 17 фельдшер-акушерлык пункты бар[49][4].

1992-2012 елларда 124нче санлы Ютазы һөнәри училищесы (2012-2016 елларда Бөгелмә аграр көллияте филиалы) эшләгән.

Сылтамалар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  1. 2010 ел Бөтенрусия халык санын алуы. Татарстан Республикасы халкының милли составы (PDF), archived from the original (PDF) on 2012-11-21, retrieved 2013-11-11 
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2020 елның башында Татарстан Республикасы муниципаль берәмлекләренең халык саны. Татарстан Республикасы буенча Дәүләт статистикасы федераль хезмәте территориаль органы (2020). 2020-11-07 тикшерелде.
  3. 3,0 3,1 Национальный архив Республики Татарстан: Путеводитель, 1999, бит. 566
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Ютазинский район. TatCenter.ru интернет-порталы (2019). 2020-12-06 тикшерелде.
  5. 5,0 5,1 В промпарке Татарстана «Уруссу» появился 11-й резидент. TatCenter.ru интернет-порталы (2019-02-18). 2020-12-06 тикшерелде.
  6. 6,0 6,1 На заводе «Тапарт» в РТ представили технологии нефтедобычи, у которых нет аналогов в мире. «Бизнес Online» эшлекле электрон газетасы (2020-09-04). 2020-12-06 тикшерелде.
  7. 7,0 7,1 7,2 Экологический гид, 2015, бит. 276
  8. Герб Ютазинского района. Сетевое издание «Геральдика.ру» (2010-03-10). 2020-12-03 тикшерелде.
  9. 9,0 9,1 Флаг Ютазинского района. «Геральдика.ру» челтәрле нәшрияте (2018-06-01). 2020-11-24 тикшерелде.
  10. Лев Жаржевский (2017-03-17). Образование ТАССР: от Татаро-Башкирской республики и штата Идель-Урал к 10 кантонам и 70 районам. «Реальное время» интернет-газетасы. 2020-11-07 тикшерелде.
  11. Луиза Игнатьева (2016-12-27). Жизнь и смерть Уруссинской ГРЭС, или Есть ли жизнь после смерти. «Реальное время» интернет газетасы. 2020-12-06 тикшерелде.
  12. Ведомости Верховного Совета СССР, 1958
  13. О назначении Сахапова А.М. главой администрации Ютазинского района Республики Татарстан. Республика Татарстан газетасы (2005-07-07). 2020-12-06 тикшерелде.
  14. Экс-глава Ютазинского района переходит на работу в Азнакаевский район РТ. Татар-информ (2011-12-20). 2020-12-06 тикшерелде.
  15. В Ютазинском районе сменилось руководство. Республика Татарстан газетасы (2010-06-26). 2020-12-06 тикшерелде.
  16. Рустем Нуриев назначен и.о. руководителя исполкома Елабужского района. Республика Татарстан газетасы (2019-09-19). 2020-12-06 тикшерелде.
  17. Нуриев Рустем Мидхатович. «Реальное время» интернет газетасы (2020-08-20). 2020-12-06 тикшерелде.
  18. Шафигуллин Аяз Адипович. Ютазы муниципаль районы (2020). 2020-12-06 тикшерелде.
  19. Надежда Гордеева (2019-09-19). Руководить Ютазинским районом до выборов главы будет представитель Минсельхоза РТ Аяз Шафигуллин. Татар-информ. 2020-12-06 тикшерелде.
  20. Всероссийская перепись населения 2002 года. Том. 1, таблица 4. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, районов, городских поселений, сельских населённых пунктов - райцентров и сельских населённых пунктов с населением 3 тысячи и более. әлеге чыганактан 2012-02-03 архивланды.
  21. Административно-территориальное деление (АТД) за 2005 год. әлеге чыганактан 2015-03-29 архивланды. 2015-03-29 тикшерелде.
  22. Административно-территориальное деление (АТД) за 2006 год. әлеге чыганактан 2015-03-29 архивланды. 2015-03-29 тикшерелде.
  23. Административно-территориальное деление (АТД) за 2007 год. әлеге чыганактан 2015-03-29 архивланды. 2015-03-29 тикшерелде.
  24. Республика Татарстан. База данных показателей муниципальных образований на 1 января 2008-2014 годов
  25. Численность постоянного населения Российской Федерации по городам, поселкам городского типа и районам на 1 января 2009 года. әлеге чыганактан 2014-01-02 архивланды. 2014-01-02 тикшерелде.
  26. Численность и размещение населения республики Татарстан. Итоги всероссийской переписи населения 2010 года
  27. Оценка численности постоянного населения Республики Татарстан на 1 января 2011 года. әлеге чыганактан 2015-04-04 архивланды. 2015-04-04 тикшерелде.
  28. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям. Таблица 35. Оценка численности постоянного населения на 1 января 2012 года. әлеге чыганактан 2014-05-31 архивланды. 2014-05-31 тикшерелде.
  29. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 года. — М.: Федеральная служба государственной статистики Росстат, 2013. — 528 с. (Табл. 33. Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, городских населённых пунктов, сельских населённых пунктов). әлеге чыганактан 2013-11-16 архивланды. 2013-11-16 тикшерелде.
  30. Численность населения муниципальных образований Республики Татарстан на начало 2014 года. Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Республике Татарстан. Казань, 2014. әлеге чыганактан 2014-04-12 архивланды. 2014-04-12 тикшерелде.
  31. Численность населения муниципальных образований Республики Татарстан на начало 2015 года. әлеге чыганактан 2015-04-17 архивланды. 2015-04-17 тикшерелде.
  32. Мустафин М.Р, Хузеев Р.Г. Всё о Татарстане (Экономико-географический справочник). — Казань, 1994
  33. 2002 ел сан алу базасы
  34. архив күчермәсе (PDF), archived from the original (PDF) on 2012-11-21, retrieved 2013-11-11 
  35. Закон Республики Татарстан от 31 января 2005 года № 46-ЗРТ «Об установлении границ территорий и статусе муниципального образования «Ютазинский муниципальный район» и муниципальных образований в его составе». әлеге чыганактан 2018-03-22 архивланды. 2018-03-22 тикшерелде.
  36. О комбинате. Әбсәләм төзелеш конструкцияләре һәм материаллары комбинаты (2019). 2020-12-06 тикшерелде.
  37. Министр промышленности и торговли Алберт Каримов в Ютазинском районе. Ютазы таңы (2020-02-21). 2020-12-06 тикшерелде.
  38. Уруссинский химический завод. РБК МА (2020). 2020-12-07 тикшерелде.
  39. Электросоединитель. РБК МА (2020). 2020-12-07 тикшерелде.
  40. Уруссинское предприятие нерудных материалов. РБК МА (2020). 2020-12-07 тикшерелде.
  41. Бетон+. РБК МА (2020). 2020-12-07 тикшерелде.
  42. Транспорт. РБК МА (2020). 2020-12-07 тикшерелде.
  43. Ютазинский элеватор. РБК МА (2020). 2020-12-07 тикшерелде.
  44. Уруссинский электромеханический завод распродаст имущество на 160 млн рублей. «Реальное время» интернет газетасы (2020-08-27). 2020-12-06 тикшерелде.
  45. Уруссинская промышленная площадка прошла аккредитацию. Ютазинская новь (2015-07-10). 2020-12-06 тикшерелде.
  46. О создании Промышленного парка «Уруссу» на территории Ютазинского муниципального района Республики Татарстан на базе существующей Промышленной площадки«Уруссу». Ютазы муниципаль районы (2017). 2020-12-06 тикшерелде.
  47. Стратегия социально-экономического развития Ютазинского муниципального района. Татарстан Республикасы Министрлар Кабинеты (2017). 2020-12-06 тикшерелде.
  48. 48,0 48,1 48,2 Рейтинг муниципальных образований. Татарстан Республикасы Икътисад министрлыгы (2020). 2020-11-15 тикшерелде.
  49. 49,0 49,1 49,2 49,3 49,4 История района. Ютазы муниципаль районы (2020-01-27). 2020-12-06 тикшерелде.
  50. Аграрии РТ собрали 1 миллион тонн зерна урожая этого года. Ютазинская новь (2020-08-04). 2020-12-06 тикшерелде.
  51. Ильмира Галиева (2020-02-21). Деятельность Ютазинского района получила положительную оценку. Ютазинская новь. 2020-12-06 тикшерелде.
  52. 52,0 52,1 52,2 Занятость и заработная плата. Дәүләт статистикасы федераль хезмәте (2020). 2020-12-06 тикшерелде.
  53. В Татарстане завели дело из-за загрязнения почвы нефтепродуктами. Kazanfirst (2020-09-16). 2020-12-06 тикшерелде.
  54. В Татарстане незаконно хоронили нефть. Inkazan.ru челтәрле басмасы (2020-09-16). 2020-12-06 тикшерелде.

Әдәбият[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]