Шаран районы

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Шаран районы latin yazuında])
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү
Шаран районы
рус. Шаранский район
баш. Шаран районы
Герб
Coat of Arms of Sharan rayon (Bashkortostan).png
Байрак
Flag of Sharan rayon (Bashkortostan).png
Ил

Русия

Статус

Район

Республика

Башкортстан

Административ үзәк

Шаран

Нигезләү датасы

1935

Район башлыгы

Сәмигуллин Илгиз Мәгдән улы[1]

Рәсми телләр

башкорт теле, урыс теле

Халык саны (2010)

23 620 кеше

Мәйдан

1 384 км²

Шаран районы харитада

Сәгать поясы

MSK+2 (UTC+6)

Автомобиль номерлар коды

02, 102

http://www.sharanrb.ru

Шаран районы (рус. Шаранский район) – Башкортстанга керүче муниципаль район. Административ үзәге – Шаран авылы Уфадан 180 км еракта урнашкан. Якындагы тимер юл станциясе – Туймазыда (35 км).

Географик сыйфатлама[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Шаран районы Бөгелмә-Бәләбәй калкулыгының көнчыгыш өлешендә, Ык елгасының уң ягына урнашкан. Ыкның кушылдыгы Сөн елгасы районны урталай бүлә.
Авыл хуҗалыгы биләмәләре – 97 500 га (70,5%), ш.и. игеннәр – 52 655 га, көтүлекләр – 21 975, печәнлекләр – 22 603 га. Урманнар – 33075 га (24%).

Халык[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

12 авыл советына берләшкән 104 авыл бар. Иң эреләре – Шаран (5,54 мең), Наратасты (0,86 мең), Зирекле (0,94 мең), Түбән Зәет (0,79 мең).
2002 елгы сан алу буенча районда халык саны буенча беренче урында башкортлар (31,1 %), татарлар (27,3 %), 24 авылда чирмешләр (20,2 %), урыслар (10,65%), чуашлар (10,2%) яши. Ләкин район хакимиятенең мәгариф бүлеге үк бу саннарның ялганлыгын исбатлый.

Сан алганда милли состав[2]

Ел татарлар чирмешләр башкортлар
1939 34,1% 14,5% 13,3%
1970 38,9% 13,5%
1989 51,0% 6,4%
2002 27,3% 20,2% 31,1%

Туган тел буенча халык (2010): татар теле — 49,3%, чирмеш теле — 18,8%, урыс теле — 15,2%, чуаш теле — 7,8%, башкорт теле — 7,0%.[3]

Халык саны
1939[4] 1959[5] 1970[6] 1979[7] 1989[8] 2002[9] 2010[10]
51 981 35 964 33 496 28 900 23 889 24 494 22 514

Административ бүленеш[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  • Акбарыс авыл шурасы
  • Базгыя авыл шурасы
  • Дүртөйле авыл шурасы
  • Зирекле авыл шурасы
  • Иске Томбагыш авыл шурасы
  • Метрәй Аланы авыл шурасы
  • Мичүрин авыл шурасы
  • Нөрәй авыл шурасы
  • Писер авыл шурасы
  • Түбән Зәет авыл шурасы
  • Түбән Ташлы авыл шурасы
  • Чалмалы авыл шурасы
  • Шаран авыл шурасы

Танылган кешеләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Мәгариф өлкәсе[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Урта белем[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

2009-10 уку елында 18 урта, 9 төп, 12 башлангыч мәктәп эшләгән. Аларда 3203 бала укыган. Шулар арасында татар балалары – 1624, чирмеш балалары – 692, урыс балалары – 392, чуаш балалары – 333.
Шаран районы башкортлары балаларына туган телләрен өйрәнүнең барча мөмкинлекләре тудырылган. 6 мәктәптә 39 башкорт баласы телен өйрәнә, моңа өстәп башка милләт балаларына ул дәүләт теле буларак керә.
23 мәктәптә 1145 бала татар телен өйрәнә. Бу – татар балаларының 70,5% туган телен өйрәнә дигән сүз.
16 мәктәптә 466 чирмеш баласы туган телен өйрәнә (67,3%). 4 мәктәптә 194 бала чуаш телен өйрәнә (58,3%).
Район мәгариф бүлеге биргән мәгълүмат буенча Шаран районында урыс балаларының 238 проценты (!) урыс телен 11 мәктәптә туган тел буларак өйрәнә.[11]

Икътисад[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Районда төрле юридик формалы 15 авыл хуҗалыгы предприятиесе эшли, шуларның 7се – кооператив, 6 ҖЧҖ, 3 муниципаль унитар предпприятие, 4 зур фермер хуҗалыгы (КФХ), 3 авыл хуҗалыгы предпприятиесе, 1 хосусый эшмәкәр. Шәхси хуҗалыклар – 7922.
Эшмәкәрләр саны – 543. Шуларның 36 – кече предприятие, 391 шәхси эшмәкәр, 116 КФХ. Кече эшмәкәрлек 3891 кешене эш белән тәэмин итә.
Район җиреннән ел да 0,2 млн т нефть суыртыла.

Матбугат[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  1. http://www.sharanrb.ru/officials/161/
  2. Население Башкортостана: XIX—XXI века: статистический сборник/ Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Республике Башкортостан.- Уфа:Китап, 2008.- 448 с.:ил.
  3. http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/login.xhtml
  4. ССҖБ җанисәбе (1939)
  5. ССҖБ җанисәбе (1959)
  6. ССҖБ җанисәбе (1970)
  7. ССҖБ җанисәбе (1979)
  8. ССҖБ җанисәбе (1989)
  9. Бөтенрусия җанисәбе (2002)
  10. Бөтенрусия халык санын алу, 2010
  11. http://www.sharanrb.ru/documents/253/

Сылтамалар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]