Бакалы районы

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Бакалы районы latin yazuında])
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү
Бакалы районы
рус. Бакалинский район
баш. Баҡалы районы
Герб
Coat of Arms of Bakaly rayon (Bashkortostan).png
Байрак
Flag of Bakaly rayon (Bashkortostan).png
Ил

Русия

Статус

Район

Республика

Башкортстан

Административ үзәк

Бакалы

Нигезләү датасы

1930

Район башлыгы

Андреев Александр Георгий улы[1]

Рәсми телләр

башкорт теле, урыс теле

Халык саны (2010)

31 886 кеше

Мәйдан

1 951 км²

Бакалы районы харитада

Сәгать поясы

MSK+2 (UTC+6)

Автомобиль номерлар коды

02, 102

http://www.bakaly.ru/
{{#coordinates:}}: нельзя иметь более одной первичной метки на странице

Бакалы районы (баш. Баҡалы районы, рус. Бакалинский район) — Башкортстанның көнбатышында, Татарстан чигендә урнашкан муниципаль район. Административ үзәгеБакалы авылы.

Ык һәм Сөн буйларында урнашкан районның гомум мәйданы 1951 квадрат километр тәшкил итә. 96 торак пунктын 17 авыл биләмәсе берләштерә, шуларда барлыгы 32 меңнән артык кеше яши.

Район 1930 елның 20 августында төзелә.

Сыйфатлама[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Бакалы районы Башкортостанның көнбатышында урнашкан. Ул республиканың Илеш, Чакмагыш, Туймазы, Шаран, Татарстанның Азнакай, Актаныш районнары белән чиктәш. Бакалы районы чуар, шулай да, татар-керәшен җире дип санала. 1989 елда уздырылган исәпкә алу мәгълүматларына караганда, татарларның саны – 20 093 кеше, ягъни район халкының 62,2 %ы (1979 елдагы мәгълүматлар буенча, татарлар 20 305 кеше булган).

2002 ел халык исәбен алу мәгълүматларыннан күренүенчә, биредә күпчелекне татарлар тәшкил итә. Алар районда 51,7 процент, 16 700 кеше исәпләнәләр. Татарлар составындагы этнотөркем – керәшеннәр 13,3 процент. Урыслар – 21,3, башкортлар 19,4, чуашлар 3,2, чирмешләр 2,9 процент.

Татарлар саны нык киметелгән дип санала, галимнәр, журналистлар районда башкортлар санын татарлар хисабына күбәйтелде дип әйтәләр[2][3]. Аерым алганда районда яшәгән керәшеннәрне башкортлаштыру күренеше урын ала[4].

Фашистларга каршы сугышкан партизан отрядларын оештырган, Бөек Ватан сугышында каһарманлыгы өчен «Кара генерал» кушаматын алган легендар шәхес Даян Мурзин Бакалы ра­йонында туган. Еш кына аны башкорт дип күрсәтергә тырышалар, ләкин Даян ага милләтне алмаштыру мөртәтлек сыйфаты дип саный. Әмма ул туып-үскән Балыклы, аннары мәктәпне тәмамлаган Иске Корыч авыллары хәзер башкортныкы дип атала.

Демография[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Халык саны
1939[5]1959[6]1970[7]1979[8]1989[9]2002[10]2010[11]2017[12]
59 85047 01747 39439 21232 40032 32728 77626 496

Туган тел буенча халык (2010): татар теле — 64,3%, , урыс теле — 26,3%, башкорт теле — 3,8%, чуаш теле — 2,5%, чирмеш теле — 2,3%.[13]

Районда туган танылган кешеләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Матбугат[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

1931 елдан татар телендә Авыл таңнары газетасы чыга. Элекке исемнәре – “Ударчы”, “Коммунизмга”, “Коммунизм әләме”.

Мөхәррире - Башкортстанның атказанган матбугат һәм гаммәви мәгълүмат хезмәткәре, Казан дәүләт университетын тәмамлаган журналист Валентина Николай кызы Шакирова.

Чыганаклар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

«Татар түгел, башкорт сез». Р. Бикмөхәммәтова

Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  1. http://www.bakaly.ru/administratsiya/struktura/glava/
  2. Җанисәп: саннар белән шаяртмаска! I
  3. http://www.azatliq.org/content/article/1959293.html
  4. «Башкортстанда керәшеннәрне бетерә алмаслар»
  5. ССҖБ җанисәбе (1939)
  6. ССҖБ җанисәбе (1959)
  7. ССҖБ җанисәбе (1970)
  8. ССҖБ җанисәбе (1979)
  9. ССҖБ җанисәбе (1989)
  10. Бөтенрусия җанисәбе (2002)
  11. Бөтенрусия халык санын алу, 2010
  12. http://web.archive.org/web/20170731141731/http://www.gks.ru/free_doc/doc_2017/bul_dr/mun_obr2017.rar
  13. [http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/login.xhtml?invalidSession=true&reason=Session+not+established. 2010 ел җанисәп алу базасы]