Яшел Үзән

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан
Моңа күчү: навигация, эзләү

Бу мәкаләнең латин әлифбасындагы игезәге бар.

Яшел Үзән
шәһәр (1932 елдан)
Яшел Үзән (Русия)
Яшел Үзән
Яшел Үзән (Татарстан)
Яшел Үзән
Байрак Герб
Байрак Герб
Ил Русия
Республика Татарстан
Муниципаль район Яшел Үзән районы
Координатлар 55°51′00″ т. к. 48°31′00″ кч. о.HGЯO
Мэр Александр Тыгин[2]
Нигезләнгән 1865
Элеккеге исемнәр Кабачище
Рәсми тел [[рус теле, татар теле]]
Халык саны 97 651 кеше
Сәгать кушагы UTC+3
Телефон коды +7 84371
почта индекслары 422540-422551
Рәсми сайт zelendol.ru/
Кардәш шәһәрләр Кронштадт

Яшел Үзән (лат. тат. Yäşel Üzän, рус. Зеленодольск, рәсми исем Зеленодольск) — Татарстан Республикасының төньяк-көнбатышындагы Иделнең сул ярында урнашкан шәһәр.

Эре тимер юл үзәге булып тора (Казан, Мәскәү, Сембер, Йошкар-Ола, Волжск шәһәрләрен бәйли). Яшел Үзән аша КазанТүбән Новгород автомагистрале үтә. Яшел Үзән белән Казан арасы 38 км. Мәйданы – 26,6 км². Халык саны – 97 651 кеше (2010).[3]

География[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Климат[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  • Уртача еллык температура — +3,4 °C
  • Уртача еллык җил тизлеге — 3,2 м/с
  • Уртача еллык һава дымлылыгы — 69,9%
Яшел Үзән климаты
Күрсәткеч Гый Фев Мар Апр Май Июн Июл Авг Сен Окт Ноя Дек Ел
Уртача температура, °C −10,5 −10,6 −5,5 4,9 13,5 18,5 20,4 17,9 12,2 4,5 −4,4 −9,7 4,4

Тарих[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

XIX гасырда ул Кабачище авылы дип беленгән, аннары аның исеме Паратск затоны булып торган
1928 елдан бирле – Яшел Үзән елга порты
1932 елда шәһәр статусы бирелде
1938 елдан башлап Яшел Үзән районы үзәге

Шәһәрдә туган танылган шәхесләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Халык[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

1897[4] 1939[5] 1959[6] 1970[7] 1979[8] 1989[9] 2002[10] 2010[3]
1 090 ~30 200 60 472 76 961 84 504 94 079 100 139 97 651

Милли состав[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Милләт 1939[11] 1970[12] 1979[12] 1989[12] 2002[13] 2010[14]
руслар 74,9% 69,7% 69,2% 67,0% 64,5% 61,6%
татарлар 21,5% 26,5% 27,1% 29,1% 32,6% 35,4%
чуашлар 0,9%  ?%  ?% 1,3% 0,9% 0,9%

Сәнәгать[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  • А.М. Горький исемендәге кораб төзү заводы
  • Серго исемендәге завод («ПОЗиС» ААҖ)
  • Фанер-җиһаз комбинаты
  • Фанера заводы
  • Шпаллар сеңдерү заводы
  • Җиһаз фабрикасы
  • Трикотаж фабрикасы
  • Тегү фабрикаласы
  • Сөт комбинаты
  • Икмәк комбинаты

Мәгариф[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  1. Искәрмәнең текстын монда куегыз
  2. http://www.zelenodolsk.ru/article/11658
  3. 3,0 3,1 http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/perepis2010/svod.xls
  4. Населенныя мѣста Россійской Имперіи въ 500 и болѣе жителей. Санктъ-Петербургъ, 1905.
  5. http://www.mojgorod.ru/r_tatarstan/mendeleevsk/index.html
  6. 1959 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  7. 1970 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  8. 1979 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  9. 1989 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  10. 2002 елгы Бөтенрусия җанисәбе. РФ, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  11. http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_39_ra.php?reg=2381
  12. 12,0 12,1 12,2 Мустафин М.Р, Хузеев Р.Г. Всё о Татарстане (Экономико-географический справочник). — Казань, 1994
  13. 2002 ел сан алу базасы
  14. 2010 ел сан алу базасы

Сылтамалар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]