Маҗарстан

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан
Моңа күчү: навигация, эзләү
Маҗарстан
Civil Ensign of Hungary.svg Coat of arms of Hungary.svg
Байрак Илтамга
Һимн: «Isten, áldd meg a magyart!»
EU-Hungary.svg



Нигезләнгән 1000

}}

Рәсми тел маҗар теле
Башкала Будапешт
Эре шәһәрләр Будапешт, Дебрецен, Мишкольц
Идарә итү формасы Парламент җөмһүрияте
Президент
Премьер-министр
Янош Адер
Виктор Орбан
Мәйдан
• Барлыгы
• су өслеге проценты

93 030 км²
0,74%
Халык саны
• Бәя (2013)
Халык тыгызлыгы

9 908 798[1][2] кеше
106,8 кеше/км²
ТЭП (САМП)
  • Барлыгы (2011)
  • Кеше башына

195,640 млрд.[3] $ (54)
19 891[3] $
ТЭП (номинал)
  • Барлыгы (2011)
  • Кеше башына

140,303 млрд.[3] $
13 045[3] $
КПҮИ (2013) Green Arrow Up Darker.svg 0,831[4] (үтә югары) (37-нч.)
Акча берәмлеге Маҗарстан форинты (HUF)
Интернет домены .hu, .eu (Аурупа Берлеге әгъзасы буларак)
ISO коды HU
ХОК коды HUN
Телефон коды +36
Сәгать пояслары UTC+1, җәен UTC+2

Координатлар: 47°29′53″ т. к. 19°02′24″ кч. о. / 47.49806° т. к. 19.04000° кч. о. / 47.49806; 19.04000 (G) (O)Маҗарстан Җөмһүрияте (венгр. Magyarország)Үзәк Аурупада урнашкан дәүләт. Австрия, Словакия, Украина, Румыния, Сербия, Хорватия һәм Словения белән чиктәш.

География[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Дәүләт территориясе нигездә тигезлекләдән гыйбарәт. Дунай елгасының уң яры 150—200 м биеклектәге Дунантул тигезлеге һәм Урта Маҗар тауларының массивларыннан гыйбарәт. Дәүләтнең төньяк-көнбатышында Кече Урта Дунай түбәнлегенең көньяк өлеше (Кишалфөлд), төньяк-көнчыгышында Карпат тауларының итәкләре (иң биек ноктасы — Матра массивындагы Кекеш тавы, 1015 м), көнбатышта Альп тауларының итәкләре (500—800 м) урнашкан.

Файдалы казылмалар: боксит, күмер, нефть, табигый газ, уран, марганец, тимер мәгъдәннәре.

Климат— уртача континенталь. Уртача температура -2…-4°С (гыйнвар), +20…+22,5°С (июль). Еллык явымнар саны 450—900 мм. Көнбатышта корылыклар булалар. Явымнарның күбесе җәй башында һәм көздә ява.

Тауларда һәм үрле урыннарда соры урман һәм кәсле-карбонатлы туфраклар, Тиса һәм Дунай үзәннәрендә аллювиаль туфраклар. Алфөлддә уңдыршсыз тозлы туфраклар очрыйлар. Маҗарстан территориясенең якынча 20% урманнар белән капланган. Урманнар нигездә тауларда сакланып калганнар.

Хайваннардан куян, дала тычканы, йомран, төлке, керпе, кошлардан тургай. миләш чыпчыгы, тукран, ябалак бар. камышлыкларда су кошлары очрыйлар.

Тарих[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Халык[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Эре шәһәрләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Шәһәр Маҗар исеме Медье Халык саны (2011)
Будапешт Budapest Будапешт 1 729 040
Дебрецен Debrecen Һайду-Биһар 211 320
Мишкольц Miskolc Боршод-Абауй-Земплен 167 754
Сегед Szeged Чонград 168 048
Печ Pécs Баранья 156 049
Дьөр Győr Дьёр-Мошон-Шопрон 129 527
Ньиредьхаза Nyíregyháza Сабольч-Сатмар-Берег 119 746
Кечкемет Kecskemét Бач-Кишкун 111 411
Секешфеһервар Székesfehérvár Фейер 100 570
Сомабатһей Szombathely Ваш 78 884
Сольнок Szolnok Яс-Надькун-Сольнок 72 953
Татабанья Tatabánya Комаром-Эстергом 67 753
Капошвар Kaposvár Шомодь 66 245
Бекешчаба Békéscsaba Бекеш 62 050
Эрд Érd Пешт 63 631
Веспрем Veszprém Веспрем 61 721
Залаэгерсег Zalaegerszeg Зала 59 499
Шопрон Sopron Дьёр-Мошон-Шопрон 60 548
Эгер Eger Һевеш 56 569
Надьканижа Nagykanizsa Зала 49 026

Административ бүленеш[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

HU NUTS 3.png

Маҗарстан 19 медьега бүленә:

  1. Баранья
  2. Бач-Кишкун
  3. Бекеш
  4. Боршод-Абауй-Земплен
  5. Ваш
  6. Веспрем
  7. Дьёр-Мошон-Шопрон
  8. Зала
  9. Комаром-Эстергом
  10. Ноград
  1. Пешт
  2. Сабольч-Сатмар-Берег
  3. Тольна
  4. Фейер
  5. Һайду-Биһар
  6. Һевеш
  7. Чонград
  8. Шомодь
  9. Яс-Надькун-Сольнок

Дәүләт корылышы[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Маҗарстан — демократик дәүләт. Гамәлдәге Конституцияск 2011 елның 18 апрелендә кабул ителгән. Дәүләт башлыгы — президент. Аның вәкаләт мөддәте — 5 ел. Канун чыгаручы органы — парламент — Дәүләт мәҗлесе. Аны халык гомуми тиң һәм яшерен тавыш бирү юлы белән 4 елга сайлый. Башкарма хакимият органы — Минстрлар Шурасы, аның башында баш министр тора.

Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  1. Census.gov. Country Rank. Countries and Areas Ranked by Population: 2013. U.S. Department of Commerce (2013). 9 май 2013 көнне тикшерелгән. 9 май 2013 көнне төп чыганагыннан архивланган.
  2. Hozzáférés: 2013. július 18. Данные на 2013
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Report for Selected Countries and Subjects
  4. Human Development Report 2013(үле сылтама — тарих). United Nations. 14 март 2013 көнне тикшерелгән.